Euripides Rhesus

Ἡνίοχος

ἰὼ , ἰώ , δαίμονος τύχα βαρεῖα . φεῦ φεῦ .

Χορός

ἔα , ἔα ·

σῖγα πᾶς ὕφιζʼ · ἴσως γὰρ ἐς βόλον τις ἔρχεται .

730

Ἡνίοχος

ἰὼ ἰώ ,

συμφορὰ βαρεῖα Θρῃκῶν .

Χορός

συμμάχων τις ὁ στένων .

Ἡνίοχος

ἰὼ ἰώ ,

δύστηνος ἐγώ · σύ τʼ , ἄναξ Θρῃκῶν ,

ὦ στυγνοτάτην Τροίαν ἐσιδών ,

οἷόν σε βίου τέλος εἷλεν .

735

Χορός

τίς εἶ ποτʼ ἀνδρῶν συμμάχων ; κατʼ εὐφρόνην

ἀμβλῶπες αὐγαὶ κοὔ σε γιγνώσκω τορῶς .

Ἡνίοχος

ποῦ τινʼ ἀνάκτων Τρωικῶν εὕρω ;

ποῦ δῆθʼ Ἕκτωρ

τὸν ὑπασπίδιον κοῖτον ἰαύει ;

740

τίνι σημήνω διόπων στρατιᾶς

οἷα πεπόνθαμεν , οἷά τις ἡμᾶς

δράσας ἀφανῆ φροῦδος , φανερὸν

Θρῃξὶν πένθος τολυπεύσας ;

Χορός

κακὸν κυρεῖν τι Θρῃκίῳ στρατεύματι

745

ἔοικεν , οἷα τοῦδε γιγνώσκω κλύων .

Ἡνίοχος

ἔρρει στρατιά , πέπτωκεν ἄναξ

δολίῳ πληγῇ .

ἆ ἆ ἆ ἆ ,

οἵα μʼ ὀδύνη τείρει φονίου

750

τραύματος εἴσω . πῶς ἂν ὀλοίμην ;

χρῆν γάρ μʼ ἀκλεῶς Ῥῆσόν τε θανεῖν ,

Τροίᾳ κέλσαντʼ ἐπίκουρον ;

Χορός

τάδʼ οὐκ ἐν αἰνιγμοῖσι σημαίνει κακά ·

σαφῶς γὰρ αὐδᾷ συμμάχους ὀλωλότας .

755

Ἡνίοχος

κακῶς πέπρακται κἀπὶ τοῖς κακοῖσι πρὸς

αἴσχιστα · καίτοι δὶς τόσον κακὸν τόδε ·

θανεῖν γὰρ εὐκλεῶς μέν , εἰ θανεῖν χρεών ,

λυπρὸν μὲν οἶμαι τῷ θανόντι — πῶς γὰρ οὔ ; —

τοῖς ζῶσι δʼ ὄγκος καὶ δόμων εὐδοξία .

760

ἡμεῖς δʼ ἀβούλως κἀκλεῶς ὀλώλαμεν .

ἐπεὶ γὰρ ἡμᾶς ηὔνασʼ Ἑκτόρεια χείρ ,

ξύνθημα λέξας , ηὕδομεν πεδοστιβεῖ

κόπῳ δαμέντες , οὐδʼ ἐφρουρεῖτο στρατὸς

φυλακαῖσι νυκτέροισιν , οὐδʼ ἐν τάξεσιν

765

ἔκειτο τεύχη , πλῆκτρά τʼ οὐκ ἐπὶ ζυγοῖς

ἵππων καθήρμοσθʼ , ὡς ἄναξ ἐπεύθετο

κρατοῦντας ὑμᾶς κἀφεδρεύοντας νεῶν

πρύμναισι · φαύλως δʼ ηὕδομεν πεπτωκότες .

κἀγὼ μελούσῃ καρδίᾳ λήξας ὕπνου

770

πώλοισι χόρτον , προσδοκῶν ἑωθινὴν

ζεύξειν ἐς ἀλκήν , ἀφθόνῳ μετρῶ χερί .

λεύσσω δὲ φῶτε περιπολοῦνθʼ ἡμῶν στρατὸν

πυκνῆς διʼ ὄρφνης · ὡς δʼ ἐκινήθην ἐγώ ,

ἐπτηξάτην τε κἀνεχωρείτην πάλιν ·

775

ἤπυσα δʼ αὐτοῖς μὴ πελάζεσθαι στρατῷ ,

κλῶπας δοκήσας συμμάχων πλάθειν τινάς .

οἳ δʼ οὐδέν · οὐ μὴν οὐδʼ ἐγὼ τὰ πλείονα .

ηὗδον δʼ ἀπελθὼν αὖθις ἐς κοίτην πάλιν .

καί μοι καθʼ ὕπνον δόξα τις παρίσταται ·

780

ἵππους γὰρ ἃς ἔθρεψα κἀδιφρηλάτουν

Ῥήσῳ παρεστώς , εἶδον , ὡς ὄναρ δοκῶν ,

λύκους ἐπεμβεβῶτας ἑδραίαν ῥάχιν ·

θείνοντε δʼ οὐρᾷ πωλικῆς ῥινοῦ τρίχα

ἤλαυνον , αἳ δʼ ἔρρεγκον ἐξ ἀντηρίδων

785

θυμὸν πνέουσαι κἀνεχαίτιζον φόβῳ .

ἐγὼ δʼ ἀμύνων θῆρας ἐξεγείρομαι

πώλοισιν · ἔννυχος γὰρ ἐξώρμα φόβος .

κλύω δʼ ἐπάρας κρᾶτα μυχθισμὸν νεκρῶν .

θερμὸς δὲ κρουνὸς δεσπότου πάρα σφαγαῖς

790

βάλλει με δυσθνῄσκοντος αἵματος νέου .

ὀρθὸς δʼ ἀνᾴσσω χειρὶ σὺν κενῇ δορός .

καί μʼ ἔγχος αὐγάζοντα καὶ θηρώμενον

παίει παραστὰς νεῖραν ἐς πλευρὰν ξίφει

ἀνὴρ ἀκμάζων · φασγάνου γὰρ ᾐσθόμην

795

πληγῆς , βαθεῖαν ἄλοκα τραύματος λαβών .

πίπτω δὲ πρηνής · οἳ δʼ ὄχημα πωλικὸν

λαβόντες ἵππων ἵεσαν φυγῇ πόδα .

ἆ ἆ .

ὀδύνη με τείρει , κοὐκέτʼ ὀρθοῦμαι τάλας .

καὶ ξυμφορὰν μὲν οἶδʼ ὁρῶν , τρόπῳ δʼ ὅτῳ

800

τεθνᾶσιν οἱ θανόντες οὐκ ἔχω φράσαι ,

οὐδʼ ἐξ ὁποίας χειρός . εἰκάσαι δέ μοι

πάρεστι λυπρὰ πρὸς φίλων πεπονθέναι .

Χορός

ἡνίοχε Θρῃκὸς τοῦ κακῶς πεπραγότος ,

μηδὲν δυσοίζου · πολέμιοι ῎δρασαν τάδε .

805

Ἕκτωρ δὲ καὐτὸς συμφορᾶς πεπυσμένος

χωρεῖ · συναλγεῖ δʼ , ὡς ἔοικε , σοῖς κακοῖς .

Ἕκτωρ

πῶς , ὦ μέγιστα πήματʼ ἐξειργασμένοι ,

μολόντες ὑμᾶς πολεμίων κατάσκοποι

λήθουσιν αἰσχρῶς , καὶ κατεσφάγη στρατός ,

810

κοὔτʼ εἰσιόντας στρατόπεδʼ ἐξαπώσατε

οὔτʼ ἐξιόντας ; τῶνδε τίς τείσει δίκην

πλὴν σοῦ ; σὲ γὰρ δὴ φύλακά φημʼ εἶναι στρατοῦ .

φροῦδοι δʼ ἄπληκτοι , τῇ Φρυγῶν κακανδρίᾳ

πόλλʼ ἐγγελῶντες τῷ στρατηλάτῃ τʼ ἐμοί .

815

εὖ νυν τόδʼ ἴστε — Ζεὺς ὀμώμοται πατήρ —

ἤτοι μάραγνά γʼ ἢ καρανιστὴς μόρος

μένει σε δρῶντα τοιάδʼ , ἢ τὸν Ἕκτορα

τὸ μηδὲν εἶναι καὶ κακὸν νομίζετε .

Χορός

ἰὼ ἰώ ,

820

μετὰ σέ , ναί , μετὰ σέ , ὦ πολίοχον κράτος ,

τότʼ ἄρʼ ἔμολον , ὅτε σοι

ἄγγελος ἦλθον ἀμφὶ ναῦς πύρʼ αἴθειν ·

ἐπεὶ ἄγρυπνον ὄμμʼ ἐν εὐφρόνῃ

825

οὔτʼ ἐκοίμισʼ οὔτʼ ἔβριξʼ ,

οὐ τὰς Σιμοεντιάδας πηγάς · μή μοι

κότον , ὦ ἄνα , θῇς · ἀναίτιος γὰρ

ἔγωγε πάντων .

εἰ δὲ χρόνῳ παράκαιρον ἔργον ἢ λόγον

830

πύθῃ , κατά με γᾶς

ζῶντα πόρευσον · οὐ παραιτοῦμαι .

Ἡνίοχος

τί τοῖσδʼ ἀπειλεῖς βάρβαρός τε βαρβάρου

γνώμην ὑφαιρῇ τὴν ἐμήν , πλέκων λόγους ;

σὺ ταῦτʼ ἔδρασας · οὐδένʼ ἂν δεξαίμεθα

835

οὔθʼ οἱ θανόντες οὔτʼ ἂν οἱ τετρωμένοι

ἄλλον · μακροῦ γε δεῖ σε καὶ σοφοῦ λόγου ,

ὅτῳ με πείσεις μὴ φίλους κατακτανεῖν ,

ἵππων ἐρασθείς , ὧν ἕκατι συμμάχους

τοὺς σοὺς φονεύεις , πόλλʼ ἐπισκήπτων μολεῖν .

840

ἦλθον , τεθνᾶσιν · εὐπρεπέστερον Πάρις

ξενίαν κατῄσχυν ʼ ἢ σὺ συμμάχους κτανών .

μὴ γάρ τι λέξῃς ὥς τις Ἀργείων μολὼν

διώλεσʼ ἡμᾶς · τίς δʼ ὑπερβαλὼν λόχους

Τρώων ἐφʼ ἡμᾶς ἦλθεν , ὥστε καὶ λαθεῖν ;

845

σὺ πρόσθεν ἡμῶν ἧσο καὶ Φρυγῶν στρατός .

τίς οὖν τέτρωται , τίς τέθνηκε συμμάχων

τῶν σῶν , μολόντων ὧν σὺ πολεμίων λέγεις ;

ἡμεῖς δʼ ἑκὰς τετρώμεθʼ , οἳ δὲ μειζόνως

παθόντες οὐχ ὁρῶσιν ἡλίου φάος .

850

ἁπλῶς δʼ Ἀχαιῶν οὐδένʼ αἰτιώμεθα .

τίς δʼ ἂν χαμεύνας πολεμίων κατʼ εὐφρόνην

Ῥήσου μολὼν ἐξηῦρεν , εἰ μή τις θεῶν

ἔφραζε τοῖς κτανοῦσιν ; οὐδʼ ἀφιγμένον

τὸ πάμπαν ᾖσαν · ἀλλὰ μηχανᾷ τάδε .

855

Ἕκτωρ

χρόνον μὲν ἤδη συμμάχοισι χρώμεθα

ὅσονπερ ἐν γῇ τῇδʼ Ἀχαιικὸς λεώς ,

κοὐδὲν πρὸς αὐτῶν οἶδα πλημμελὲς κλύων ·

ἐν σοὶ δʼ ἂν ἀρχοίμεσθα . μή μʼ ἔρως ἕλοι

τοιοῦτος ἵππων ὥστʼ ἀποκτείνειν φίλους .

860

καὶ ταῦτʼ Ὀδυσσεύς · τίς γὰρ ἄλλος ἄν ποτε

ἔδρασεν ἢ ʼβούλευσεν Ἀργείων ἀνήρ ;

δέδοικα δʼ αὐτὸν καί τί μου θράσσει φρένας ,

μὴ καὶ Δόλωνα συντυχὼν κατακτάνῃ ·

χρόνον γὰρ ἤδη φροῦδος ὢν οὐ φαίνεται .

865

Ἡνίοχος

οὐκ οἶδα τοὺς σοὺς οὓς λέγεις Ὀδυσσέας ·

ἡμεῖς δʼ ὑπʼ ἐχθρῶν οὐδενὸς πεπλήγμεθα .

Ἕκτωρ

σὺ δʼ οὖν νόμιζε ταῦτʼ , ἐπείπερ σοι δοκεῖ .

Ἡνίοχος

ὦ γαῖα πατρίς , πῶς ἂν ἐνθάνοιμί σοι ;

Ἕκτωρ

μὴ θνῇσχʼ · ἅλις γὰρ τῶν τεθνηκότων ὄχλος .

870

Ἡνίοχος

ποῖ δὴ τράπωμαι δεσποτῶν μονούμενος ;

Ἕκτωρ

οἶκός σε κεύθων οὑμὸς ἐξιάσεται .

Ἡνίοχος

καὶ πῶς με κηδεύσουσιν αὐθεντῶν χέρες ;

Ἕκτωρ

ὅδʼ αὖ τὸν αὐτὸν μῦθον οὐ λήξει λέγων .

Ἡνίοχος

ὄλοιθʼ ὁ δράσας . οὐ γὰρ ἐς σὲ τείνεται

875

γλῶσσʼ , ὡς σὺ κομπεῖς · ἡ Δίκη δʼ ἐπίσταται .

Ἕκτωρ

λάζυσθʼ · ἄγοντες δʼ αὐτὸν ἐς δόμους ἐμούς ,

οὕτως ὅπως ἂν μὴ ʼγκαλῇ πορσύνετε ·

ὑμᾶς δʼ ἰόντας τοῖσιν ἐν τείχει χρεὼν

Πριάμῳ τε καὶ γέρουσι σημῆναι νεκροὺς

880

θάπτειν κελεύθου λεωφόρου πρὸς ἐκτροπάς .

Χορός

τί ποτʼ εὐτυχίας ἐκ τῆς μεγάλης

Τροίαν ἀνάγει πάλιν ἐς πένθη

δαίμων ἄλλος , τί φυτεύων ;

ἔα ἔα . ὦ ὦ .

885

τίς ὑπὲρ κεφαλῆς θεός , ὦ βασιλεῦ ,

τὸν νεόκμητον νεκρὸν ἐν χειροῖν

φοράδην πέμπει ;

ταρβῶ , λεύσσων τόδε , πῆμα .

Μοῦσα

ὁρᾶν πάρεστι , Τρῶες · ἡ γὰρ ἐν σοφοῖς

890

τιμὰς ἔχουσα Μοῦσα συγγόνων μία

πάρειμι , παῖδα τόνδʼ ὁρῶσʼ οἰκτρῶς φίλον

θανόνθʼ ὑπʼ ἐχθρῶν · ὅν ποθʼ ὁ κτείνας χρόνῳ

δόλιος Ὀδυσσεὺς ἀξίαν τείσει δίκην .

Μοῦσα

ἰαλέμῳ αὐθιγενεῖ ,

895

τέκνον , σʼ ὀλοφύρομαι , ὦ

ματρὸς ἄλγος , οἵαν

ἔκελσας ὁδὸν ποτὶ Τροίαν ·

ἦ δυσδαίμονα καὶ μελέαν ,

ἀπομεμφομένας ἐμοῦ πορευθείς ,

900

ἀπὸ δʼ ἀντομένου πατρὸς βιαίως .

ὤμοι ἐγὼ σέθεν , ὦ φιλία

φιλία κεφαλά , τέκνον , ὤμοι .

Χορός

ὅσον προσήκει μὴ γένους κοινωνίαν

ἔχοντι λύπῃ τὸν σὸν οἰκτίρω γόνον .

905

Μοῦσα

ὄλοιτο μὲν Οἰνεΐδας ,

ὄλοιτο δὲ Λαρτιάδας ,

ὅς μʼ ἄπαιδα γέννας

ἔθηκεν ἀριστοτόκοιο ·

ἅ θʼ Ἕλλανα λιποῦσα δόμον

910

Φρυγίων λεχέων ἔπλευσε πλαθεῖσʼ

ὑπʼ Ἰλίῳ ὤλεσε μὲν σʼ ἕκατι Τροίας ,

φίλτατε , μυριάδας τε πόλεις

ἀνδρῶν ἀγαθῶν ἐκένωσεν .

Μοῦσα

ἦ πολλὰ μὲν ζῶν , πολλὰ δʼ εἰς Ἅιδου μολών ,

915

Φιλάμμονος παῖ , τῆς ἐμῆς ἥψω φρενός ·

ὕβρις γάρ , ἥ σʼ ἔσφηλε , καὶ Μουσῶν ἔρις

τεκεῖν μʼ ἔθηκε τόνδε δύστηνον γόνον .

περῶσα γὰρ δὴ ποταμίους διὰ ῥοὰς

λέκτροις ἐπλάθην Στρυμόνος φυταλμίοις ,

920

ὅτʼ ἤλθομεν γῆς χρυσόβωλον ἐς λέπας

Πάγγαιον ὀργάνοισιν ἐξησκημέναι

Μοῦσαι μεγίστην εἰς ἔριν μελῳδίας

κείνῳ σοφιστῇ Θρῃκί , κἀκτυφλώσαμεν

Θάμυριν , ὃς ἡμῶν πόλλʼ ἐδέννασεν τέχνην .

925

κἀπεὶ σὲ τίκτω , συγγόνους αἰδουμένη

καὶ παρθενείαν , ἧκʼ ἐς εὐύδρου πατρὸς

δίνας · τρέφειν δέ σʼ οὐ βρότειον ἐς χέρα

Στρυμὼν δίδωσιν , ἀλλὰ πηγαίαις κόραις .

ἔνθʼ ἐκτραφεὶς κάλλιστα Παρθένων ὕπο ,

930

Θρῄκης ἀνάσσων πρῶτος ἦσθʼ ἀνδρῶν , τέκνον .

καί σʼ ἀμφὶ γῆν μὲν πατρίαν φιλαιμάτους

ἀλκὰς κορύσσοντʼ οὐκ ἐδείμαινον θανεῖν ·

Τροίας δʼ ἀπηύδων ἄστυ μὴ κέλσαι ποτε ,

εἰδυῖα τὸν σὸν πότμον · ἀλλά σʼ Ἕκτορος

935

πρεσβεύμαθʼ αἵ τε μυρίαι γερουσίαι

ἔπεισαν ἐλθεῖν κἀπικουρῆσαι φίλοις .

καὶ τοῦδʼ , Ἀθάνα , παντὸς αἰτία μόρου ,

— οὐδὲν δʼ Ὀδυσσεὺς οὐδʼ ὁ Τυδέως τόκος

ἔδρασε δράσας — μὴ δόκει λεληθέναι .

940

καίτοι πόλιν σὴν σύγγονοι πρεσβεύομεν

Μοῦσαι μάλιστα κἀπιχρώμεθα χθονί ,

μυστηρίων τε τῶν ἀπορρήτων φανὰς

ἔδειξεν Ὀρφεύς , αὐτανέψιος νεκροῦ

τοῦδʼ ὃν κατακτείνεις σύ · Μουσαῖόν τε , σὸν

945

σεμνὸν πολίτην κἀπὶ πλεῖστον ἄνδρʼ ἕνα

ἐλθόντα , Φοῖβος σύγγονοί τʼ ἠσκήσαμεν .

καὶ τῶνδε μισθὸν παῖδʼ ἔχουσʼ ἐν ἀγκάλαις

θρηνῶ · σοφιστὴν δʼ ἄλλον οὐκ ἐπάξομαι .

Χορός

μάτην ἄρʼ ἡμᾶς Θρῄκιος τροχηλάτης

950

ἐδέννασʼ , Ἕκτορ , τῷδε βουλεῦσαι φόνον .

Ἕκτωρ

ᾔδη τάδʼ · οὐδὲν μάντεων ἔδει φράσαι

Ὀδυσσέως τέχναισι τόνδʼ ὀλωλότα .

ἐγὼ δὲ γῆς ἔφεδρον Ἑλλήνων στρατὸν

λεύσσων , τί μὴν ἔμελλον οὐ πέμψειν φίλοις

955

κήρυκας , ἐλθεῖν κἀπικουρῆσαι χθονί ;

ἔπεμψʼ · ὀφείλων δʼ ἦλθε συμπονεῖν ἐμοί .

οὐ μὴν θανόντι γʼ οὐδαμῶς συνήδομαι .

καὶ νῦν ἕτοιμος τῷδε καὶ τεῦξαι τάφον

καὶ ξυμπυρῶσαι μυρίων πέπλων χλιδήν ·

960

φίλος γὰρ ἐλθὼν δυστυχῶς ἀπέρχεται .

Μοῦσα

οὐκ εἶσι γαίας ἐς μελάγχιμον πέδον ·

τοσόνδε Νύμφην τὴν ἔνερθʼ αἰτήσομαι ,

τῆς καρποποιοῦ παῖδα Δήμητρος θεᾶς ,

ψυχὴν ἀνεῖναι τοῦδʼ · ὀφειλέτις δέ μοι

965

τοὺς Ὀρφέως τιμῶσα φαίνεσθαι φίλους .

κἀμοὶ μὲν ὡς θανών τε κοὐ λεύσσων φάος

ἔσται τὸ λοιπόν · οὐ γὰρ ἐς ταὐτόν ποτε

οὔτʼ εἶσιν οὔτε μητρὸς ὄψεται δέμας ·

κρυπτὸς δʼ ἐν ἄντροις τῆς ὑπαργύρου χθονὸς

970

ἀνθρωποδαίμων κείσεται βλέπων φάος ,

Βάκχου προφήτης ὥστε Παγγαίου πέτραν

ᾤκησε , σεμνὸς τοῖσιν εἰδόσιν θεός .

ῥᾷον δὲ πένθος τῆς θαλασσίας θεοῦ

οἴσω · θανεῖν γὰρ καὶ τὸν ἐκ κείνης χρεών .

975

θρήνοις δʼ ἀδελφαὶ πρῶτα μὲν σὲ ὑμνήσομεν ,

ἔπειτʼ Ἀχιλλέα Θέτιδος ἐν πένθει ποτέ .

οὐ ῥύσεταί νιν Παλλάς , ἥ σʼ ἀπέκτανεν ·

τοῖον φαρέτρα Λοξίου σῴζει βέλος .

ὦ παιδοποιοὶ συμφοραί , πόνοι βροτῶν ·

980

ὡς ὅστις ὑμᾶς μὴ κακῶς λογίζεται ,

ἄπαις διοίσει κοὐ τεκὼν θάψει τέκνα .

Χορός

οὗτος μὲν ἤδη μητρὶ κηδεύειν μέλει ·

σὺ δʼ εἴ τι πράσσειν τῶν προκειμένων θέλεις ,

Ἕκτορ , πάρεστι · φῶς γὰρ ἡμέρας τόδε .

985

Ἕκτωρ

χωρεῖτε , συμμάχους δʼ ὁπλίζεσθαι τάχος

ἄνωχθε πληροῦν τʼ αὐχένας ξυνωρίδων .

πανοὺς δʼ ἔχοντας χρὴ μένειν Τυρσηνικῆς

σάλπιγγος αὐδήν · ὡς ὑπερβαλὼν στρατὸν

τείχη τʼ Ἀχαιῶν ναυσὶν αἶθον ἐμβαλεῖν

990

πέποιθα Τρωσί θʼ ἡμέραν ἐλευθέραν

ἀκτῖνα τὴν στείχουσαν ἡλίου φέρειν .

Χορός

πείθου βασιλεῖ · στείχωμεν ὅπλοις

κοσμησάμενοι καὶ ξυμμαχίᾳ

τάδε φράζωμεν · τάχα δʼ ἂν νίκην

995

δοίη δαίμων ὁ μεθʼ ἡμῶν .