Euripides Heracleidae

Ἰόλαος

ὦ παῖ , τί μοι σύννοιαν ὄμμασιν φέρων

ἥκεις ; νέον τι πολεμίων λέξεις πέρι ;

μέλλουσιν ἢ πάρεισιν ἢ τί πυνθάνῃ ;

οὐ γάρ τι μὴ ψεύσῃς γε κήρυκος λόγους ·

ὁ γὰρ στρατηγὸς εὐτυχὴς τὰ πρὸς θεῶν

385

εἶσιν , σάφʼ οἶδα , καὶ μάλʼ οὐ σμικρὸν φρονῶν ,

ἐς τὰς Ἀθήνας . ἀλλὰ τῶν φρονημάτων

ὁ Ζεὺς κολαστὴς τῶν ἄγαν ὑπερφρόνων .

Δημοφῶν

ἥκει στράτευμʼ Ἀργεῖον Εὐρυσθεύς τʼ ἄναξ ·

ἐγώ νιν αὐτὸς εἶδον . ἄνδρα γὰρ χρεών ,

390

ὅστις στρατηγεῖν φησʼ ἐπίστασθαι καλῶς ,

οὐκ ἀγγέλοισι τοὺς ἐναντίους ὁρᾶν .

πεδία μὲν οὖν γῆς ἐς τάδʼ οὐκ ἐφῆκέ πω

στρατόν , λεπαίαν δʼ ὀφρύην καθήμενος

σκοπεῖ — δόκησιν δὴ τόδʼ ἂν λέγοιμί σοι —

395

ποίᾳ προσάξει στρατόπεδον τὰ νῦν δορὸς

ἐν ἀσφαλεῖ τε τῆσδʼ ἱδρύσεται χθονός .

καὶ τἀμὰ μέντοι πάντʼ ἄραρʼ ἤδη καλῶς ·

πόλις τʼ ἐν ὅπλοις , σφάγιά θʼ ἡτοιμασμένα

ἕστηκεν οἷς χρὴ ταῦτα τέμνεσθαι θεῶν ,

400

τροπαῖά τʼ ἐχθρῶν καὶ πόλει σωτήρια ,

θυηπολεῖται δʼ ἄστυ μάντεων ὕπο .

χρησμῶν δʼ ἀοιδοὺς πάντας εἰς ἓν ἁλίσας

ἤλεγξα καὶ βέβηλα καὶ κεκρυμμένα

λόγια παλαιά , τῇδε γῇ σωτήρια .

405

καὶ τῶν μὲν ἄλλων διάφορʼ ἐστὶ θεσφάτοις

πόλλʼ · ἓν δὲ πᾶσι γνῶμα ταὐτὸν ἐμπρέπει ·

σφάξαι κελεύουσίν με παρθένον Κόρῃ

Δήμητρος , ἥτις ἐστὶ πατρὸς εὐγενοῦς .

ἐγὼ δʼ ἔχω μέν , ὡς ὁρᾷς , προθυμίαν

410

τοσήνδʼ ἐς ὑμᾶς · παῖδα δʼ οὔτʼ ἐμὴν κτενῶ

οὔτʼ ἄλλον ἀστῶν τῶν ἐμῶν ἀναγκάσω

ἄκονθʼ · ἑκὼν δὲ τίς κακῶς οὕτω φρονεῖ ,

ὅστις τὰ φίλτατʼ ἐκ χερῶν δώσει τέκνα ;

καὶ νῦν πικρὰς ἂν συστάσεις ἂν εἰσίδοις ,

415

τῶν μὲν λεγόντων ὡς δίκαιον ἦν ξένοις

ἱκέταις ἀρήγειν , τῶν δὲ μωρίαν ἐμὴν

κατηγορούντων · εἰ δὲ δὴ δράσω τόδε ,

οἰκεῖος ἤδη πόλεμος ἐξαρτύεται .

ταῦτʼ οὖν ὅρα σὺ καὶ συνεξεύρισχʼ ὅπως

420

αὐτοί τε σωθήσεσθε καὶ πέδον τόδε ,

κἀγὼ πολίταις μὴ διαβληθήσομαι .

οὐ γὰρ τυραννίδʼ ὥστε βαρβάρων ἔχω ·

ἀλλʼ , ἢν δίκαια δρῶ , δίκαια πείσομαι .

Χορός

ἀλλʼ ἦ πρόθυμον οὖσαν οὐκ ἐᾷ θεὸς

425

ξένοις ἀρήγειν τήνδε χρῄζουσιν πόλιν ;

Ἰόλαος

ὦ τέκνʼ , ἔοιγμεν ναυτίλοισιν , οἵτινες

χειμῶνος ἐκφυγόντες ἄγριον μένος

ἐς χεῖρα γῇ συνῆψαν , εἶτα χερσόθεν

πνοιαῖσιν ἠλάθησαν ἐς πόντον πάλιν .

430

οὕτω δὲ χἡμεῖς τῆσδʼ ἀπωθούμεσθα γῆς

ἤδη πρὸς ἀκταῖς ὄντες ὡς σεσῳσμένοι .

οἴμοι · τί δῆτʼ ἔτερψας ὦ τάλαινά με

ἐλπὶς τότʼ , οὐ μέλλουσα διατελεῖν χάριν ;

συγγνωστὰ γάρ τοι καὶ τὰ τοῦδʼ , εἰ μὴ θέλει

435

κτείνειν πολιτῶν παῖδας · αἰνέσαι δʼ ἔχω

καὶ τἀνθάδ’ · εἰ θεοῖσι δὴ δοκεῖ τάδε

πράσσειν ἔμʼ , οὔτοι σή γʼ ἀπόλλυται χάρις .

ὦ παῖδες , ὑμῖν δʼ οὐκ ἔχω τί χρήσομαι .

ποῖ τρεψόμεσθα ; τίς γὰρ ἄστεπτος θεῶν ;

440

ποῖον δὲ γαίας ἕρκος οὐκ ἀφίγμεθα ;

ὀλούμεθʼ , ὦ τέκνʼ · ἐκδοθησόμεσθα δή .

κἀμοῦ μὲν οὐδὲν εἴ με χρὴ θανεῖν μέλει ,

πλὴν εἴ τι τέρψω τοὺς ἐμοὺς ἐχθροὺς θανών ·

ὑμᾶς δὲ κλαίω καὶ κατοικτίρω , τέκνα ,

445

καὶ τὴν γεραιὰν μητέρʼ Ἀλκμήνην πατρός .

ὦ δυστάλαινα τοῦ μακροῦ βίου σέθεν ,

τλήμων δὲ κἀγὼ πολλὰ μοχθήσας μάτην .

χρῆν χρῆν ἄρʼ ἡμᾶς ἀνδρὸς εἰς ἐχθροῦ χέρας

πεσόντας αἰσχρῶς καὶ κακῶς λιπεῖν βίον .

450

ἀλλʼ οἶσθ’ ὅ μοι σύμπραξον ; οὐχ ἅπασα γὰρ

πέφευγεν ἐλπὶς τῶνδέ μοι σωτηρίας ·

ἔμʼ ἔκδος Ἀργείοισιν ἀντὶ τῶνδʼ , ἄναξ ,

καὶ μήτε κινδύνευε , σωθήτω τέ μοι

τέκνʼ · οὐ φιλεῖν δεῖ τὴν ἐμὴν ψυχήν · ἴτω .

455

μάλιστα δʼ Εὐρυσθεύς με βούλοιτʼ ἂν λαβὼν

τὸν Ἡράκλειον σύμμαχον καθυβρίσαι ·

σκαιὸς γὰρ ἁνήρ . τοῖς σοφοῖς δʼ εὐκτὸν σοφῷ

ἔχθραν συνάπτειν , μὴ ἀμαθεῖ φρονήματι ·

πολλῆς γὰρ αἰδοῦς καὶ δίκης τις ἂν τύχοι .

460

Χορός

ὦ πρέσβυ , μή νυν τήνδʼ ἐπαιτιῶ πόλιν ·

τάχʼ ἂν γὰρ ἡμῖν ψευδὲς ἀλλʼ ὅμως κακὸν

γένοιτʼ ὄνειδος ὡς ξένους προυδώκαμεν .

Δημοφῶν

γενναῖα μὲν τάδʼ εἶπας , ἀλλʼ ἀμήχανα .

οὐ σοῦ χατίζων δεῦρʼ ἄναξ στρατηλατεῖ ·

465

τί γὰρ γέροντος ἀνδρὸς Εὐρυσθεῖ πλέον

θανόντος ; ἀλλὰ τούσδε βούλεται κτανεῖν .

δεινὸν γὰρ ἐχθροῖς βλαστάνοντες εὐγενεῖς ,

νεανίαι τε καὶ πατρὸς μεμνημένοι

λύμας · ἃ κεῖνον πάντα προσκοπεῖν χρεών .

470

ἀλλʼ , εἴ τινʼ ἄλλην οἶσθα καιριωτέραν

βουλήν , ἑτοίμαζʼ , ὡς ἔγωγʼ ἀμήχανος

χρησμῶν ἀκούσας εἰμὶ καὶ φόβου πλέως .

Μακαρία

ξένοι , θράσος μοι μηδὲν ἐξόδοις ἐμαῖς

προσθῆτε · πρῶτον γὰρ τόδʼ ἐξαιτήσομαι ·

475

γυναικὶ γὰρ σιγή τε καὶ τὸ σωφρονεῖν

κάλλιστον , εἴσω θʼ ἥσυχον μένειν δόμων .

τῶν σῶν δʼ ἀκούσασʼ , Ἰόλεως , στεναγμάτων

ἐξῆλθον , οὐ ταχθεῖσα πρεσβεύειν γένους .

ἀλλʼ , εἰμὶ γάρ πως πρόσφορος , μέλει δέ μοι

480

μάλιστ’ ἀδελφῶν , τῶνδε κἀμαυτῆς πέρι

θέλω πυθέσθαι , μὴ ’πὶ τοῖς πάλαι κακοῖς

προσκείμενόν τι πῆμα σὴν δάκνει φρένα .

Ἰόλαος

ὦ παῖ , μάλιστα σʼ οὐ νεωστὶ δὴ τέκνων

τῶν Ἡρακλείων ἐνδίκως αἰνεῖν ἔχω .

485

ἡμῖν δὲ δόξας εὖ προχωρῆσαι δρόμος

πάλιν μεθέστηκʼ αὖθις ἐς τἀμήχανον ·

χρησμῶν γὰρ ᾠδούς φησι σημαίνειν ὅδε ,

οὐ ταῦρον οὐδὲ μόσχον , ἀλλὰ παρθένον

σφάξαι Κόρῃ Δήμητρος ἥτις εὐγενής ,

490

εἰ χρὴ μὲν ἡμᾶς , χρὴ δὲ τήνδʼ εἶναι πόλιν .

ταῦτʼ οὖν ἀμηχανοῦμεν · οὔτε γὰρ τέκνα

σφάξειν ὅδʼ αὑτοῦ φησιν οὔτʼ ἄλλου τινός .

κἀμοὶ λέγει μὲν οὐ σαφῶς , λέγει δέ πως ,

εἰ μή τι τούτων ἐξαμηχανήσομεν ,

495

ἡμᾶς μὲν ἄλλην γαῖαν εὑρίσκειν τινά ,

αὐτὸς δὲ σῶσαι τήνδε βούλεται χθόνα .

Μακαρία

ἐν τῷδε κἀχόμεσθα σωθῆναι λόγῳ ;

Ἰόλαος

ἐν τῷδε , τἄλλα γʼ εὐτυχῶς πεπραγότες .

Μακαρία

μή νυν τρέσῃς ἔτʼ ἐχθρὸν Ἀργεῖον δόρυ ·

500

ἐγὼ γὰρ αὐτὴ πρὶν κελευσθῆναι , γέρον ,

θνῄσκειν ἑτοίμη καὶ παρίστασθαι σφαγῇ .

τί φήσομεν γάρ , εἰ πόλις μὲν ἀξιοῖ

κίνδυνον ἡμῶν οὕνεκʼ αἴρεσθαι μέγαν ,

αὐτοὶ δὲ προστιθέντες ἄλλοισιν πόνους ,

505

παρόν σφε σῷσαι , φευξόμεσθα μὴ θανεῖν ;

οὐ δῆτʼ , ἐπεί τοι καὶ γέλωτος ἄξια ,

στένειν μὲν ἱκέτας δαιμόνων καθημένους ,

πατρὸς δʼ ἐκείνου φύντας οὗ πεφύκαμεν

κακοὺς ὁρᾶσθαι · ποῦ τάδʼ ἐν χρηστοῖς πρέπει ;

510

κάλλιον , οἶμαι , τῆσδʼ — ἃ μὴ τύχοι ποτέ —

πόλεως ἁλούσης , χεῖρας εἰς ἐχθρῶν πεσεῖν ,

κἄπειτα τινὰ πατρὸς οὖσαν εὐγενοῦς

παθοῦσαν Ἅιδην μηδὲν ἧσσον εἰσιδεῖν .

ἀλλʼ ἐκπεσοῦσα τῆσδʼ ἀλητεύσω χθονός ;

515

κοὐκ αἰσχυνοῦμαι δῆτ’ , ἐὰν δή τις λέγῃ ·

Τί δεῦρʼ ἀφίκεσθʼ ἱκεσίοισι σὺν κλάδοις

αὐτοὶ φιλοψυχοῦντες ; ἔξιτε χθονός ·

κακοὺς γὰρ ἡμεῖς οὐ προσωφελήσομεν .

ἀλλʼ οὐδὲ μέντοι , τῶνδε μὲν τεθνηκότων ,

520

αὐτὴ δὲ σωθεῖσʼ , ἐλπίδʼ εὖ πράξειν ἔχω ·

— πολλοὶ γὰρ ἤδη τῇδε προύδοσαν φίλους . —

τίς γὰρ κόρην ἔρημον ἢ δάμαρτʼ ἔχειν ,

ἢ παιδοποιεῖν ἐξ ἐμοῦ βουλήσεται ;

οὐκ οὖν θανεῖν ἄμεινον ἢ τούτων τυχεῖν

525

ἀναξίαν ; ἄλλῃ δὲ κἂν πρέποι τινὶ

μᾶλλον τάδʼ , ἥτις μὴ ’πίσημος ὡς ἐγώ .

ἡγεῖσθʼ ὅπου δεῖ σῶμα κατθανεῖν τόδε

καὶ στεμματοῦτε καὶ κατάρχεσθʼ , εἰ δοκεῖ ·

νικᾶτε δʼ ἐχθρούς · ἥδε γὰρ ψυχὴ πάρα

530

ἑκοῦσα κοὐκ ἄκουσα · κἀξαγγέλλομαι

θνῄσκειν ἀδελφῶν τῶνδε κἀμαυτῆς ὕπερ .

εὕρημα γάρ τοι μὴ φιλοψυχοῦσʼ ἐγὼ

κάλλιστον ηὕρηκ’ , εὐκλεῶς λιπεῖν βίον .

Χορός

φεῦ φεῦ , τί λέξω παρθένου μέγαν λόγον

535

κλύων , ἀδελφῶν ἣ πάρος θέλει θανεῖν ;

τούτων τίς ἂν λέξειε γενναίους λόγους

μᾶλλον , τίς ἂν δράσειεν ἀνθρώπων ἔτι ;

Ἰόλαος

ὦ τέκνον , οὐκ ἔστʼ ἄλλοθεν τὸ σὸν κάρα ,

ἀλλʼ ἐξ ἐκείνου σπέρμα τῆς θείας φρενὸς

540

πέφυκας Ἡράκλειος · οὐδʼ αἰσχύνομαι

τοῖς σοῖς λόγοισι , τῇ τύχῃ δʼ ἀλγύνομαι .

ἀλλʼ ᾗ γένοιτʼ ἂν ἐνδικωτέρως φράσω ·

πάσας ἀδελφὰς τῆσδε δεῦρο χρὴ καλεῖν ,

κᾆθʼ ἡ λαχοῦσα θνῃσκέτω γένους ὕπερ ·

545

σὲ δʼ οὐ δίκαιον κατθανεῖν ἄνευ πάλου .

Μακαρία

οὐκ ἂν θάνοιμι τῇ τύχῃ λαχοῦσʼ ἐγώ ·

χάρις γὰρ οὐ πρόσεστι · μὴ λέξῃς , γέρον .

ἀλλʼ , εἰ μὲν ἐνδέχεσθε καὶ βούλεσθέ μοι

χρῆσθαι προθύμως , τὴν ἐμὴν ψυχὴν ἐγὼ

550

δίδωμʼ ἑκοῦσα τοῖσδʼ , ἀναγκασθεῖσα δʼ οὔ .

Ἰόλαος

φεῦ ·

ὅδʼ αὖ λόγος σοι τοῦ πρὶν εὐγενέστερος ·

κἀκεῖνος ἦν ἄριστος · ἀλλʼ ὑπερφέρεις

τόλμῃ τε τόλμαν καὶ λόγῳ χρηστῷ λόγον .

555

οὐ μὴν κελεύω γʼ οὐδʼ ἀπεννέπω , τέκνον ,

θνῄσκειν σʼ · ἀδελφοὺς δʼ ὠφελεῖς θανοῦσα σούς .

Μακαρία

σοφῶς κελεύεις · μὴ τρέσῃς μιάσματος

τοὐμοῦ μετασχεῖν , ἀλλʼ ἐλευθέρως θάνω .

ἕπου δέ , πρέσβυ · σῇ γὰρ ἐνθανεῖν χερὶ

560

θέλω · πέπλοις δὲ σῶμʼ ἐμὸν κρύψον παρών ·

ἐπεὶ σφαγῆς γε πρὸς τὸ δεινὸν εἶμʼ ἐγώ ,

εἴπερ πέφυκα πατρὸς οὗπερ εὔχομαι .

Ἰόλαος

οὐκ ἂν δυναίμην σῷ παρεστάναι μόρῳ .

Μακαρία

σὺ δʼ ἀλλὰ τοῦδε χρῇζε , μή μʼ ἐν ἀρσένων ,

565

ἀλλʼ ἐν γυναικῶν , χερσὶν ἐκπνεῦσαι βίον .

Δημοφῶν

ἔσται τάδʼ , ὦ τάλαινα παρθένων , ἐπεὶ

κἀμοὶ τόδʼ αἰσχρόν , μή σε κοσμεῖσθαι καλῶς ,

πολλῶν ἕκατι , τῆς τε σῆς εὐψυχίας

καὶ τοῦ δικαίου · τλημονεστάτην δὲ σὲ

570

πασῶν γυναικῶν εἶδον ὀφθαλμοῖς ἐγώ .

ἀλλʼ , εἴ τι βούλῃ , τούσδε τὸν γέροντά τε

χώρει προσειποῦσʼ ὑστάτοις προσφθέγμασιν .

Μακαρία

ὦ χαῖρε , πρέσβυ , χαῖρε καὶ δίδασκέ μοι

τοιούσδε τούσδε παῖδας , ἐς τὸ πᾶν σοφούς ,

575

ὥσπερ σύ , μηδὲν μᾶλλον · ἀρκέσουσι γάρ .

πειρῶ δὲ σῶσαι μὴ θανεῖν , πρόθυμος ὤν ·

σοὶ παῖδές ἐσμεν , σαῖν χεροῖν τεθράμμεθα .

ὁρᾷς δὲ κἀμὲ τὴν ἐμὴν ὥραν γάμου

διδοῦσαν ἀντὶ τῶνδε κατθανουμένην .

580

ὑμεῖς τʼ , ἀδελφῶν ἡ παροῦσʼ ὁμιλία ,

εὐδαιμονοῖτε , καὶ γένοιθʼ ὑμῖν ὅσων

ἡμὴ πάροιθε καρδία σφαγήσεται .

καὶ τὸν γέροντα τήν τʼ ἔσω γραῖαν δόμων

τιμᾶτε πατρὸς μητέρʼ Ἀλκμήνην ἐμοῦ

585

ξένους τε τούσδε . κἂν ἀπαλλαγὴ πόνων

καὶ νόστος ὑμῖν εὑρεθῇ ποτʼ ἐκ θεῶν ,

μέμνησθε τὴν σώτειραν ὡς θάψαι χρεών .

κάλλιστά τοι δίκαιον · οὐ γὰρ ἐνδεὴς

ὑμῖν παρέστην , ἀλλὰ προύθανον γένους .

590

τάδʼ ἀντὶ παίδων ἐστί μοι κειμήλια

καὶ παρθενείας , εἴ τι δὴ κάτω χθονός ·

εἴη γε μέντοι μηδέν . εἰ γὰρ ἕξομεν

κἀκεῖ μερίμνας οἱ θανούμενοι βροτῶν ,

οὐκ οἶδ’ ὅποι τις τρέψεται · τὸ γὰρ θανεῖν

595

κακῶν μέγιστον φάρμακον νομίζεται .

Ἰόλαος

ἀλλʼ , ὦ μέγιστον ἐκπρέπουσʼ εὐψυχίᾳ

πασῶν γυναικῶν , ἴσθι , τιμιωτάτη

καὶ ζῶσʼ ὑφʼ ἡμῶν καὶ θανοῦσʼ ἔσῃ πολύ ·

καὶ χαῖρε · δυσφημεῖν γὰρ ἅζομαι θεάν ,

600

ᾗ σὸν κατῆρκται σῶμα , Δήμητρος κόρην .

ὦ παῖδες , οἰχόμεσθα · λύεται μέλη

λύπῃ · λάβεσθε κεἰς ἕδραν μʼ ἐρείσατε

αὐτοῦ πέπλοισι τοῖσδε κρύψαντες , τέκνα .

ὡς οὔτε τούτοις ἥδόμαι πεπραγμένοις ,

605

χρησμοῦ τε μὴ κρανθέντος οὐ βιώσιμον ·

μείζων γὰρ ἄτη · συμφορὰ δὲ καὶ τάδε .