Euripides Trojan Women

Χορός

ἰὼ ἰώ,

καίνʼ ἐκ καινῶν μεταβάλλουσαι

χθονὶ συντυχίαι. λεύσσετε Τρώων

τόνδʼ Ἀστυάνακτʼ ἄλοχοι μέλεαι

1120

νεκρόν, ὃν πύργων δίσκημα πικρὸν

Δαναοὶ κτείναντες ἔχουσιν.

Ταλθύβιος

Ἑκάβη, νεὼς μὲν πίτυλος εἷς λελειμμένος

λάφυρα τἀπίλοιπʼ Ἀχιλλείου τόκου

μέλλει πρὸς ἀκτὰς ναυστολεῖν Φθιώτιδας·

1125

αὐτὸς δʼ ἀνῆκται Νεοπτόλεμος, καινάς τινας

Πηλέως ἀκούσας συμφοράς, ὥς νιν χθονὸς

Ἄκαστος ἐκβέβληκεν, ὁ Πελίου γόνος.

οὗ θᾶσσον οὕνεκʼ, ἢ χάριν μονῆς ἔχων,

φροῦδος, μετʼ αὐτοῦ δʼ Ἀνδρομάχη, πολλῶν ἐμοὶ

1130

δακρύων ἀγωγός, ἡνίκʼ ἐξώρμα χθονός,

πάτραν τʼ ἀναστένουσα καὶ τὸν Ἕκτορος

τύμβον προσεννέπουσα. καί σφʼ ᾐτήσατο

θάψαι νεκρὸν τόνδʼ, ὃς πεσὼν ἐκ τειχέων

ψυχὴν ἀφῆκεν Ἕκτορος τοῦ σοῦ γόνος·

1135

φόβον τʼ Ἀχαιῶν, χαλκόνωτον ἀσπίδα

τήνδʼ, ἣν πατὴρ τοῦδʼ ἀμφὶ πλεύρʼ ἐβάλλετο,

μή νυν πορεῦσαι Πηλέως ἐφʼ ἑστίαν,

μηδʼ ἐς τὸν αὐτὸν θάλαμον, οὗ νυμφεύσεται

μήτηρ νεκροῦ τοῦδʼ Ἀνδρομάχη, λύπας ὁρᾶν,

1140

ἀλλʼ ἀντὶ κέδρου περιβόλων τε λαΐνων

ἐν τῇδε θάψαι παῖδα· σὰς δʼ ἐς ὠλένας

δοῦναι, πέπλοισιν ὡς περιστείλῃς νεκρὸν

στεφάνοις θʼ, ὅση σοι δύναμις, ὡς ἔχει τὰ σά·

ἐπεὶ βέβηκε, καὶ τὸ δεσπότου τάχος

1145

ἀφείλετʼ αὐτὴν παῖδα μὴ δοῦναι τάφῳ.

ἡμεῖς μὲν οὖν, ὅταν σὺ κοσμήσῃς νέκυν,

γῆν τῷδʼ ἐπαμπισχόντες ἀροῦμεν δόρυ·

σὺ δʼ ὡς τάχιστα πρᾶσσε τἀπεσταλμένα.

ἑνὸς μὲν οὖν μόχθου σʼ ἀπαλλάξας ἔχω·

1150

Σκαμανδρίους γὰρ τάσδε διαπερῶν ῥοὰς

ἔλουσα νεκρὸν κἀπένιψα τραύματα.

ἀλλʼ εἶμʼ ὀρυκτὸν τῷδʼ ἀναρρήξων τάφον,

ὡς σύντομʼ ἡμῖν τἀπʼ ἐμοῦ τε κἀπὸ σοῦ

ἐς ἓν ξυνελθόντʼ οἴκαδʼ ὁρμήσῃ πλάτην.

1155

Ἑκάβη

θέσθʼ ἀμφίτορνον ἀσπίδʼ Ἕκτορος πέδῳ,

λυπρὸν θέαμα κοὐ φίλον λεύσσειν ἐμοί.

ὦ μείζονʼ ὄγκον δορὸς ἔχοντες ἢ φρενῶν,

τί τόνδʼ, Ἀχαιοί, παῖδα δείσαντες φόνον

καινὸν διειργάσασθε; μὴ Τροίαν ποτὲ

1160

πεσοῦσαν ὀρθώσειεν; οὐδὲν ἦτʼ ἄρα,

ὅθʼ Ἕκτορος μὲν εὐτυχοῦντος ἐς δόρυ

διωλλύμεσθα μυρίας τʼ ἄλλης χερός,

πόλεως δʼ ἁλούσης καὶ Φρυγῶν ἐφθαρμένων

βρέφος τοσόνδʼ ἐδείσατʼ· οὐκ αἰνῶ φόβον,

1165

ὅστις φοβεῖται μὴ διεξελθὼν λόγῳ.

ὦ φίλταθʼ, ὥς σοι θάνατος ἦλθε δυστυχής.

εἰ μὲν γὰρ ἔθανες πρὸ πόλεως, ἥβης τυχὼν

γάμων τε καὶ τῆς ἰσοθέου τυραννίδος,

μακάριος ἦσθʼ ἄν, εἴ τι τῶνδε μακάριον·

1170

νῦν δʼ αὔτʼ ἰδὼν μὲν γνούς τε σῇ ψυχῇ, τέκνον,

οὐκ οἶσθʼ, ἐχρήσω δʼ οὐδὲν ἐν δόμοις ἔχων.

δύστηνε, κρατὸς ὥς σʼ ἔκειρεν ἀθλίως

τείχη πατρῷα, Λοξίου πυργώματα,

ὃν πόλλʼ ἐκήπευσʼ ἡ τεκοῦσα βόστρυχον

1175

φιλήμασίν τʼ ἔδωκεν, ἔνθεν ἐκγελᾷ

ὀστέων ῥαγέντων φόνος, ἵνʼ αἰσχρὰ μὴ λέγω.

ὦ χεῖρες, ὡς εἰκοὺς μὲν ἡδείας πατρὸς

κέκτησθʼ, ἐν ἄρθροις δʼ ἔκλυτοι πρόκεισθέ μοι.

ὦ πολλὰ κόμπους ἐκβαλὸν φίλον στόμα,

1180

ὄλωλας, ἐψεύσω μʼ, ὅτʼ ἐσπίπτων πέπλους,

Ὦ μῆτερ, ηὔδας, ἦ πολύν σοι βοστρύχων

πλόκαμον κεροῦμαι, πρὸς τάφον θʼ ὁμηλίκων

κώμους ἀπάξω, φίλα διδοὺς προσφθέγματα.

σὺ δʼ οὐκ ἔμʼ, ἀλλʼ ἐγὼ σὲ τὸν νεώτερον,

1185

γραῦς ἄπολις ἄτεκνος, ἄθλιον θάπτω νεκρόν.

οἴμοι, τὰ πόλλʼ ἀσπάσμαθʼ αἵ τʼ ἐμαὶ τροφαὶ

ὕπνοι τʼ ἐκεῖνοι φροῦδά μοι. τί καί ποτε

γράψειεν ἄν σε μουσοποιὸς ἐν τάφῳ;

Τὸν παῖδα τόνδʼ ἔκτειναν Ἀργεῖοί ποτε

1190

δείσαντες; — αἰσχρὸν τοὐπίγραμμά γʼ Ἑλλάδι.

ἀλλʼ οὖν πατρῴων οὐ λαχὼν ἕξεις ὅμως

ἐν ᾗ ταφήσῃ χαλκόνωτον ἰτέαν.

ὦ καλλίπηχυν Ἕκτορος βραχίονα

σῴζουσʼ, ἄριστον φύλακʼ ἀπώλεσας σέθεν.

1195

ὡς ἡδὺς ἐν πόρπακι σῷ κεῖται τύπος

ἴτυός τʼ ἐν εὐτόρνοισι περιδρόμοις ἱδρώς,

ὃν ἐκ μετώπου πολλάκις πόνους ἔχων

ἔσταζεν Ἕκτωρ προστιθεὶς γενειάδι.

φέρετε, κομίζετʼ ἀθλίῳ κόσμον νεκρῷ

1200

ἐκ τῶν παρόντων· οὐ γὰρ ἐς κάλλος τύχας

δαίμων δίδωσιν· ὧν δʼ ἔχω, λήψῃ τάδε.

θνητῶν δὲ μῶρος ὅστις εὖ πράσσειν δοκῶν

βέβαια χαίρει· τοῖς τρόποις γὰρ αἱ τύχαι,

ἔμπληκτος ὡς ἄνθρωπος, ἄλλοτʼ ἄλλοσε

1205

πηδῶσι, κοὐδεὶς αὐτὸς εὐτυχεῖ ποτε.

Χορός

καὶ μὴν πρόχειρον αἵδε σοι σκυλευμάτων

Φρυγίων φέρουσι κόσμον ἐξάπτειν νεκρῷ.

Ἑκάβη

ὦ τέκνον, οὐχ ἵπποισι νικήσαντά σε

οὐδʼ ἥλικας τόξοισιν, οὓς Φρύγες νόμους

1210

τιμῶσιν, οὐκ ἐς πλησμονὰς θηρωμένη,

μήτηρ πατρός σοι προστίθησʼ ἀγάλματα

τῶν σῶν ποτʼ ὄντων· νῦν δέ σʼ ἡ θεοστυγὴς

ἀφείλεθʼ Ἑλένη, πρὸς δὲ καὶ ψυχὴν σέθεν

ἔκτεινε καὶ πάντʼ οἶκον ἐξαπώλεσεν.

1215

Χορός

ἒ ἔ, φρενῶν

ἔθιγες ἔθιγες· ὦ μέγας ἐμοί ποτʼ ἂν

ἀνάκτωρ πόλεως.

Ἑκάβη

ἃ δʼ ἐν γάμοισι χρῆν σε προσθέσθαι χροῒ

Ἀσιατίδων γήμαντα τὴν ὑπερτάτην,

Φρύγια πέπλων ἀγάλματʼ ἐξάπτω χροός.

1220

σύ τʼ, ὦ ποτʼ οὖσα καλλίνικε, μυρίων

μῆτερ τροπαίων, Ἕκτορος φίλον σάκος,

στεφανοῦ· θανῇ γὰρ οὐ θανοῦσα σὺν νεκρῷ·

ἐπεὶ σὲ πολλῷ μᾶλλον ἢ τὰ τοῦ σοφοῦ

κακοῦ τʼ Ὀδυσσέως ἄξιον τιμᾶν ὅπλα.

1225

Χορός

αἰαῖ αἰαῖ· πικρὸν ὄδυρμα

γαῖά σʼ ὦ τέκνον δέξεται.

στέναζε, μᾶτερ,

Ἑκάβη

αἰαῖ.

Χορός

νεκρῶν ἴακχον.

1230

Ἑκάβη

οἴμοι μοι.

Χορός

οἴμοι δῆτα σῶν ἀλάστων κακῶν.

Ἑκάβη

τελαμῶσιν ἕλκη τὰ μὲν ἐγώ σʼ ἰάσομαι,

τλήμων ἰατρός, ὄνομʼ ἔχουσα, τἄργα δʼ οὔ·

τὰ δʼ ἐν νεκροῖσι φροντιεῖ πατὴρ σέθεν.

Χορός

ἄρασσʼ ἄρασσε κρᾶτα

1235

πιτύλους διδοῦσα χειρός,

ἰώ μοί μοι.

Ἑκάβη

ὦ φίλταται γυναῖκες

Χορός

Ἑκάβη, σὰς ἔνεπε· τίνα θροεῖς αὐδάν;

Ἑκάβη

οὐκ ἦν ἄρʼ ἐν θεοῖσι πλὴν οὑμοὶ πόνοι

1240

Τροία τε πόλεων ἔκκριτον μισουμένη,

μάτην δʼ ἐβουθυτοῦμεν. εἰ δὲ μὴ θεὸς

ἔστρεψε τἄνω περιβαλὼν κάτω χθονός,

ἀφανεῖς ἂν ὄντες οὐκ ἂν ὑμνήθημεν ἂν

μούσαις ἀοιδὰς δόντες ὑστέρων βροτῶν.

1245

χωρεῖτε, θάπτετʼ ἀθλίῳ τύμβῳ νεκρόν·

ἔχει γὰρ οἷα δεῖ γε νερτέρων στέφη.

δοκῶ δὲ τοῖς θανοῦσι διαφέρειν βραχύ,

εἰ πλουσίων τις τεύξεται κτερισμάτων·

κενὸν δὲ γαύρωμʼ ἐστὶ τῶν ζώντων τόδε.

1250

Χορός

ἰὼ ἰώ·

μελέα μήτηρ, ἣ τὰς μεγάλας

ἐλπίδας ἐν σοὶ κατέκναψε βίου.

μέγα δʼ ὀλβισθεὶς ὡς ἐκ πατέρων

ἀγαθῶν ἐγένου,

δεινῷ θανάτῳ διόλωλας.

1255

ἔα ἔα·

τίνας Ἰλιάσιν ταῖσδʼ ἐν κορυφαῖς

λεύσσω φλογέας δαλοῖσι χέρας

διερέσσοντας; μέλλει Τροίᾳ

καινόν τι κακὸν προσέσεσθαι.

Ταλθύβιος

αὐδῶ λοχαγοῖς, οἳ τέταχθʼ ἐμπιμπράναι

1260

Πριάμου τόδʼ ἄστυ, μηκέτʼ ἀργοῦσαν φλόγα

ἐν χειρὶ σῴζειν, ἀλλὰ πῦρ ἐνιέναι,

ὡς ἂν κατασκάψαντες Ἰλίου πόλιν

στελλώμεθʼ οἴκαδʼ ἄσμενοι Τροίας ἄπο.

ὑμεῖς δʼ, ἵνʼ αὑτὸς λόγος ἔχῃ μορφὰς δύο,

1265

χωρεῖτε, Τρώων παῖδες, ὀρθίαν ὅταν

σάλπιγγος ἠχὼ δῶσιν ἀρχηγοὶ στρατοῦ,

πρὸς ναῦς Ἀχαιῶν, ὡς ἀποστέλλησθε γῆς.

σύ τʼ, ὦ γεραιὰ δυστυχεστάτη γύναι,

ἕπου. μεθήκουσίν σʼ Ὀδυσσέως πάρα

1270

οἵδʼ, ᾧ σε δούλην κλῆρος ἐκπέμπει πάτρας.

Ἑκάβη

οἲ ʼγὼ τάλαινα· τοῦτο δὴ τὸ λοίσθιον

καὶ τέρμα πάντων τῶν ἐμῶν ἤδη κακῶν·

ἔξειμι πατρίδος, πόλις ὑφάπτεται πυρί.

ἀλλʼ, ὦ γεραιὲ πούς, ἐπίσπευσον μόλις,

1275

ὡς ἀσπάσωμαι τὴν ταλαίπωρον πόλιν.

ὦ μεγάλα δή ποτʼ ἀμπνέουσʼ ἐν βαρβάροις

Τροία, τὸ κλεινὸν ὄνομʼ ἀφαιρήσῃ τάχα.

πιμπρᾶσί σʼ, ἡμᾶς δʼ ἐξάγουσʼ ἤδη χθονὸς

δούλας· ἰὼ θεοί. καὶ τί τοὺς θεοὺς καλῶ;

1280

καὶ πρὶν γὰρ οὐκ ἤκουσαν ἀνακαλούμενοι.

φέρʼ ἐς πυρὰν δράμωμεν· ὡς κάλλιστά μοι

σὺν τῇδε πατρίδι κατθανεῖν πυρουμένῃ.

Ταλθύβιος

ἐνθουσιᾷς, δύστηνε, τοῖς σαυτῆς κακοῖς.

ἀλλʼ ἄγετε, μὴ φείδεσθʼ· Ὀδυσσέως δὲ χρὴ

1285

ἐς χεῖρα δοῦναι τήνδε καὶ πέμπειν γέρας.

Ἑκάβη

ὀττοτοτοτοτοῖ.

Κρόνιε, πρύτανι Φρύγιε, γενέτα

πάτερ, ἀνάξια τᾶς Δαρδάνου

γονᾶς τάδʼ οἷα πάσχομεν δέδορκας;

1290

Χορός

δέδορκεν, ἁ δὲ μεγαλόπολις

ἄπολις ὄλωλεν οὐδʼ ἔτʼ ἔστι Τροία.

Ἑκάβη

ὀττοτοτοτοτοῖ.

λέλαμπεν Ἴλιος, Περ-

1295

γάμων τε πυρὶ καταίθεται τέραμνα

καὶ πόλις ἄκρα τε τειχέων.

Χορός

πτέρυγι δὲ καπνὸς ὥς τις οὐ-

ρανίᾳ πεσοῦσα δορὶ καταφθίνει γᾶ.

μαλερὰ μέλαθρα πυρὶ κατάδρομα

1300

δαΐῳ τε λόγχᾳ.

Ἑκάβη

ἰὼ γᾶ τρόφιμε τῶν ἐμῶν τέκνων.

Χορός

ἓ ἕ.

Ἑκάβη

ὦ τέκνα, κλύετε, μάθετε ματρὸς αὐδάν.

Χορός

ἰαλέμῳ τοὺς θανόντας ἀπύεις.

Ἑκάβη

γεραιά γʼ ἐς πέδον τιθεῖσα μέλεα καὶ

1305

χερσὶ γαῖαν κτυποῦσα δισσαῖς.

Χορός

διάδοχά σοι γόνυ τίθημι γαίᾳ

τοὺς ἐμοὺς καλοῦσα νέρθεν

ἀθλίους ἀκοίτας.

Ἑκάβη

ἀγόμεθα φερόμεθʼ

1310

Χορός

ἄλγος ἄλγος βοᾷς.

Ἑκάβη

δούλειον ὑπὸ μέλαθρον.

Χορός

ἐκ πάτρας γʼ ἐμᾶς.

Ἑκάβη

ἰώ.

Πρίαμε Πρίαμε, σὺ μὲν ὀλόμενος

ἄταφος ἄφιλος

ἄτας ἐμᾶς ἄιστος εἶ.

Χορός

μέλας γὰρ ὄσσε κατεκάλυψε

1315

θάνατος ὅσιος ἀνοσίαις σφαγαῖσιν.

Ἑκάβη

ἰὼ θεῶν μέλαθρα καὶ πόλις φίλα,

Χορός

ἓ ἕ.

Ἑκάβη

τὰν φόνιον ἔχετε φλόγα δορός τε λόγχαν.

Χορός

τάχʼ ἐς φίλαν γᾶν πεσεῖσθʼ ἀνώνυμοι.

Ἑκάβη

κόνις δʼ ἴσα καπνῷ πτέρυγι πρὸς αἰθέρα

1320

ᾆστον οἴκων ἐμῶν με θήσει.

Χορός

ὄνομα δὲ γᾶς ἀφανὲς εἶσιν· ἄλλᾳ δʼ

ἄλλο φροῦδον, οὐδʼ ἔτʼ ἔστιν

ἁ τάλαινα Τροία.

Ἑκάβη

ἐμάθετʼ, ἐκλύετε;

1325

Χορός

Περγάμων γε κτύπον.

Ἑκάβη

ἔνοσις ἅπασαν ἔνοσις

Χορός

ἐπικλύσει πόλιν.

Ἑκάβη

ἰώ·

τρομερὰ μέλεα, φέρετʼ ἐμὸν ἴχνος·

ἴτʼ ἐπί, τάλανα,

δούλειον ἁμέραν βίου.

1330

Χορός

ἰὼ τάλαινα πόλις· ὅμως δὲ

πρόφερε πόδα σὸν ἐπὶ πλάτας Ἀχαιῶν.