Euripides Trojan Women

Χορός

ἰὼ ἰώ ,

καίνʼ ἐκ καινῶν μεταβάλλουσαι

χθονὶ συντυχίαι . λεύσσετε Τρώων

τόνδʼ Ἀστυάνακτʼ ἄλοχοι μέλεαι

1120

νεκρόν , ὃν πύργων δίσκημα πικρὸν

Δαναοὶ κτείναντες ἔχουσιν .

Ταλθύβιος

Ἑκάβη , νεὼς μὲν πίτυλος εἷς λελειμμένος

λάφυρα τἀπίλοιπʼ Ἀχιλλείου τόκου

μέλλει πρὸς ἀκτὰς ναυστολεῖν Φθιώτιδας ·

1125

αὐτὸς δʼ ἀνῆκται Νεοπτόλεμος , καινάς τινας

Πηλέως ἀκούσας συμφοράς , ὥς νιν χθονὸς

Ἄκαστος ἐκβέβληκεν , ὁ Πελίου γόνος .

οὗ θᾶσσον οὕνεκʼ , ἢ χάριν μονῆς ἔχων ,

φροῦδος , μετʼ αὐτοῦ δʼ Ἀνδρομάχη , πολλῶν ἐμοὶ

1130

δακρύων ἀγωγός , ἡνίκʼ ἐξώρμα χθονός ,

πάτραν τʼ ἀναστένουσα καὶ τὸν Ἕκτορος

τύμβον προσεννέπουσα . καί σφʼ ᾐτήσατο

θάψαι νεκρὸν τόνδʼ , ὃς πεσὼν ἐκ τειχέων

ψυχὴν ἀφῆκεν Ἕκτορος τοῦ σοῦ γόνος ·

1135

φόβον τʼ Ἀχαιῶν , χαλκόνωτον ἀσπίδα

τήνδʼ , ἣν πατὴρ τοῦδʼ ἀμφὶ πλεύρʼ ἐβάλλετο ,

μή νυν πορεῦσαι Πηλέως ἐφʼ ἑστίαν ,

μηδʼ ἐς τὸν αὐτὸν θάλαμον , οὗ νυμφεύσεται

μήτηρ νεκροῦ τοῦδʼ Ἀνδρομάχη , λύπας ὁρᾶν ,

1140

ἀλλʼ ἀντὶ κέδρου περιβόλων τε λαΐνων

ἐν τῇδε θάψαι παῖδα · σὰς δʼ ἐς ὠλένας

δοῦναι , πέπλοισιν ὡς περιστείλῃς νεκρὸν

στεφάνοις θʼ , ὅση σοι δύναμις , ὡς ἔχει τὰ σά ·

ἐπεὶ βέβηκε , καὶ τὸ δεσπότου τάχος

1145

ἀφείλετʼ αὐτὴν παῖδα μὴ δοῦναι τάφῳ .

ἡμεῖς μὲν οὖν , ὅταν σὺ κοσμήσῃς νέκυν ,

γῆν τῷδʼ ἐπαμπισχόντες ἀροῦμεν δόρυ ·

σὺ δʼ ὡς τάχιστα πρᾶσσε τἀπεσταλμένα .

ἑνὸς μὲν οὖν μόχθου σʼ ἀπαλλάξας ἔχω ·

1150

Σκαμανδρίους γὰρ τάσδε διαπερῶν ῥοὰς

ἔλουσα νεκρὸν κἀπένιψα τραύματα .

ἀλλʼ εἶμʼ ὀρυκτὸν τῷδʼ ἀναρρήξων τάφον ,

ὡς σύντομʼ ἡμῖν τἀπʼ ἐμοῦ τε κἀπὸ σοῦ

ἐς ἓν ξυνελθόντʼ οἴκαδʼ ὁρμήσῃ πλάτην .

1155

Ἑκάβη

θέσθʼ ἀμφίτορνον ἀσπίδʼ Ἕκτορος πέδῳ ,

λυπρὸν θέαμα κοὐ φίλον λεύσσειν ἐμοί .

ὦ μείζον ʼ ὄγκον δορὸς ἔχοντες ἢ φρενῶν ,

τί τόνδʼ , Ἀχαιοί , παῖδα δείσαντες φόνον

καινὸν διειργάσασθε ; μὴ Τροίαν ποτὲ

1160

πεσοῦσαν ὀρθώσειεν ; οὐδὲν ἦτʼ ἄρα ,

ὅθʼ Ἕκτορος μὲν εὐτυχοῦντος ἐς δόρυ

διωλλύμεσθα μυρίας τʼ ἄλλης χερός ,

πόλεως δʼ ἁλούσης καὶ Φρυγῶν ἐφθαρμένων

βρέφος τοσόνδʼ ἐδείσατʼ · οὐκ αἰνῶ φόβον ,

1165

ὅστις φοβεῖται μὴ διεξελθὼν λόγῳ .

ὦ φίλταθʼ , ὥς σοι θάνατος ἦλθε δυστυχής .

εἰ μὲν γὰρ ἔθανες πρὸ πόλεως , ἥβης τυχὼν

γάμων τε καὶ τῆς ἰσοθέου τυραννίδος ,

μακάριος ἦσθʼ ἄν , εἴ τι τῶνδε μακάριον ·

1170

νῦν δʼ αὔτʼ ἰδὼν μὲν γνούς τε σῇ ψυχῇ , τέκνον ,

οὐκ οἶσθʼ , ἐχρήσω δʼ οὐδὲν ἐν δόμοις ἔχων .

δύστηνε , κρατὸς ὥς σʼ ἔκειρεν ἀθλίως

τείχη πατρῷα , Λοξίου πυργώματα ,

ὃν πόλλʼ ἐκήπευσʼ ἡ τεκοῦσα βόστρυχον

1175

φιλήμασίν τʼ ἔδωκεν , ἔνθεν ἐκγελᾷ

ὀστέων ῥαγέντων φόνος , ἵνʼ αἰσχρὰ μὴ λέγω .

ὦ χεῖρες , ὡς εἰκοὺς μὲν ἡδείας πατρὸς

κέκτησθʼ , ἐν ἄρθροις δʼ ἔκλυτοι πρόκεισθέ μοι .

ὦ πολλὰ κόμπους ἐκβαλὸν φίλον στόμα ,

1180

ὄλωλας , ἐψεύσω μʼ , ὅτʼ ἐσπίπτων πέπλους ,

Ὦ μῆτερ , ηὔδας , ἦ πολύν σοι βοστρύχων

πλόκαμον κεροῦμαι , πρὸς τάφον θʼ ὁμηλίκων

κώμους ἀπάξω , φίλα διδοὺς προσφθέγματα .

σὺ δʼ οὐκ ἔμʼ , ἀλλʼ ἐγὼ σὲ τὸν νεώτερον ,

1185

γραῦς ἄπολις ἄτεκνος , ἄθλιον θάπτω νεκρόν .

οἴμοι , τὰ πόλλʼ ἀσπάσμαθʼ αἵ τʼ ἐμαὶ τροφαὶ

ὕπνοι τʼ ἐκεῖνοι φροῦδά μοι . τί καί ποτε

γράψειεν ἄν σε μουσοποιὸς ἐν τάφῳ ;

Τὸν παῖδα τόνδʼ ἔκτειναν Ἀργεῖοί ποτε

1190

δείσαντες ; — αἰσχρὸν τοὐπίγραμμά γʼ Ἑλλάδι .

ἀλλʼ οὖν πατρῴων οὐ λαχὼν ἕξεις ὅμως

ἐν ᾗ ταφήσῃ χαλκόνωτον ἰτέαν .

ὦ καλλίπηχυν Ἕκτορος βραχίονα

σῴζουσʼ , ἄριστον φύλακʼ ἀπώλεσας σέθεν .

1195

ὡς ἡδὺς ἐν πόρπακι σῷ κεῖται τύπος

ἴτυός τʼ ἐν εὐτόρνοισι περιδρόμοις ἱδρώς ,

ὃν ἐκ μετώπου πολλάκις πόνους ἔχων

ἔσταζεν Ἕκτωρ προστιθεὶς γενειάδι .

φέρετε , κομίζετʼ ἀθλίῳ κόσμον νεκρῷ

1200

ἐκ τῶν παρόντων · οὐ γὰρ ἐς κάλλος τύχας

δαίμων δίδωσιν · ὧν δʼ ἔχω , λήψῃ τάδε .

θνητῶν δὲ μῶρος ὅστις εὖ πράσσειν δοκῶν

βέβαια χαίρει · τοῖς τρόποις γὰρ αἱ τύχαι ,

ἔμπληκτος ὡς ἄνθρωπος , ἄλλοτʼ ἄλλοσε

1205

πηδῶσι , κοὐδεὶς αὐτὸς εὐτυχεῖ ποτε .

Χορός

καὶ μὴν πρόχειρον αἵδε σοι σκυλευμάτων

Φρυγίων φέρουσι κόσμον ἐξάπτειν νεκρῷ .

Ἑκάβη

ὦ τέκνον , οὐχ ἵπποισι νικήσαντά σε

οὐδʼ ἥλικας τόξοισιν , οὓς Φρύγες νόμους

1210

τιμῶσιν , οὐκ ἐς πλησμονὰς θηρωμένη ,

μήτηρ πατρός σοι προστίθησʼ ἀγάλματα

τῶν σῶν ποτʼ ὄντων · νῦν δέ σʼ ἡ θεοστυγὴς

ἀφείλεθʼ Ἑλένη , πρὸς δὲ καὶ ψυχὴν σέθεν

ἔκτεινε καὶ πάντʼ οἶκον ἐξαπώλεσεν .

1215

Χορός

ἒ ἔ , φρενῶν

ἔθιγες ἔθιγες · ὦ μέγας ἐμοί ποτʼ ἂν

ἀνάκτωρ πόλεως .

Ἑκάβη

ἃ δʼ ἐν γάμοισι χρῆν σε προσθέσθαι χροῒ

Ἀσιατίδων γήμαντα τὴν ὑπερτάτην ,

Φρύγια πέπλων ἀγάλματʼ ἐξάπτω χροός .

1220

σύ τʼ , ὦ ποτʼ οὖσα καλλίνικε , μυρίων

μῆτερ τροπαίων , Ἕκτορος φίλον σάκος ,

στεφανοῦ · θανῇ γὰρ οὐ θανοῦσα σὺν νεκρῷ ·

ἐπεὶ σὲ πολλῷ μᾶλλον ἢ τὰ τοῦ σοφοῦ

κακοῦ τʼ Ὀδυσσέως ἄξιον τιμᾶν ὅπλα .

1225

Χορός

αἰαῖ αἰαῖ · πικρὸν ὄδυρμα

γαῖά σʼ ὦ τέκνον δέξεται .

στέναζε , μᾶτερ ,

Ἑκάβη

αἰαῖ .

Χορός

νεκρῶν ἴακχον .

1230

Ἑκάβη

οἴμοι μοι .

Χορός

οἴμοι δῆτα σῶν ἀλάστων κακῶν .

Ἑκάβη

τελαμῶσιν ἕλκη τὰ μὲν ἐγώ σʼ ἰάσομαι ,

τλήμων ἰατρός , ὄνομʼ ἔχουσα , τἄργα δʼ οὔ ·

τὰ δʼ ἐν νεκροῖσι φροντιεῖ πατὴρ σέθεν .

Χορός

ἄρασσʼ ἄρασσε κρᾶτα

1235

πιτύλους διδοῦσα χειρός ,

ἰώ μοί μοι .

Ἑκάβη

ὦ φίλταται γυναῖκες

Χορός

Ἑκάβη , σὰς ἔνεπε · τίνα θροεῖς αὐδάν ;

Ἑκάβη

οὐκ ἦν ἄρʼ ἐν θεοῖσι πλὴν οὑμοὶ πόνοι

1240

Τροία τε πόλεων ἔκκριτον μισουμένη ,

μάτην δʼ ἐβουθυτοῦμεν . εἰ δὲ μὴ θεὸς

ἔστρεψε τἄνω περιβαλὼν κάτω χθονός ,

ἀφανεῖς ἂν ὄντες οὐκ ἂν ὑμνήθημεν ἂν

μούσαις ἀοιδὰς δόντες ὑστέρων βροτῶν .

1245

χωρεῖτε , θάπτετʼ ἀθλίῳ τύμβῳ νεκρόν ·

ἔχει γὰρ οἷα δεῖ γε νερτέρων στέφη .

δοκῶ δὲ τοῖς θανοῦσι διαφέρειν βραχύ ,

εἰ πλουσίων τις τεύξεται κτερισμάτων ·

κενὸν δὲ γαύρωμʼ ἐστὶ τῶν ζώντων τόδε .

1250

Χορός

ἰὼ ἰώ ·

μελέα μήτηρ , ἣ τὰς μεγάλας

ἐλπίδας ἐν σοὶ κατέκναψε βίου .

μέγα δʼ ὀλβισθεὶς ὡς ἐκ πατέρων

ἀγαθῶν ἐγένου ,

δεινῷ θανάτῳ διόλωλας .

1255

ἔα ἔα ·

τίνας Ἰλιάσιν ταῖσδʼ ἐν κορυφαῖς

λεύσσω φλογέας δαλοῖσι χέρας

διερέσσοντας ; μέλλει Τροίᾳ

καινόν τι κακὸν προσέσεσθαι .

Ταλθύβιος

αὐδῶ λοχαγοῖς , οἳ τέταχθʼ ἐμπιμπράναι

1260

Πριάμου τόδʼ ἄστυ , μηκέτʼ ἀργοῦσαν φλόγα

ἐν χειρὶ σῴζειν , ἀλλὰ πῦρ ἐνιέναι ,

ὡς ἂν κατασκάψαντες Ἰλίου πόλιν

στελλώμεθʼ οἴκαδʼ ἄσμενοι Τροίας ἄπο .

ὑμεῖς δʼ , ἵνʼ αὑτὸς λόγος ἔχῃ μορφὰς δύο ,

1265

χωρεῖτε , Τρώων παῖδες , ὀρθίαν ὅταν

σάλπιγγος ἠχὼ δῶσιν ἀρχηγοὶ στρατοῦ ,

πρὸς ναῦς Ἀχαιῶν , ὡς ἀποστέλλησθε γῆς .

σύ τʼ , ὦ γεραιὰ δυστυχεστάτη γύναι ,

ἕπου . μεθήκουσίν σʼ Ὀδυσσέως πάρα

1270

οἵδʼ , ᾧ σε δούλην κλῆρος ἐκπέμπει πάτρας .

Ἑκάβη

οἲ ʼγὼ τάλαινα · τοῦτο δὴ τὸ λοίσθιον

καὶ τέρμα πάντων τῶν ἐμῶν ἤδη κακῶν ·

ἔξειμι πατρίδος , πόλις ὑφάπτεται πυρί .

ἀλλʼ , ὦ γεραιὲ πούς , ἐπίσπευσον μόλις ,

1275

ὡς ἀσπάσωμαι τὴν ταλαίπωρον πόλιν .

ὦ μεγάλα δή ποτʼ ἀμπνέουσʼ ἐν βαρβάροις

Τροία , τὸ κλεινὸν ὄνομʼ ἀφαιρήσῃ τάχα .

πιμπρᾶσί σʼ , ἡμᾶς δʼ ἐξάγουσʼ ἤδη χθονὸς

δούλας · ἰὼ θεοί . καὶ τί τοὺς θεοὺς καλῶ ;

1280

καὶ πρὶν γὰρ οὐκ ἤκουσαν ἀνακαλούμενοι .

φέρʼ ἐς πυρὰν δράμωμεν · ὡς κάλλιστά μοι

σὺν τῇδε πατρίδι κατθανεῖν πυρουμένῃ .

Ταλθύβιος

ἐνθουσιᾷς , δύστηνε , τοῖς σαυτῆς κακοῖς .

ἀλλʼ ἄγετε , μὴ φείδεσθʼ · Ὀδυσσέως δὲ χρὴ

1285

ἐς χεῖρα δοῦναι τήνδε καὶ πέμπειν γέρας .

Ἑκάβη

ὀττοτοτοτοτοῖ .

Κρόνιε , πρύτανι Φρύγιε , γενέτα

πάτερ , ἀνάξια τᾶς Δαρδάνου

γονᾶς τάδʼ οἷα πάσχομεν δέδορκας ;

1290

Χορός

δέδορκεν , ἁ δὲ μεγαλόπολις

ἄπολις ὄλωλεν οὐδʼ ἔτʼ ἔστι Τροία .

Ἑκάβη

ὀττοτοτοτοτοῖ .

λέλαμπεν Ἴλιος , Περ-

1295

γάμων τε πυρὶ καταίθεται τέραμνα

καὶ πόλις ἄκρα τε τειχέων .

Χορός

πτέρυγι δὲ καπνὸς ὥς τις οὐ-

ρανίᾳ πεσοῦσα δορὶ καταφθίνει γᾶ .

μαλερὰ μέλαθρα πυρὶ κατάδρομα

1300

δαΐῳ τε λόγχᾳ .

Ἑκάβη

ἰὼ γᾶ τρόφιμε τῶν ἐμῶν τέκνων .

Χορός

ἓ ἕ .

Ἑκάβη

ὦ τέκνα , κλύετε , μάθετε ματρὸς αὐδάν .

Χορός

ἰαλέμῳ τοὺς θανόντας ἀπύεις .

Ἑκάβη

γεραιά γʼ ἐς πέδον τιθεῖσα μέλεα καὶ

1305

χερσὶ γαῖαν κτυποῦσα δισσαῖς .

Χορός

διάδοχά σοι γόνυ τίθημι γαίᾳ

τοὺς ἐμοὺς καλοῦσα νέρθεν

ἀθλίους ἀκοίτας .

Ἑκάβη

ἀγόμεθα φερόμεθʼ

1310

Χορός

ἄλγος ἄλγος βοᾷς .

Ἑκάβη

δούλειον ὑπὸ μέλαθρον .

Χορός

ἐκ πάτρας γʼ ἐμᾶς .

Ἑκάβη

ἰώ .

Πρίαμε Πρίαμε , σὺ μὲν ὀλόμενος

ἄταφος ἄφιλος

ἄτας ἐμᾶς ἄιστος εἶ .

Χορός

μέλας γὰρ ὄσσε κατεκάλυψε

1315

θάνατος ὅσιος ἀνοσίαις σφαγαῖσιν .

Ἑκάβη

ἰὼ θεῶν μέλαθρα καὶ πόλις φίλα ,

Χορός

ἓ ἕ .

Ἑκάβη

τὰν φόνιον ἔχετε φλόγα δορός τε λόγχαν .

Χορός

τάχʼ ἐς φίλαν γᾶν πεσεῖσθʼ ἀνώνυμοι .

Ἑκάβη

κόνις δʼ ἴσα καπνῷ πτέρυγι πρὸς αἰθέρα

1320

ᾆστον οἴκων ἐμῶν με θήσει .

Χορός

ὄνομα δὲ γᾶς ἀφανὲς εἶσιν · ἄλλᾳ δʼ

ἄλλο φροῦδον , οὐδʼ ἔτʼ ἔστιν

ἁ τάλαινα Τροία .

Ἑκάβη

ἐμάθετʼ , ἐκλύετε ;

1325

Χορός

Περγάμων γε κτύπον .

Ἑκάβη

ἔνοσις ἅπασαν ἔνοσις

Χορός

ἐπικλύσει πόλιν .

Ἑκάβη

ἰώ ·

τρομερὰ μέλεα , φέρετʼ ἐμὸν ἴχνος ·

ἴτʼ ἐπί , τάλανα ,

δούλειον ἁμέραν βίου .

1330

Χορός

ἰὼ τάλαινα πόλις · ὅμως δὲ

πρόφερε πόδα σὸν ἐπὶ πλάτας Ἀχαιῶν .