Euripides Trojan Women

Χορός

Ἑκάβη , λεύσσεις τήνδʼ Ἀνδρομάχην

ξενικοῖς ἐπʼ ὄχοις πορθμευομένην ;

παρὰ δʼ εἰρεσίᾳ μαστῶν ἕπεται

570

φίλος Ἀστυάναξ , Ἕκτορος ἶνις .

ποῖ ποτʼ ἀπήνης νώτοισι φέρῃ ,

δύστανε γύναι , πάρεδρος χαλκέοις

Ἕκτορος ὅπλοις σκύλοις τε Φρυγῶν

δοριθηράτοις ,

οἷσιν Ἀχιλλέως παῖς Φθιώτας

575

στέψει ναοὺς ἀπὸ Τροίας ;

Ἀνδρομάχη

Ἀχαιοὶ δεσπόται μʼ ἄγουσιν .

Ἑκάβη

οἴμοι .

Ἀνδρομάχη

τί παιᾶν ʼ ἐμὸν στενάζεις ;

Ἑκάβη

αἰαῖ —

Ἀνδρομάχη

τῶνδʼ ἀλγέων —

Ἑκάβη

ὦ Ζεῦ —

580

Ἀνδρομάχη

καὶ συμφορᾶς .

Ἑκάβη

τέκεα ,

Ἀνδρομάχη

πρίν ποτʼ ἦμεν .

Ἑκάβη

βέβακʼ ὄλβος , βέβακε Τροία

Ἀνδρομάχη

τλάμων .

Ἑκάβη

ἐμῶν τʼ εὐγένεια παίδων .

Ἀνδρομάχη

φεῦ φεῦ .

Ἑκάβη

φεῦ δῆτʼ ἐμῶν

Ἀνδρομάχη

κακῶν .

585

Ἑκάβη

οἰκτρὰ τύχα

Ἀνδρομάχη

πόλεος ,

Ἑκάβη

ἃ καπνοῦται .

Ἀνδρομάχη

μόλοις , ὦ πόσις , μοι —

Ἑκάβη

βοᾷς τὸν παρʼ Ἅιδᾳ

παῖδʼ ἐμόν , ὦ μελέα .

Ἀνδρομάχη

σᾶς δάμαρτος ἄλκαρ .

590

Ἑκάβη

σύ τʼ , ὦ λῦμʼ Ἀχαιῶν ,

τέκνων δέσποθʼ ἁμῶν ,

πρεσβυγενὲς Πρίαμε ,

κοίμισαί μʼ ἐς Ἅιδου .

Ἀνδρομάχη

οἵδε πόθοι μεγάλοι

595

Ἑκάβη

σχετλία , τάδε πάσχομεν ἄλγη .

Ἀνδρομάχη

οἰχομένας πόλεως

Ἑκάβη

ἐπὶ δʼ ἄλγεσιν ἄλγεα κεῖται .

Ἀνδρομάχη

δυσφροσύναισι θεῶν , ὅτε σὸς γόνος ἔκφυγεν Ἅιδαν ,

ὃς λεχέων στυγερῶν χάριν ὤλεσε

πέργαμα Τροίας · αἱματόεντα δὲ

θεᾷ παρὰ Παλλάδι σώματα νεκρῶν

γυψὶ φέρειν τέταται · ζυγὰ δʼ ἤνυσε

600

δούλια Τροίᾳ .

Ἑκάβη

ὦ πατρίς , ὦ μελέα

Ἀνδρομάχη

καταλειπομέναν σε δακρύω ,

Ἑκάβη

νῦν τέλος οἰκτρὸν ὁρᾷς .

Ἀνδρομάχη

καὶ ἐμὸν δόμον ἔνθʼ ἐλοχεύθην .

Ἑκάβη

ὦ τέκνʼ , ἐρημόπολις μάτηρ ἀπολείπεται ὑμῶν ,

οἷος ἰάλεμος , οἷά τε πένθη

δάκρυά τʼ ἐκ δακρύων καταλείβεται

605

ἁμετέροισι δόμοις · ὁ θανὼν δʼ ἐπι-

λάθεται ἀλγέων ἀδάκρυτος .

Χορός

ὡς ἡδὺ δάκρυα τοῖς κακῶς πεπραγόσι

θρήνων τʼ ὀδυρμοὶ μοῦσά θʼ ἣ λύπας ἔχει .

Ἀνδρομάχη

ὦ μῆτερ ἀνδρός , ὅς ποτʼ Ἀργείων δορὶ

610

πλείστους διώλεσʼ , Ἕκτορος , τάδʼ εἰσορᾷς ;

Ἑκάβη

ὁρῶ τὰ τῶν θεῶν , ὡς τὰ μὲν πυργοῦσʼ ἄνω

τὸ μηδὲν ὄντα , τὰ δὲ δοκοῦντʼ ἀπώλεσαν .

Ἀνδρομάχη

ἀγόμεθα λεία σὺν τέκνῳ · τὸ δʼ εὐγενὲς

ἐς δοῦλον ἥκει , μεταβολὰς τοσάσδʼ ἔχον .

615

Ἑκάβη

τὸ τῆς ἀνάγκης δεινόν · ἄρτι κἀπʼ ἐμοῦ

βέβηκʼ ἀποσπασθεῖσα Κασάνδρα βίᾳ .

Ἀνδρομάχη

φεῦ φεῦ ·

ἄλλος τις Αἴας , ὡς ἔοικε , δεύτερος

παιδὸς πέφηνε σῆς . νοσεῖς δὲ χἅτερα .

Ἑκάβη

ὧν γʼ οὔτε μέτρον οὔτʼ ἀριθμός ἐστί μοι ·

620

κακῷ κακὸν γὰρ εἰς ἅμιλλαν ἔρχεται .

Ἀνδρομάχη

τέθνηκέ σοι παῖς πρὸς τάφῳ Πολυξένη

σφαγεῖσʼ Ἀχιλλέως , δῶρον ἀψύχῳ νεκρῷ .

Ἑκάβη

οἲ ʼγὼ τάλαινα . τοῦτʼ ἐκεῖν ʼ ὅ μοι πάλαι

Ταλθύβιος αἴνιγμʼ οὐ σαφῶς εἶπεν σαφές .

625

Ἀνδρομάχη

εἶδόν νιν αὐτή , κἀποβᾶσα τῶνδʼ ὄχων

ἔκρυψα πέπλοις κἀπεκοψάμην νεκρόν .

Ἑκάβη

αἰαῖ , τέκνον , σῶν ἀνοσίων προσφαγμάτων ·

αἰαῖ μάλʼ αὖθις , ὡς κακῶς διόλλυσαι .

Ἀνδρομάχη

ὄλωλεν ὡς ὄλωλεν · ἀλλʼ ὅμως ἐμοῦ

630

ζώσης γʼ ὄλωλεν εὐτυχεστέρῳ πότμῳ .

Ἑκάβη

οὐ ταὐτόν , ὦ παῖ , τῷ βλέπειν τὸ κατθανεῖν ·

τὸ μὲν γὰρ οὐδέν , τῷ δʼ ἔνεισιν ἐλπίδες .

Ἀνδρομάχη

ὦ μῆτερ , ὦ τεκοῦσα , κάλλιστον λόγον

ἄκουσον , ὥς σοι τέρψιν ἐμβαλῶ φρενί .

635

τὸ μὴ γενέσθαι τῷ θανεῖν ἴσον λέγω ,

τοῦ ζῆν δὲ λυπρῶς κρεῖσσόν ἐστι κατθανεῖν .

ἀλγεῖ γὰρ οὐδὲν τῶν κακῶν ᾐσθημένος ·

ὁ δʼ εὐτυχήσας ἐς τὸ δυστυχὲς πεσὼν

ψυχὴν ἀλᾶται τῆς πάροιθʼ εὐπραξίας .

640

κείνη δʼ , ὁμοίως ὥσπερ οὐκ ἰδοῦσα φῶς ,

τέθνηκε κοὐδὲν οἶδε τῶν αὑτῆς κακῶν .

ἐγὼ δὲ τοξεύσασα τῆς εὐδοξίας

λαχοῦσα πλεῖον τῆς τύχης ἡμάρτανον .

ἃ γὰρ γυναιξὶ σώφρονʼ ἔσθʼ ηὑρημένα ,

645

ταῦτʼ ἐξεμόχθουν Ἕκτορος κατὰ στέγας .

πρῶτον μέν , ἔνθα — κἂν προσῇ κἂν μὴ προσῇ

ψόγος γυναιξίν — αὐτὸ τοῦτʼ ἐφέλκεται

κακῶς ἀκούειν , ἥτις οὐκ ἔνδον μένει ,

τούτου παρεῖσα πόθον ἔμιμνον ἐν δόμοις ·

650

ἔσω τε μελάθρων κομψὰ θηλειῶν ἔπη

οὐκ εἰσεφρούμην , τὸν δὲ νοῦν διδάσκαλον

οἴκοθεν ἔχουσα χρηστὸν ἐξήρκουν ἐμοί .

γλώσσης τε σιγὴν ὄμμα θʼ ἥσυχον πόσει

παρεῖχον · ᾔδη δʼ ἁμὲ χρῆν νικᾶν πόσιν ,

655

κείνῳ τε νίκην ὧν ἐχρῆν παριέναι .

καὶ τῶνδε κληδὼν ἐς στράτευμʼ Ἀχαιϊκὸν

ἐλθοῦσʼ ἀπώλεσέν μʼ · ἐπεὶ γὰρ ᾑρέθην ,

Ἀχιλλέως με παῖς ἐβουλήθη λαβεῖν

δάμαρτα · δουλεύσω δʼ ἐν αὐθεντῶν δόμοις .

660

κεἰ μὲν παρώσασʼ Ἕκτορος φίλον κάρα

πρὸς τὸν παρόντα πόσιν ἀναπτύξω φρένα ,

κακὴ φανοῦμαι τῷ θανόντι · τόνδε δʼ αὖ

στυγοῦσʼ ἐμαυτῆς δεσπόταις μισήσομαι .

καίτοι λέγουσιν ὡς μίʼ εὐφρόνη χαλᾷ

665

τὸ δυσμενὲς γυναικὸς εἰς ἀνδρὸς λέχος ·

ἀπέπτυσʼ αὐτήν , ἥτις ἄνδρα τὸν πάρος

καινοῖσι λέκτροις ἀποβαλοῦσʼ ἄλλον φιλεῖ .

ἀλλʼ οὐδὲ πῶλος ἥτις ἂν διαζυγῇ

τῆς συντραφείσης , ῥᾳδίως ἕλξει ζυγόν .

670

καίτοι τὸ θηριῶδες ἄφθογγόν τʼ ἔφυ

ξυνέσει τʼ ἄχρηστον τῇ φύσει τε λείπεται .

σὲ δʼ , ὦ φίλʼ Ἕκτορ , εἶχον ἄνδρʼ ἀρκοῦντά μοι

ξυνέσει γένει πλούτῳ τε κἀνδρείᾳ μέγαν ·

ἀκήρατον δέ μʼ ἐκ πατρὸς λαβὼν δόμων

675

πρῶτος τὸ παρθένειον ἐζεύξω λέχος .

καὶ νῦν ὄλωλας μὲν σύ , ναυσθλοῦμαι δʼ ἐγὼ

πρὸς Ἑλλάδʼ αἰχμάλωτος ἐς δοῦλον ζυγόν .

ἆρʼ οὐκ ἐλάσσω τῶν ἐμῶν ἔχειν κακῶν

Πολυξένης ὄλεθρος , ἣν καταστένεις ;

680

ἐμοὶ γὰρ οὐδʼ ὃ πᾶσι λείπεται βροτοῖς

ξύνεστιν ἐλπίς , οὐδὲ κλέπτομαι φρένας

πράξειν τι κεδνόν · ἡδὺ δʼ ἐστὶ καὶ δοκεῖν .

Χορός

ἐς ταὐτὸν ἥκεις συμφορᾶς · θρηνοῦσα δὲ

τὸ σὸν διδάσκεις μʼ ἔνθα πημάτων κυρῶ .

685

Ἑκάβη

αὐτὴ μὲν οὔπω ναὸς εἰσέβην σκάφος ,

γραφῇ δʼ ἰδοῦσα καὶ κλύουσʼ ἐπίσταμαι .

ναύταις γὰρ ἢν μὲν μέτριος ᾖ χειμὼν φέρειν ,

προθυμίαν ἔχουσι σωθῆναι πόνων ,

ὁ μὲν παρʼ οἴαχʼ , ὁ δʼ ἐπὶ λαίφεσιν βεβώς ,

690

ὁ δʼ ἄντλον εἴργων ναός · ἢν δʼ ὑπερβάλῃ

πολὺς ταραχθεὶς πόντος , ἐνδόντες τύχῃ

παρεῖσαν αὑτοὺς κυμάτων δρομήμασιν .

οὕτω δὲ κἀγὼ πόλλʼ ἔχουσα πήματα

ἄφθογγός εἰμι καὶ παρεῖσʼ ἐῶ στόμα ·

695

νικᾷ γὰρ οὑκ θεῶν με δύστηνος κλύδων .

ἀλλʼ , ὦ φίλη παῖ , τὰς μὲν Ἕκτορος τύχας

ἔασον · οὐ μὴ δάκρυά νιν σώσῃ τὰ σά ·

τίμα δὲ τὸν παρόντα δεσπότην σέθεν ,

φίλον διδοῦσα δέλεαρ ἀνδρὶ σῶν τρόπων .

700

κἂν δρᾷς τάδʼ , ἐς τὸ κοινὸν εὐφρανεῖς φίλους

καὶ παῖδα τόνδε παιδὸς ἐκθρέψειας ἂν

Τροίᾳ μέγιστον ὠφέλημʼ , ἵνʼ — εἴ ποτε —

ἐκ σοῦ γενόμενοι παῖδες Ἴλιον πάλιν

κατοικίσειαν , καὶ πόλις γένοιτʼ ἔτι .

705

ἀλλʼ ἐκ λόγου γὰρ ἄλλος ἐκβαίνει λόγος ,

τίνʼ αὖ δέδορκα τόνδʼ Ἀχαιϊκὸν λάτριν

στείχοντα καινῶν ἄγγελον βουλευμάτων ;

Ταλθύβιος

Φρυγῶν ἀρίστου πρίν ποθʼ Ἕκτορος δάμαρ ,

μή με στυγήσῃς · οὐχ ἑκὼν γὰρ ἀγγελῶ .

710

Δαναῶν δὲ κοινὰ Πελοπιδῶν τʼ ἀγγέλματα

Ἀνδρομάχη

τί δʼ ἔστιν ; ὥς μοι φροιμίων ἄρχῃ κακῶν .

Ταλθύβιος

ἔδοξε τόνδε παῖδα πῶς εἴπω λόγον ;

Ἀνδρομάχη

οὐ τὸν αὐτὸν δεσπότην ἡμῖν ἔχειν ;

Ταλθύβιος

Ἀχαιῶν τοῦδε δεσπόσει ποτέ .

715

Ἀνδρομάχη

ἐνθάδʼ αὐτοῦ λείψανον Φρυγῶν λιπεῖν ;

Ταλθύβιος

οἶδʼ ὅπως σοι ῥᾳδίως εἴπω κακά .

Ἀνδρομάχη

αἰδῶ , πλὴν ἐὰν λέγῃς καλά .

Ταλθύβιος

σὸν παῖδʼ , ὡς πύθῃ κακὸν μέγα .

Ἀνδρομάχη

, γάμων τόδʼ ὡς κλύω μεῖζον κακόν .

720

Ταλθύβιος

δʼ Ὀδυσσεὺς ἐν Πανέλλησιν λέγων αἰαῖ

Ἀνδρομάχη

μάλʼ · οὐ γὰρ μέτρια πάσχομεν κακά .

Ταλθύβιος

ἀρίστου παῖδα μὴ τρέφειν πατρὸς τοιαῦτα

Ἀνδρομάχη

νικήσειε τῶν αὑτοῦ πέρι .

Ταλθύβιος

δὲ πύργων δεῖν σφε Τρωικῶν ἄπο .

725

ὣς γενέσθω , καὶ σοφωτέρα φανῇ ·

ἀντέχου τοῦδʼ , εὐγενῶς δʼ ἄλγει κακοῖς ,

σθένουσα μηδὲν ἰσχύειν δόκει .

γὰρ ἀλκὴν οὐδαμῇ . σκοπεῖν δὲ χρή ·

τʼ ὄλωλε καὶ πόσις , κρατῇ δὲ σύ ,

730

δὲ πρὸς γυναῖκα μάρνασθαι μίαν

τε . τούτων οὕνεκʼ οὐ μάχης ἐρᾶν

αἰσχρὸν οὐδὲν οὐδʼ ἐπίφθονόν σε δρᾶν ,

αὖ σʼ Ἀχαιοῖς βούλομαι ῥίπτειν ἀράς .

γάρ τι λέξεις ὧν χολώσεται στρατός ,

735

ἂν ταφείη παῖς ὅδʼ οὔτʼ οἴκτου τύχοι .

δʼ εὖ τε τὰς τύχας κεκτημένη

τοῦδε νεκρὸν οὐκ ἄθαπτον ἂν λίποις

τʼ Ἀχαιῶν πρευμενεστέρων τύχοις .

Ἀνδρομάχη

φίλτατʼ , ὦ περισσὰ τιμηθεὶς τέκνον ,

740

πρὸς ἐχθρῶν μητέρʼ ἀθλίαν λιπών ,

τοῦ πατρὸς δέ σʼ εὐγένειʼ ἀποκτενεῖ ,

τοῖσιν ἄλλοις γίγνεται σωτηρία ,

δʼ ἐσθλὸν οὐκ ἐς καιρὸν ἦλθε σοὶ πατρός .

λέκτρα τἀμὰ δυστυχῆ τε καὶ γάμοι ,

745

ἦλθον ἐς μέλαθρον Ἕκτορός ποτε ,

σφάγιον υἱὸν Δαναΐδαις τέξουσʼ ἐμόν ,

ὡς τύραννον Ἀσιάδος πολυσπόρου .

παῖ , δακρύεις · αἰσθάνῃ κακῶν σέθεν ;

μου δέδραξαι χερσὶ κἀντέχῃ πέπλων ,

750

ὡσεὶ πτέρυγας ἐσπίτνων ἐμάς ;

εἶσιν Ἕκτωρ κλεινὸν ἁρπάσας δόρυ

ἐξανελθὼν σοὶ φέρων σωτηρίαν ,

συγγένεια πατρός , οὐκ ἰσχὺς Φρυγῶν ·

δὲ πήδημʼ ἐς τράχηλον ὑψόθεν

755

ἀνοίκτως , πνεῦμʼ ἀπορρήξεις σέθεν .

νέον ὑπαγκάλισμα μητρὶ φίλτατον ,

χρωτὸς ἡδὺ πνεῦμα · διὰ κενῆς ἄρα

σπαργάνοις σε μαστὸς ἐξέθρεψʼ ὅδε ,

δʼ ἐμόχθουν καὶ κατεξάνθην πόνοις .

760

— οὔποτʼ αὖθις — μητέρʼ ἀσπάζου σέθεν ,

τὴν τεκοῦσαν , ἀμφὶ δʼ ὠλένας

ἐμοῖς νώτοισι καὶ στόμʼ ἅρμοσον .

βάρβαρʼ ἐξευρόντες Ἕλληνες κακά ,

τόνδε παῖδα κτείνετʼ οὐδὲν αἴτιον ;

765

Τυνδάρειον ἔρνος , οὔποτʼ εἶ Διός ,

δὲ πατέρων φημί σʼ ἐκπεφυκέναι ,

μὲν πρῶτον , εἶτα δὲ Φθόνου ,

τε Θανάτου θʼ ὅσα τε γῆ τρέφει κακά .

γάρ ποτʼ αὐχῶ Ζῆνά γʼ ἐκφῦσαί σʼ ἐγώ ,

770

κῆρα βαρβάροις Ἕλλησί τε .

· καλλίστων γὰρ ὀμμάτων ἄπο

τὰ κλεινὰ πεδίʼ ἀπώλεσας Φρυγῶν .

ἀλλʼἄγετε φέρετε ῥίπτετʼ , εἰ ῥίπτειν δοκεῖ ·

τοῦδε σάρκας . ἔκ τε γὰρ θεῶν

775

, παιδί τʼ οὐ δυναίμεθʼ ἂν

ἀρῆξαι . κρύπτετʼ ἄθλιον δέμας

ῥίπτετʼ ἐς ναῦς · ἐπὶ καλὸν γὰρ ἔρχομαι

, ἀπολέσασα τοὐμαυτῆς τέκνον .

Χορός

Τροία , μυρίους ἀπώλεσας

780

γυναικὸς καὶ λέχους στυγνοῦ χάριν .

Ταλθύβιος

παῖ , φίλιον πρόσπτυγμα μεθεὶς

μογερᾶς , βαῖνε πατρῴων

ἐπʼ ἄκρας στεφάνας , ὅθι σοι

μεθεῖναι ψῆφος ἐκράνθη .

785

αὐτόν . τὰ δὲ τοιάδε χρὴ

, ὅστις ἄνοικτος

ἀναιδείᾳ τῆς ἡμετέρας

μᾶλλον φίλος ἐστίν .

Ἑκάβη

τέκνον , ὦ παῖ παιδὸς μογεροῦ ,

790

σὴν ψυχὴν ἀδίκως

κἀγώ . τί πάθω ; τί σʼ ἐγώ ,

, δράσω ; τάδε σοι δίδομεν

κρατὸς στέρνων τε κόπους ·

γὰρ ἄρχομεν . οἲ ʼγὼ πόλεως ,

795

δὲ σέθεν · τί γὰρ οὐκ ἔχομεν ;

ἐνδέομεν μὴ οὐ πανσυδίᾳ

ὀλέθρου διὰ παντός ;