Euripides Trojan Women

Χορός

Ἑκάβη, λεύσσεις τήνδʼ Ἀνδρομάχην

ξενικοῖς ἐπʼ ὄχοις πορθμευομένην;

παρὰ δʼ εἰρεσίᾳ μαστῶν ἕπεται

570

φίλος Ἀστυάναξ, Ἕκτορος ἶνις.

ποῖ ποτʼ ἀπήνης νώτοισι φέρῃ,

δύστανε γύναι, πάρεδρος χαλκέοις

Ἕκτορος ὅπλοις σκύλοις τε Φρυγῶν

δοριθηράτοις,

οἷσιν Ἀχιλλέως παῖς Φθιώτας

575

στέψει ναοὺς ἀπὸ Τροίας;

Ἀνδρομάχη

Ἀχαιοὶ δεσπόται μʼ ἄγουσιν.

Ἑκάβη

οἴμοι.

Ἀνδρομάχη

τί παιᾶνʼ ἐμὸν στενάζεις;

Ἑκάβη

αἰαῖ —

Ἀνδρομάχη

τῶνδʼ ἀλγέων —

Ἑκάβη

ὦ Ζεῦ —

580

Ἀνδρομάχη

καὶ συμφορᾶς.

Ἑκάβη

τέκεα,

Ἀνδρομάχη

πρίν ποτʼ ἦμεν.

Ἑκάβη

βέβακʼ ὄλβος, βέβακε Τροία

Ἀνδρομάχη

τλάμων.

Ἑκάβη

ἐμῶν τʼ εὐγένεια παίδων.

Ἀνδρομάχη

φεῦ φεῦ.

Ἑκάβη

φεῦ δῆτʼ ἐμῶν

Ἀνδρομάχη

κακῶν.

585

Ἑκάβη

οἰκτρὰ τύχα

Ἀνδρομάχη

πόλεος,

Ἑκάβη

ἃ καπνοῦται.

Ἀνδρομάχη

μόλοις, ὦ πόσις, μοι —

Ἑκάβη

βοᾷς τὸν παρʼ Ἅιδᾳ

παῖδʼ ἐμόν, ὦ μελέα.

Ἀνδρομάχη

σᾶς δάμαρτος ἄλκαρ.

590

Ἑκάβη

σύ τʼ, ὦ λῦμʼ Ἀχαιῶν,

τέκνων δέσποθʼ ἁμῶν,

πρεσβυγενὲς Πρίαμε,

κοίμισαί μʼ ἐς Ἅιδου.

Ἀνδρομάχη

οἵδε πόθοι μεγάλοι

595

Ἑκάβη

σχετλία, τάδε πάσχομεν ἄλγη.

Ἀνδρομάχη

οἰχομένας πόλεως

Ἑκάβη

ἐπὶ δʼ ἄλγεσιν ἄλγεα κεῖται.

Ἀνδρομάχη

δυσφροσύναισι θεῶν, ὅτε σὸς γόνος ἔκφυγεν Ἅιδαν,

ὃς λεχέων στυγερῶν χάριν ὤλεσε

πέργαμα Τροίας· αἱματόεντα δὲ

θεᾷ παρὰ Παλλάδι σώματα νεκρῶν

γυψὶ φέρειν τέταται· ζυγὰ δʼ ἤνυσε

600

δούλια Τροίᾳ.

Ἑκάβη

ὦ πατρίς, ὦ μελέα

Ἀνδρομάχη

καταλειπομέναν σε δακρύω,

Ἑκάβη

νῦν τέλος οἰκτρὸν ὁρᾷς.

Ἀνδρομάχη

καὶ ἐμὸν δόμον ἔνθʼ ἐλοχεύθην.

Ἑκάβη

ὦ τέκνʼ, ἐρημόπολις μάτηρ ἀπολείπεται ὑμῶν,

οἷος ἰάλεμος, οἷά τε πένθη

δάκρυά τʼ ἐκ δακρύων καταλείβεται

605

ἁμετέροισι δόμοις· ὁ θανὼν δʼ ἐπι-

λάθεται ἀλγέων ἀδάκρυτος.

Χορός

ὡς ἡδὺ δάκρυα τοῖς κακῶς πεπραγόσι

θρήνων τʼ ὀδυρμοὶ μοῦσά θʼ ἣ λύπας ἔχει.

Ἀνδρομάχη

ὦ μῆτερ ἀνδρός, ὅς ποτʼ Ἀργείων δορὶ

610

πλείστους διώλεσʼ, Ἕκτορος, τάδʼ εἰσορᾷς;

Ἑκάβη

ὁρῶ τὰ τῶν θεῶν, ὡς τὰ μὲν πυργοῦσʼ ἄνω

τὸ μηδὲν ὄντα, τὰ δὲ δοκοῦντʼ ἀπώλεσαν.

Ἀνδρομάχη

ἀγόμεθα λεία σὺν τέκνῳ· τὸ δʼ εὐγενὲς

ἐς δοῦλον ἥκει, μεταβολὰς τοσάσδʼ ἔχον.

615

Ἑκάβη

τὸ τῆς ἀνάγκης δεινόν· ἄρτι κἀπʼ ἐμοῦ

βέβηκʼ ἀποσπασθεῖσα Κασάνδρα βίᾳ.

Ἀνδρομάχη

φεῦ φεῦ·

ἄλλος τις Αἴας, ὡς ἔοικε, δεύτερος

παιδὸς πέφηνε σῆς. νοσεῖς δὲ χἅτερα.

Ἑκάβη

ὧν γʼ οὔτε μέτρον οὔτʼ ἀριθμός ἐστί μοι·

620

κακῷ κακὸν γὰρ εἰς ἅμιλλαν ἔρχεται.

Ἀνδρομάχη

τέθνηκέ σοι παῖς πρὸς τάφῳ Πολυξένη

σφαγεῖσʼ Ἀχιλλέως, δῶρον ἀψύχῳ νεκρῷ.

Ἑκάβη

οἲ ʼγὼ τάλαινα. τοῦτʼ ἐκεῖνʼ ὅ μοι πάλαι

Ταλθύβιος αἴνιγμʼ οὐ σαφῶς εἶπεν σαφές.

625

Ἀνδρομάχη

εἶδόν νιν αὐτή, κἀποβᾶσα τῶνδʼ ὄχων

ἔκρυψα πέπλοις κἀπεκοψάμην νεκρόν.

Ἑκάβη

αἰαῖ, τέκνον, σῶν ἀνοσίων προσφαγμάτων·

αἰαῖ μάλʼ αὖθις, ὡς κακῶς διόλλυσαι.

Ἀνδρομάχη

ὄλωλεν ὡς ὄλωλεν· ἀλλʼ ὅμως ἐμοῦ

630

ζώσης γʼ ὄλωλεν εὐτυχεστέρῳ πότμῳ.

Ἑκάβη

οὐ ταὐτόν, ὦ παῖ, τῷ βλέπειν τὸ κατθανεῖν·

τὸ μὲν γὰρ οὐδέν, τῷ δʼ ἔνεισιν ἐλπίδες.

Ἀνδρομάχη

ὦ μῆτερ, ὦ τεκοῦσα, κάλλιστον λόγον

ἄκουσον, ὥς σοι τέρψιν ἐμβαλῶ φρενί.

635

τὸ μὴ γενέσθαι τῷ θανεῖν ἴσον λέγω,

τοῦ ζῆν δὲ λυπρῶς κρεῖσσόν ἐστι κατθανεῖν.

ἀλγεῖ γὰρ οὐδὲν τῶν κακῶν ᾐσθημένος·

ὁ δʼ εὐτυχήσας ἐς τὸ δυστυχὲς πεσὼν

ψυχὴν ἀλᾶται τῆς πάροιθʼ εὐπραξίας.

640

κείνη δʼ, ὁμοίως ὥσπερ οὐκ ἰδοῦσα φῶς,

τέθνηκε κοὐδὲν οἶδε τῶν αὑτῆς κακῶν.

ἐγὼ δὲ τοξεύσασα τῆς εὐδοξίας

λαχοῦσα πλεῖον τῆς τύχης ἡμάρτανον.

ἃ γὰρ γυναιξὶ σώφρονʼ ἔσθʼ ηὑρημένα,

645

ταῦτʼ ἐξεμόχθουν Ἕκτορος κατὰ στέγας.

πρῶτον μέν, ἔνθα — κἂν προσῇ κἂν μὴ προσῇ

ψόγος γυναιξίν — αὐτὸ τοῦτʼ ἐφέλκεται

κακῶς ἀκούειν, ἥτις οὐκ ἔνδον μένει,

τούτου παρεῖσα πόθον ἔμιμνον ἐν δόμοις·

650

ἔσω τε μελάθρων κομψὰ θηλειῶν ἔπη

οὐκ εἰσεφρούμην, τὸν δὲ νοῦν διδάσκαλον

οἴκοθεν ἔχουσα χρηστὸν ἐξήρκουν ἐμοί.

γλώσσης τε σιγὴν ὄμμα θʼ ἥσυχον πόσει

παρεῖχον· ᾔδη δʼ ἁμὲ χρῆν νικᾶν πόσιν,

655

κείνῳ τε νίκην ὧν ἐχρῆν παριέναι.

καὶ τῶνδε κληδὼν ἐς στράτευμʼ Ἀχαιϊκὸν

ἐλθοῦσʼ ἀπώλεσέν μʼ· ἐπεὶ γὰρ ᾑρέθην,

Ἀχιλλέως με παῖς ἐβουλήθη λαβεῖν

δάμαρτα· δουλεύσω δʼ ἐν αὐθεντῶν δόμοις.

660

κεἰ μὲν παρώσασʼ Ἕκτορος φίλον κάρα

πρὸς τὸν παρόντα πόσιν ἀναπτύξω φρένα,

κακὴ φανοῦμαι τῷ θανόντι· τόνδε δʼ αὖ

στυγοῦσʼ ἐμαυτῆς δεσπόταις μισήσομαι.

καίτοι λέγουσιν ὡς μίʼ εὐφρόνη χαλᾷ

665

τὸ δυσμενὲς γυναικὸς εἰς ἀνδρὸς λέχος·

ἀπέπτυσʼ αὐτήν, ἥτις ἄνδρα τὸν πάρος

καινοῖσι λέκτροις ἀποβαλοῦσʼ ἄλλον φιλεῖ.

ἀλλʼ οὐδὲ πῶλος ἥτις ἂν διαζυγῇ

τῆς συντραφείσης, ῥᾳδίως ἕλξει ζυγόν.

670

καίτοι τὸ θηριῶδες ἄφθογγόν τʼ ἔφυ

ξυνέσει τʼ ἄχρηστον τῇ φύσει τε λείπεται.

σὲ δʼ, ὦ φίλʼ Ἕκτορ, εἶχον ἄνδρʼ ἀρκοῦντά μοι

ξυνέσει γένει πλούτῳ τε κἀνδρείᾳ μέγαν·

ἀκήρατον δέ μʼ ἐκ πατρὸς λαβὼν δόμων

675

πρῶτος τὸ παρθένειον ἐζεύξω λέχος.

καὶ νῦν ὄλωλας μὲν σύ, ναυσθλοῦμαι δʼ ἐγὼ

πρὸς Ἑλλάδʼ αἰχμάλωτος ἐς δοῦλον ζυγόν.

ἆρʼ οὐκ ἐλάσσω τῶν ἐμῶν ἔχειν κακῶν

Πολυξένης ὄλεθρος, ἣν καταστένεις;

680

ἐμοὶ γὰρ οὐδʼ ὃ πᾶσι λείπεται βροτοῖς

ξύνεστιν ἐλπίς, οὐδὲ κλέπτομαι φρένας

πράξειν τι κεδνόν· ἡδὺ δʼ ἐστὶ καὶ δοκεῖν.

Χορός

ἐς ταὐτὸν ἥκεις συμφορᾶς· θρηνοῦσα δὲ

τὸ σὸν διδάσκεις μʼ ἔνθα πημάτων κυρῶ.

685

Ἑκάβη

αὐτὴ μὲν οὔπω ναὸς εἰσέβην σκάφος,

γραφῇ δʼ ἰδοῦσα καὶ κλύουσʼ ἐπίσταμαι.

ναύταις γὰρ ἢν μὲν μέτριος ᾖ χειμὼν φέρειν,

προθυμίαν ἔχουσι σωθῆναι πόνων,

ὁ μὲν παρʼ οἴαχʼ, ὁ δʼ ἐπὶ λαίφεσιν βεβώς,

690

ὁ δʼ ἄντλον εἴργων ναός· ἢν δʼ ὑπερβάλῃ

πολὺς ταραχθεὶς πόντος, ἐνδόντες τύχῃ

παρεῖσαν αὑτοὺς κυμάτων δρομήμασιν.

οὕτω δὲ κἀγὼ πόλλʼ ἔχουσα πήματα

ἄφθογγός εἰμι καὶ παρεῖσʼ ἐῶ στόμα·

695

νικᾷ γὰρ οὑκ θεῶν με δύστηνος κλύδων.

ἀλλʼ, ὦ φίλη παῖ, τὰς μὲν Ἕκτορος τύχας

ἔασον· οὐ μὴ δάκρυά νιν σώσῃ τὰ σά·

τίμα δὲ τὸν παρόντα δεσπότην σέθεν,

φίλον διδοῦσα δέλεαρ ἀνδρὶ σῶν τρόπων.

700

κἂν δρᾷς τάδʼ, ἐς τὸ κοινὸν εὐφρανεῖς φίλους

καὶ παῖδα τόνδε παιδὸς ἐκθρέψειας ἂν

Τροίᾳ μέγιστον ὠφέλημʼ, ἵνʼ — εἴ ποτε —

ἐκ σοῦ γενόμενοι παῖδες Ἴλιον πάλιν

κατοικίσειαν, καὶ πόλις γένοιτʼ ἔτι.

705

ἀλλʼ ἐκ λόγου γὰρ ἄλλος ἐκβαίνει λόγος,

τίνʼ αὖ δέδορκα τόνδʼ Ἀχαιϊκὸν λάτριν

στείχοντα καινῶν ἄγγελον βουλευμάτων;

Ταλθύβιος

Φρυγῶν ἀρίστου πρίν ποθʼ Ἕκτορος δάμαρ,

μή με στυγήσῃς· οὐχ ἑκὼν γὰρ ἀγγελῶ.

710

Δαναῶν δὲ κοινὰ Πελοπιδῶν τʼ ἀγγέλματα

Ἀνδρομάχη

τί δʼ ἔστιν; ὥς μοι φροιμίων ἄρχῃ κακῶν.

Ταλθύβιος

ἔδοξε τόνδε παῖδα πῶς εἴπω λόγον; μῶν οὐ τὸν αὐτὸν δεσπότην

Ἀνδρομάχη

ἡμῖν ἔχειν; οὐδεὶς Ἀχαιῶν τοῦδε δεσπόσει

Ταλθύβιος

ποτέ. ἀλλʼ ἐνθάδʼ αὐτοῦ λείψανον

715

Ἀνδρομάχη

Φρυγῶν λιπεῖν; οὐκ οἶδʼ ὅπως σοι ῥᾳδίως

Ταλθύβιος

εἴπω κακά. ἐπῄνεσʼ αἰδῶ, πλὴν ἐὰν

Ἀνδρομάχη

λέγῃς καλά. κτενοῦσι σὸν παῖδʼ, ὡς

Ταλθύβιος

πύθῃ κακὸν μέγα. οἴμοι, γάμων τόδʼ ὡς

Ἀνδρομάχη

μεῖζον κακόν. νικᾷ δʼ Ὀδυσσεὺς ἐν Πανέλλησιν

720

Ταλθύβιος

λέγων αἰαῖ μάλʼ· οὐ γὰρ μέτρια

Ἀνδρομάχη

πάσχομεν κακά. λέξας ἀρίστου παῖδα μὴ

Ταλθύβιος

τρέφειν πατρὸς τοιαῦτα νικήσειε τῶν αὑτοῦ

Ἀνδρομάχη

πέρι. ῥῖψαι δὲ πύργων δεῖν

Ταλθύβιος

Τρωικῶν ἄπο. ἀλλʼ ὣς γενέσθω, καὶ

725

φανῇ· μήτʼ ἀντέχου τοῦδʼ, εὐγενῶς

δʼ ἄλγει κακοῖς, μήτε σθένουσα μηδὲν ἰσχύειν

δόκει. ἔχεις γὰρ ἀλκὴν οὐδαμῇ

. σκοπεῖν δὲ χρή· πόλις τʼ ὄλωλε καὶ πόσις

, κρατῇ δὲ σύ, ἡμεῖς δὲ πρὸς γυναῖκα

730

μάρνασθαι μίαν οἷοί τε. τούτων οὕνεκʼ

οὐ μάχης ἐρᾶν οὐδʼ αἰσχρὸν οὐδὲν οὐδʼ

ἐπίφθονόν σε δρᾶν, οὐδʼ αὖ σʼ Ἀχαιοῖς βούλομαι

ῥίπτειν ἀράς. εἰ γάρ τι λέξεις ὧν χολώσεται

στρατός, οὔτʼ ἂν ταφείη παῖς ὅδʼ

735

οὔτʼ οἴκτου τύχοι. σιγῶσα δʼ εὖ τε τὰς τύχας

κεκτημένη τὸν τοῦδε νεκρὸν οὐκ

ἂν λίποις αὐτή τʼ Ἀχαιῶν πρευμενεστέρων

τύχοις. ὦ φίλτατʼ, ὦ περισσὰ

Ἀνδρομάχη

τέκνον, θανῇ πρὸς ἐχθρῶν μητέρʼ

740

ἀθλίαν λιπών, ἡ τοῦ πατρὸς δέ σʼ εὐγένειʼ

ἀποκτενεῖ, ἣ τοῖσιν ἄλλοις γίγνεται

σωτηρία, τὸ δʼ ἐσθλὸν οὐκ ἐς καιρὸν

ἦλθε σοὶ πατρός. ὦ λέκτρα τἀμὰ δυστυχῆ

τε καὶ γάμοι, οἷς ἦλθον ἐς μέλαθρον

745

Ἕκτορός ποτε, οὐ σφάγιον υἱὸν Δαναΐδαις

τέξουσʼ ἐμόν, ἀλλʼ ὡς τύραννον Ἀσιάδος

πολυσπόρου. ὦ παῖ, δακρύεις· αἰσθάνῃ

κακῶν σέθεν; τί μου δέδραξαι χερσὶ

κἀντέχῃ πέπλων, νεοσσὸς ὡσεὶ πτέρυγας

750

ἐσπίτνων ἐμάς; οὐκ εἶσιν Ἕκτωρ κλεινὸν

ἁρπάσας δόρυ γῆς ἐξανελθὼν σοὶ φέρων

σωτηρίαν, οὐ συγγένεια πατρός,

ἰσχὺς Φρυγῶν· λυγρὸν δὲ πήδημʼ ἐς τράχηλον

ὑψόθεν πεσὼν ἀνοίκτως, πνεῦμʼ

755

ἀπορρήξεις σέθεν. ὦ νέον ὑπαγκάλισμα μητρὶ

φίλτατον, ὦ χρωτὸς ἡδὺ πνεῦμα·

κενῆς ἄρα ἐν σπαργάνοις σε μαστὸς

ἐξέθρεψʼ ὅδε, μάτην δʼ ἐμόχθουν καὶ

κατεξάνθην πόνοις. νῦν — οὔποτʼ αὖθις —

760

ἀσπάζου σέθεν, πρόσπιτνε τὴν τεκοῦσαν

, ἀμφὶ δʼ ὠλένας ἕλισσʼ ἐμοῖς νώτοισι

στόμʼ ἅρμοσον. ὦ βάρβαρʼ ἐξευρόντες

κακά, τί τόνδε παῖδα κτείνετʼ

οὐδὲν αἴτιον; ὦ Τυνδάρειον ἔρνος, οὔποτʼ

765

εἶ Διός, πολλῶν δὲ πατέρων φημί

σʼ ἐκπεφυκέναι, Ἀλάστορος μὲν πρῶτον,

εἶτα δὲ Φθόνου, Φόνου τε Θανάτου θʼ ὅσα

τε γῆ τρέφει κακά. οὐ γάρ ποτʼ αὐχῶ Ζῆνά

γʼ ἐκφῦσαί σʼ ἐγώ, πολλοῖσι κῆρα βαρβάροις

770

Ἕλλησί τε. ὄλοιο· καλλίστων γὰρ

ἄπο αἰσχρῶς τὰ κλεινὰ πεδίʼ

ἀπώλεσας Φρυγῶν. ἀλλʼ ἄγετε φέρετε ῥίπτετʼ

, εἰ ῥίπτειν δοκεῖ· δαίνυσθε τοῦδε σάρκας

ἔκ τε γὰρ θεῶν διολλύμεσθα, παιδί τʼ

775

οὐ δυναίμεθʼ ἂν θάνατον ἀρῆξαι. κρύπτετʼ

ἄθλιον δέμας καὶ ῥίπτετʼ ἐς ναῦς·

καλὸν γὰρ ἔρχομαι ὑμέναιον, ἀπολέσασα τοὐμαυτῆς

τέκνον. τάλαινα Τροία, μυρίους

Χορός

ἀπώλεσας μιᾶς γυναικὸς καὶ λέχους

780

στυγνοῦ χάριν. ἄγε παῖ, φίλιον πρόσπτυγμα

Ταλθύβιος

μεθεὶς μητρὸς μογερᾶς, βαῖνε

πατρῴων πύργων ἐπʼ ἄκρας στεφάνας

, ὅθι σοι πνεῦμα μεθεῖναι ψῆφος

ἐκράνθη. λαμβάνετʼ αὐτόν. τὰ δὲ

785

τοιάδε χρὴ κηρυκεύειν, ὅστις ἄνοικτος

καὶ ἀναιδείᾳ τῆς ἡμετέρας

γνώμης μᾶλλον φίλος ἐστίν

. ὦ τέκνον, ὦ παῖ παιδὸς

Ἑκάβη

μογεροῦ, συλώμεθα σὴν ψυχὴν ἀδίκως

790

μήτηρ κἀγώ. τί πάθω;

σʼ ἐγώ, δύσμορε, δράσω; τάδε

δίδομεν πλήγματα κρατὸς στέρνων

τε κόπους· τῶνδε γὰρ ἄρχομεν. οἲ

ʼγὼ πόλεως, οἴμοι δὲ σέθεν· τί γὰρ

795

οὐκ ἔχομεν; τίνος ἐνδέομεν μὴ οὐ

χωρεῖν ὀλέθρου διὰ παντός

;