Euripides Heracles

Χορός

—ἀλλʼ εἰσορῶ γὰρ τῆσδε κοίρανον χθονὸς

Λύκον περῶντα τῶνδε δωμάτων πέλας .

Λύκος

τὸν Ἡράκλειον πατέρα καὶ ξυνάορον ,

140

εἰ χρή μʼ , ἐρωτῶ · χρὴ δʼ , ἐπεί γε δεσπότης

ὑμῶν καθέστηχʼ , ἱστορεῖν ἃ βούλομαι .

τίνʼ ἐς χρόνον ζητεῖτε μηκῦναι βίον ;

τίνʼ ἐλπίδʼ ἀλκήν τʼ εἰσορᾶτε μὴ θανεῖν ;

ἢ τὸν παρʼ Ἅιδῃ πατέρα τῶνδε κείμενον

145

πιστεύεθʼ ἥξειν ; ὡς ὑπὲρ τὴν ἀξίαν

τὸ πένθος αἴρεσθʼ , εἰ θανεῖν ὑμᾶς χρεών ,

σὺ μὲν καθʼ Ἑλλάδʼ ἐκβαλὼν κόμπους κενούς ,

ὡς σύγγαμός σοι Ζεὺς τέκ νου τε κ οινεών ,

σὺ δʼ ὡς ἀρίστου φωτὸς ἐκλήθης δάμαρ .

150

τί δὴ τὸ σεμνὸν σῷ κατείργασται πόσει ,

ὕδραν ἕλειον εἰ διώλεσε κτανὼν

ἢ τὸν Νέμειον θῆρα ; ὃν ἐν βρόχοις ἑλὼν

βραχίονός φησʼ ἀγχόναισιν ἐξελεῖν .

τοῖσδʼ ἐξαγωνίζεσθε ; τῶνδʼ ἄρʼ οὕνεκα

155

τοὺς Ἡρακλείους παῖδας οὐ θνῄσκειν χρεών ;

ὃς ἔσχε δόξαν οὐδὲν ὢν εὐψυχίας

θηρῶν ἐν αἰχμῇ , τἄλλα δʼ οὐδὲν ἄλκιμος ,

ὃς οὔποτʼ ἀσπίδʼ ἔσχε πρὸς λαιᾷ χερὶ

οὐδʼ ἦλθε λόγχης ἐγγύς , ἀλλὰ τόξʼ ἔχων ,

160

κάκιστον ὅπλον , τῇ φυγῇ πρόχειρος ἦν .

ἀνδρὸς δʼ ἔλεγχος οὐχὶ τόξʼ εὐψυχίας ,

ἀλλʼ ὃς μένων βλέπει τε κἀντιδέρκεται

δορὸς ταχεῖαν ἄλοκα τάξιν ἐμβεβώς .

ἔχει δὲ τοὐμὸν οὐκ ἀναίδειαν , γέρον ,

165

ἀλλʼ εὐλάβειαν · οἶδα γὰρ κατακτανὼν

Κρέοντα πατέρα τῆσδε καὶ θρόνους ἔχων .

οὔκουν τραφέντων τῶνδε τιμωροὺς ἐμοὺς

χρῄζω λιπέσθαι τῶν δεδραμένων δίκην .

Ἀμφιτρύων

τῷ τοῦ Διὸς μὲν Ζεὺς ἀμυνέτω μέρει

170

παιδός · τὸ δʼ εἰς ἔμʼ , Ἡράκλεις , ἐμοὶ μέλει

λόγοισι τὴν τοῦδʼ ἀμαθίαν ὑπὲρ σέθεν

δεῖξαι · κακῶς γάρ σʼ οὐκ ἐατέον κλύειν .

πρῶτον μὲν οὖν τἄρρητʼ — ἐν ἀρρήτοισι γὰρ

τὴν σὴν νομίζω δειλίαν , Ἡράκλεες —

175

σὺν μάρτυσιν θεοῖς δεῖ μʼ ἀπαλλάξαι σέθεν .

Διὸς κεραυνόν τʼ ἠρόμην τέθριππά τε ,

ἐν οἷς βεβηκὼς τοῖσι γῆς βλαστήμασιν

Γίγασι πλευροῖς πτήν ʼ ἐναρμόσας βέλη

τὸν καλλίνικον μετὰ θεῶν ἐκώμασεν ·

180

τετρασκελές θʼ ὕβρισμα , Κενταύρων γένος ,

Φολόην ἐπελθών , ὦ κάκιστε βασιλέων ,

ἐροῦ τίνʼ ἄνδρʼ ἄριστον ἐγκρίνειαν ἄν ,

ἢ οὐ παῖδα τὸν ἐμόν , ὃν σὺ φῂς εἶναι δοκεῖν .

Δίρφυν τʼ ἐρωτῶν ἥ σʼ ἔθρεψʼ Ἀβαντίδα

185

οὐκ ἄν σʼ ἐπαινέσειεν · οὐ γὰρ ἔσθʼ ὅπου

ἐσθλόν τι δράσας μάρτυρʼ ἂν λάβοις πάτραν .

τὸ πάνσοφον δʼ εὕρημα , τοξήρη σαγήν ,

μέμφῃ · κλύων νῦν τἀπʼ ἐμοῦ σοφὸς γενοῦ .

ἀνὴρ ὁπλίτης δοῦλός ἐστι τῶν ὅπλων

190

καὶ τοῖσι συνταχθεῖσιν οὖσι μὴ ἀγαθοῖς

αὐτὸς τέθνηκε δειλίᾳ τῇ τῶν πέλας ,

θραύσας τε λόγχην οὐκ ἔχει τῷ σώματι

θάνατον ἀμῦναι , μίαν ἔχων ἀλκὴν μόνον ·

ὅσοι δὲ τόξοις χεῖρʼ ἔχουσιν εὔστοχον ,

195

ἓν μὲν τὸ λῷστον , μυρίους οἰστοὺς ἀφεὶς

ἄλλοις τὸ σῶμα ῥύεται μὴ κατθανεῖν ,

ἑκὰς δʼ ἀφεστὼς πολεμίους ἀμύνεται

τυφλοῖς ὁρῶντας οὐτάσας τοξεύμασιν

τὸ σῶμά τʼ οὐ δίδωσι τοῖς ἐναντίοις ,

200

ἐν εὐφυλάκτῳ δʼ ἐστί · τοῦτο δʼ ἐν μάχῃ

σοφὸν μάλιστα , δρῶντα πολεμίους κακῶς

σῴζειν τὸ σῶμα , μὴ ʼκ τύχης ὡρμισμένον .

λόγοι μὲν οἵδε τοῖσι σοῖς ἐναντίαν

γνώμην ἔχουσι τῶν καθεστώτων πέρι .

205

παῖδας δὲ δὴ τί τούσδʼ ἀποκτεῖναι θέλεις ;

τί σʼ οἵδʼ ἔδρασαν ; ἕν τί σʼ ἡγοῦμαι σοφόν ,

εἰ τῶν ἀρίστων τἄκγον ʼ αὐτὸς ὢν κακὸς

δέδοικας . ἀλλὰ τοῦθʼ ὅμως ἡμῖν βαρύ ,

εἰ δειλίας σῆς κατθανούμεθʼ εἵνεκα ,

210

ὃ χρῆν σʼ ὑφʼ ἡμῶν τῶν ἀμεινόνων παθεῖν ,

εἰ Ζεὺς δικαίας εἶχεν εἰς ἡμᾶς φρένας .

εἰ δʼ οὖν ἔχειν γῆς σκῆπτρα τῆσδʼ αὐτὸς θέλεις ,

ἔασον ἡμᾶς φυγάδας ἐξελθεῖν χθονός ·

βίᾳ δὲ δράσῃς μηδέν , ἢ πείσῃ βίαν ,

215

ὅταν θεοῦ σοι πνεῦμα μεταβαλὸν τύχῃ .

φεῦ ·

ὦ γαῖα Κάδμου · καὶ γὰρ ἐς σὲ ἀφίξομαι

λόγους ὀνειδιστῆρας ἐνδατούμενος ·

τοιαῦτʼ ἀμύνεθʼ Ἡρακλεῖ τέκνοισί τε ;

ὃς εἷς Μινύαισι πᾶσι διὰ μάχης μολὼν

220

Θήβαις ἔθηκεν ὄμμʼ ἐλεύθερον βλέπειν .

οὐδʼ Ἑλλάδʼ ᾔνεσʼ — οὐδʼ ἀνέξομαί ποτε

σιγῶν — κακίστην λαμβάνων ἐς παῖδʼ ἐμόν ,

ἣν χρῆν νεοσσοῖς τοῖσδε πῦρ λόγχας ὅπλα

φέρουσαν ἐλθεῖν , ποντίων καθαρμάτων

225

χέρσου τʼ ἀμοιβάς — ὧν ἐμόχθησας χάριν .

τὰ δʼ , ὦ τέκνʼ , ὑμῖν οὔτε Θηβαίων πόλις

οὔθʼ Ἑλλὰς ἀρκεῖ · πρὸς δʼ ἔμʼ ἀσθενῆ φίλον

δεδόρκατʼ , οὐδὲν ὄντα πλὴν γλώσσης ψόφον .

ῥώμη γὰρ ἐκλέλοιπεν ἣν πρὶν εἴχομεν ,

230

γήρᾳ δὲ τρομερὰ γυῖα κἀμαυρὸν σθένος .

εἰ δʼ ἦ νέος τε κἄτι σώματος κρατῶν ,

λαβὼν ἂν ἔγχος τοῦδε τοὺς ξανθοὺς πλόκους

καθῃμάτωσʼ ἄν , ὥστʼ Ἀτλαντικῶν πέραν

φεύγειν ὅρων ἂν δειλίᾳ τοὐμὸν δόρυ .

235

Χορός

ἆρʼ οὐκ ἀφορμὰς τοῖς λόγοισιν ἁγαθοὶ

θνητῶν ἔχουσι , κἂν βραδύς τις ᾖ λέγειν ;

Λύκος

σὺ μὲν λέγʼ ἡμᾶς οἷς πεπύργωσαι λόγοις ,

ἐγὼ δὲ δράσω σʼ ἀντὶ τῶν λόγων κακῶς .

ἄγʼ , οἳ μὲν Ἑλικῶνʼ , οἳ δὲ Παρνασοῦ πτυχὰς

240

τέμνειν ἄνωχθʼ ἐλθόντες ὑλουργοὺς δρυὸς

κορμούς · ἐπειδὰν δʼ ἐσκομισθῶσιν πόλει ,

βωμὸν πέριξ νήσαντες ἀμφήρη ξύλα

ἐμπίμπρατʼ αὐτῶν καὶ πυροῦτε σώματα

πάντων , ἵνʼ εἰδῶσʼ οὕνεκʼ οὐχ ὁ κατθανὼν

245

κρατεῖ χθονὸς τῆσδʼ , ἀλλʼ ἐγὼ τὰ νῦν τάδε .

ὑμεῖς δέ , πρέσβεις , ταῖς ἐμαῖς ἐναντίοι

γνώμαισιν ὄντες , οὐ μόνον στενάξετε

τοὺς Ἡρακλείους παῖδας , ἀλλὰ καὶ δόμου

τύχας , ὅταν πάσχῃ τι , μεμνήσεσθε δὲ

250

δοῦλοι γεγῶτες τῆς ἐμῆς τυραννίδος .

Χορός

— ὦ γῆς λοχεύμαθʼ , οὓς Ἄρης σπείρει ποτὲ

λάβρον δράκοντος ἐξερημώσας γένυν ,

οὐ σκῆπτρα , χειρὸς δεξιᾶς ἐρείσματα ,

ἀρεῖτε καὶ τοῦδʼ ἀνδρὸς ἀνόσιον κάρα

255

καθαιματώσεθʼ , ὅστις οὐ Καδμεῖος ὢν

ἄρχει κάκιστος τῶν νέων ἔπηλυς ὤν ;

ἀλλʼ οὐκ ἐμοῦ γε δεσπόσεις χαίρων ποτέ .

— οὐδʼ ἁπόνησα πόλλʼ ἐγὼ καμὼν χερὶ

ἕξεις . ἀπέρρων δʼ ἔνθεν ἦλθες ἐνθάδε ,

260

ὕβριζʼ . ἐμοῦ γὰρ ζῶντος οὐ κτενεῖς ποτε

τοὺς Ἡρακλείους παῖδας . οὐ τοσόνδε γῆς

ἔνερθʼ ἐκεῖνος κρύπτεται λιπὼν τέκνα .

— ἐπεὶ σὺ μὲν γῆν τήνδε διολέσας ἔχεις ,

ὃ δʼ ὠφελήσας ἀξίων οὐ τυγχάνει .

265

— κἄπειτα πράσσω πόλλʼ ἐγώ , φίλους ἐμοὺς

θανόντας εὖ δρῶν , οὗ φίλων μάλιστα δεῖ ;

— ὦ δεξιὰ χείρ , ὡς ποθεῖς λαβεῖν δόρυ ,

ἐν δʼ ἀσθενείᾳ τὸν πόθον διώλεσας .

ἐπεί σʼ ἔπαυσʼ ἂν δοῦλον ἐννέποντά με

270

καὶ τάσδε Θήβας εὐκλεῶς ᾠκήσαμεν .

ἐν αἷς σὺ χαίρεις · οὐ γὰρ εὖ φρονεῖ πόλις

στάσει νοσοῦσα καὶ κακοῖς βουλεύμασιν .

οὐ γάρ ποτʼ ἂν σὲ δεσπότην ἐκτήσατο .

Μεγάρα

γέροντες , αἰνῶ · τῶν φίλων γὰρ οὕνεκα

275

ὀργὰς δικαίας τοὺς φίλους ἔχειν χρεών ·

ἡμῶν δʼ ἕκατι δεσπόταις θυμούμενοι

πάθητε μηδέν . τῆς δʼ ἐμῆς , Ἀμφιτρύων ,

γνώμης ἄκουσον , ἤν τί σοι δοκῶ λέγειν .

ἐγὼ φιλῶ μὲν τέκνα · πῶς γὰρ οὐ φιλῶ

280

ἅτικτον , ἁμόχθησα ; καὶ τὸ κατθανεῖν

δεινὸν νομίζω · τῷ δʼ ἀναγκαίῳ τρόπῳ

ὃς ἀντιτείνει σκαιὸν ἡγοῦμαι βροτόν .

ἡμᾶς δʼ , ἐπειδὴ δεῖ θανεῖν , θνῄσκειν χρεὼν

μὴ πυρὶ καταξανθέντας , ἐχθροῖσιν γέλων

285

διδόντας , οὑμοὶ τοῦ θανεῖν μεῖζον κακόν .

ὀφείλομεν γὰρ πολλὰ δώμασιν καλά ·

σὲ μὲν δόκησις ἔλαβεν εὐκλεὴς δορός ,

ὥστʼ οὐκ ἀνεκτὸν δειλίας θανεῖν σʼ ὕπο ·

οὑμὸς δʼ ἀμαρτύρητος εὐκλεὴς πόσις ,

290

ὡς τούσδε παῖδας οὐκ ἂν ἐκσῶσαι θέλοι

δόξαν κακὴν λαβόντας · οἱ γὰρ εὐγενεῖς

κάμνουσι τοῖς αἰσχροῖσι τῶν τέκνων ὕπερ ,

ἐμοί τε μίμημʼ ἀνδρὸς οὐκ ἀπωστέον .

σκέψαι δὲ τὴν σὴν ἐλπίδʼ ᾗ λογίζομαι ·

295

ἥξειν νομίζεις παῖδα σὸν γαίας ὕπο ;

καὶ τίς θανόντων ἦλθεν ἐξ Ἅιδου πάλιν ;

ἀλλʼ ὡς λόγοισι τόνδε μαλθάξαιμεν ἄν ;

ἥκιστα · φεύγειν σκαιὸν ἄνδρʼ ἐχθρὸν χρεών ,

σοφοῖσι δʼ εἴκειν καὶ τεθραμμένοις καλῶς ·

300

ῥᾷον γὰρ αἰδοῦς ὑπολαβὼν φίλʼ ἂν τέμοις .

ἤδη δʼ ἐσῆλθέ μʼ εἰ παραιτησαίμεθα

φυγὰς τέκνων τῶνδʼ · ἀλλὰ καὶ τόδʼ ἄθλιον ,

πενίᾳ σὺν οἰκτρᾷ περιβαλεῖν σωτηρίαν ·

ὡς τὰ ξένων πρόσωπα φεύγουσιν φίλοις

305

ἓν ἦμαρ ἡδὺ βλέμμʼ ἔχειν φασὶν μόνον .

τόλμα μεθʼ ἡμῶν θάνατον , ὃς μένει σʼ ὅμως .

προκαλούμεθʼ εὐγένειαν , ὦ γέρον , σέθεν ·

τὰς τῶν θεῶν γὰρ ὅστις ἐκμοχθεῖ τύχας ,

πρόθυμός ἐστιν , ἡ προθυμία δʼ ἄφρων ·

310

ὃ χρὴ γὰρ οὐδεὶς μὴ χρεὼν θήσει ποτέ .

Χορός

εἰ μὲν σθενόντων τῶν ἐμῶν βραχιόνων

ἦν τίς σʼ ὑβρίζων , ῥᾳδίως ἐπαύσατʼ ἄν ·

νῦν δʼ οὐδέν ἐσμεν . σὸν δὲ τοὐντεῦθεν σκοπεῖν

ὅπως διώσῃ τὰς τύχας , Ἀμφιτρύων .

315

Ἀμφιτρύων

οὔτοι τὸ δειλὸν οὐδὲ τοῦ βίου πόθος

θανεῖν ἐρύκει μʼ , ἀλλὰ παιδὶ βούλομαι

σῷσαι τέκνʼ · ἄλλως δʼ ἀδυνάτων ἔοικʼ ἐρᾶν .

ἰδοὺ πάρεστιν ἥδε φασγάνῳ δέρη

κεντεῖν φονεύειν , ἱέναι πέτρας ἄπο .

320

μίαν δὲ νῷν δὸς χάριν , ἄναξ , ἱκνούμεθα ·

κτεῖνόν με καὶ τήνδʼ ἀθλίαν παίδων πάρος ,

ὡς μὴ τέκνʼ εἰσίδωμεν , ἀνόσιον θέαν ,

ψυχορραγοῦντα καὶ καλοῦντα μητέρα

πατρός τε πατέρα . τἄλλα δʼ , εἰ πρόθυμος εἶ ,

325

πρᾶσσʼ · οὐ γὰρ ἀλκὴν ἔχομεν ὥστε μὴ θανεῖν .

Μεγάρα

κἀγώ σʼ ἱκνοῦμαι χάριτι προσθεῖναι χάριν ,

ἡμῖν ἵνʼ ἀμφοῖν εἷς ὑπουργήσῃς διπλᾶ ·

κόσμον πάρες μοι παισὶ προσθεῖναι νεκρῶν ,

δόμους ἀνοίξας — νῦν γὰρ ἐκκεκλῄμεθα —

330

ὡς ἀλλὰ ταῦτά γʼ ἀπολάχωσʼ οἴκων πατρός .

Λύκος

ἔσται τάδʼ · οἴγειν κλῇθρα προσπόλοις λέγω .

κοσμεῖσθʼ ἔσω μολόντες · οὐ φθονῶ πέπλων .

ὅταν δὲ κόσμον περιβάλησθε σώμασιν ,

ἥξω πρὸς ὑμᾶς νερτέρᾳ δώσων χθονί .

335

Μεγάρα

ὦ τέκνʼ , ὁμαρτεῖτʼ ἀθλίῳ μητρὸς ποδὶ

πατρῷον ἐς μέλαθρον , οὗ τῆς οὐσίας

ἄλλοι κρατοῦσι , τὸ δʼ ὄνομʼ ἔσθʼ ἡμῶν ἔτι .

Ἀμφιτρύων

ὦ Ζεῦ , μάτην ἄρʼ ὁμόγαμόν σʼ ἐκτησάμην ,

μάτην δὲ παιδὸς κοινεῶν ʼ ἐκλῄζομεν ·

340

σὺ δʼ ἦσθʼ ἄρʼ ἥσσων ἢ ʼδόκεις εἶναι φίλος .

ἀρετῇ σε νικῶ θνητὸς ὢν θεὸν μέγαν ·

παῖδας γὰρ οὐ προύδωκα τοὺς Ἡρακλέους .

σὺ δʼ ἐς μὲν εὐνὰς κρύφιος ἠπίστω μολεῖν ,

τἀλλότρια λέκτρα δόντος οὐδενὸς λαβών ,

345

σῴζειν δὲ τοὺς σοὺς οὐκ ἐπίστασαι φίλους .

ἀμαθής τις εἶ θεός , ἢ δίκαιος οὐκ ἔφυς .