Euripides Heracles

Χορός

—ἀλλʼ ἐσορῶ γὰρ τούσδε φθιμένων

ἔνδυτʼ ἔχοντας , τοὺς τοῦ μεγάλου

δή ποτε παῖδας τὸ πρὶν Ἡρακλέους ,

ἄλοχόν τε φίλην ὑπὸ σειραίοις

445

ποσὶν ἕλκουσαν τέκνα , καὶ γεραιὸν

πατέρʼ Ἡρακλέους . δύστηνος ἐγώ ,

δακρύων ὡς οὐ δύναμαι κατέχειν

γραίας ὄσσων ἔτι πηγάς .

450

Μεγάρα

εἶἑν · τίς ἱερεύς , τίς σφαγεὺς τῶν δυσπότμων

ἢ τῆς ταλαίνης τῆς ἐμῆς ψυχῆς φονεύς ;

ἕτοιμʼ ἄγειν τὰ θύματʼ εἰς Ἅιδου τάδε .

ὦ τέκνʼ , ἀγόμεθα ζεῦγος οὐ καλὸν νεκρῶν ,

ὁμοῦ γέροντες καὶ νέοι καὶ μητέρες .

455

ὦ μοῖρα δυστάλαινʼ ἐμή τε καὶ τέκνων

τῶνδʼ , οὓς πανύστατʼ ὄμμασιν προσδέρκομαι

ἔτεκον μὲν ὑμᾶς , πολεμίοις δʼ ἐθρεψάμην

ὕβρισμα κἀπίχαρμα καὶ διαφθοράν .

φεῦ ·

460

ἦ πολύ με δόξης ἐξέπαισαν ἐλπίδες ,

ἣν πατρὸς ὑμῶν ἐκ λόγων ποτʼ ἤλπισα .

σοὶ μὲν γὰρ Ἄργος ἔνεμʼ ὁ κατθανὼν πατήρ ,

Εὐρυσθέως δʼ ἔμελλες οἰκήσειν δόμους

τῆς καλλικάρπου κράτος ἔχων Πελασγίας ,

στολήν τε θηρὸς ἀμφέβαλλε σῷ κάρᾳ

465

λέοντος , ᾗπερ αὐτὸς ἐξωπλίζετο ·

σὺ δʼ ἦσθα Θηβῶν τῶν φιλαρμάτων ἄναξ ,

ἔγκληρα πεδία τἀμὰ γῆς κεκτημένος ,

ὡς ἐξέπειθες τὸν κατασπείραντά σε ·

ἐς δεξιάν τε σὴν ἀλεξητήριον

470

ξύλον καθίει δαίδαλον , ψευδῆ δόσιν .

σοὶ δʼ ἣν ἔπερσε τοῖς ἑκηβόλοις ποτὲ

τόξοισι δώσειν Οἰχαλίαν ὑπέσχετο .

τρεῖς δʼ ὄντας ὑμᾶς τριπτύχοις τυραννίσι

πατὴρ ἐπύργου , μέγα φρονῶν εὐανδρίᾳ ·

475

ἐγὼ δὲ νύμφας ἠκροθινιαζόμην ,

κήδη συνάψουσʼ , ἔκ τʼ Ἀθηναίων χθονὸς

Σπάρτης τε Θηβῶν θʼ , ὡς ἀνημμένοι κάλῳς

πρυμνησίοισι βίον ἔχοιτʼ εὐδαίμονα .

καὶ ταῦτα φροῦδα · μεταβαλοῦσα δʼ ἡ τύχη

480

νύμφας μὲν ὑμῖν Κῆρας ἀντέδωκʼ ἔχειν ,

ἐμοὶ δὲ δάκρυα λουτρά — δύστηνος φρενῶν .

πατὴρ δὲ πατρὸς ἑστιᾷ γάμους ὅδε ,

Ἅιδην νομίζων πενθερόν , κῆδος πατρός .

ὤμοι , τίνʼ ὑμῶν πρῶτον ἢ τίνʼ ὕστατον

485

πρὸς στέρνα θῶμαι ; τῷ προσαρμόσω στόμα ;

τίνος λάβωμαι ; πῶς ἂν ὡς ξουθόπτερος

μέλισσα συνενέγκαιμʼ ἂν ἐκ πάντων γόους ,

ἐς ἓν δʼ ἐνεγκοῦσʼ ἀθρόον ἀποδοίην δάκρυ ;

ὦ φίλτατʼ , εἴ τις φθόγγος εἰσακούεται

490

θνητῶν παρʼ Ἅιδῃ , σοὶ τάδʼ , Ἡράκλεις , λέγω ·

θνῄσκει πατὴρ σὸς καὶ τέκνʼ , ὄλλυμαι δʼ ἐγώ ,

ἣ πρὶν μακαρία διὰ σʼ ἐκλῃζόμην βροτοῖς .

ἄρηξον , ἐλθέ · καὶ σκιὰ φάνηθί μοι ·

ἅλις γὰρ ἐλθὼν κἂν ὄναρ γένοιο σύ ·

495

κακοὶ γάρ εἰσιν οἳ τέκνα κτείνουσι σά .

Ἀμφιτρύων

σὺ μὲν τὰ νέρθεν εὐτρεπῆ ποιοῦ , γύναι ·

ἐγὼ δὲ σέ , ὦ Ζεῦ , χεῖρʼ ἐς οὐρανὸν δικὼν

αὐδῶ , τέκνοισιν εἴ τι τοισίδʼ ὠφελεῖν

μέλλεις , ἀμύνειν , ὡς τάχʼ οὐδὲν ἀρκέσεις .

500

καίτοι κέκλησαι πολλάκις · μάτην πονῶ ·

θανεῖν γάρ , ὡς ἔοικʼ , ἀναγκαίως ἔχει .

ἀλλʼ , ὦ γέροντες , μικρὰ μὲν τὰ τοῦ βίου ,

τοῦτον δʼ ὅπως ἥδιστα διαπεράσετε ,

ἐξ ἡμέρας ἐς νύκτα μὴ λυπούμενοι .

505

ὡς ἐλπίδας μὲν ὁ χρόνος οὐκ ἐπίσταται

σῴζειν , τὸ δʼ αὑτοῦ σπουδάσας διέπτατο .

ὁρᾶτʼ ἔμʼ ὅσπερ ἦ περίβλεπτος βροτοῖς

ὀνομαστὰ πράσσων , καί μʼ ἀφείλεθʼ ἡ τύχη

ὥσπερ πτερὸν πρὸς αἰθέρʼ ἡμέρᾳ μιᾷ .

510

ὁ δʼ ὄλβος ὁ μέγας ἥ τε δόξʼ οὐκ οἶδʼ ὅτῳ

βέβαιός ἐστι . χαίρετʼ · ἄνδρα γὰρ φίλον

πανύστατον νῦν , ἥλικες , δεδόρκατε .

Μεγάρα

ἔα ·

ὦ πρέσβυ , λεύσσω τἀμὰ φίλτατʼ · ἢ τί φῶ ;

Ἀμφιτρύων

οὐκ οἶδα , θύγατερ · ἀφασία δὲ κἄμʼ ἔχει .

515

Μεγάρα

ὅδʼ ἐστὶν ὃν γῆς νέρθεν εἰσηκούομεν ,

εἰ μή γʼ ὄνειρον ἐν φάει τι λεύσσομεν .

τί φημί ; ποῖʼ ὄνειρα κηραίνουσʼ ὁρῶ ;

οὐκ ἔσθʼ ὅδʼ ἄλλος ἀντὶ σοῦ παιδός , γέρον .

δεῦρʼ , ὦ τέκνʼ , ἐκκρίμνασθε πατρῴων πέπλων ,

520

ἴτʼ ἐγκονεῖτε , μὴ μεθῆτʼ , ἐπεὶ Διὸς

σωτῆρος ὑμῖν οὐδέν ἐσθʼ ὅδʼ ὕστερος .

Ἡρακλῆς

ὦ χαῖρε , μέλαθρον πρόπυλά θʼ ἑστίας ἐμῆς ,

ὡς ἄσμενός σʼ ἐσεῖδον ἐς φάος μολών .

ἔα · τί χρῆμα ; τέκνʼ ὁρῶ πρὸ δωμάτων

525

στολμοῖσι νεκρῶν κρᾶτας ἐξεστεμμένα ,

ὄχλῳ τʼ ἐν ἀνδρῶν τὴν ἐμὴν ξυνάορον ,

πατέρα τε δακρύοντα — συμφορὰς τίνας ;

φέρʼ ἐκπύθωμαι τῶνδε πλησίον σταθείς ·

γύναι , τί καινὸν ἦλθε δώμασιν χρέος ;

530

Μεγάρα

ὦ φίλτατʼ ἀνδρῶν

Ἀμφιτρύων

ὦ φάος μολὼν πατρί

Μεγάρα

ἥκεις , ἐσώθης εἰς ἀκμὴν ἐλθὼν φίλοις ;

Ἡρακλῆς

τί φῄς ; τίνʼ ἐς ταραγμὸν ἥκομεν , πάτερ ;

Μεγάρα

διολλύμεσθα · σὺ δέ , γέρον , σύγγνωθί μοι ,

εἰ πρόσθεν ἥρπασʼ ἃ σὲ λέγειν πρὸς τόνδʼ ἐχρῆν ·

535

τὸ θῆλυ γάρ πως μᾶλλον οἰκτρὸν ἀρσένων ,

καὶ τἄμʼ ἔθνῃσκε τέκνʼ , ἀπωλλύμην δʼ ἐγώ .

Ἡρακλῆς

Ἄπολλον , οἵοις φροιμίοις ἄρχῃ λόγου .

Μεγάρα

τεθνᾶσʼ ἀδελφοὶ καὶ πατὴρ οὑμὸς γέρων .

Ἡρακλῆς

πῶς φῄς ; τί δράσας ἢ δορὸς ποίου τυχών ;

540

Μεγάρα

Λύκος σφʼ ὁ καινὸς γῆς ἄναξ διώλεσεν .

Ἡρακλῆς

ὅπλοις ἀπαντῶν ἢ νοσησάσης χθονός ;

Μεγάρα

στάσει · τὸ Κάδμου δʼ ἑπτάπυλον ἔχει κράτος .

Ἡρακλῆς

τί δῆτα πρὸς σὲ καὶ γέροντʼ ἦλθεν φόβος ;

Μεγάρα

κτείνειν ἔμελλε πατέρα κἀμὲ καὶ τέκνα .

545

Ἡρακλῆς

τί φῄς ; τί ταρβῶν ὀρφάνευμʼ ἐμῶν τέκνων ;

Μεγάρα

μή ποτε Κρέοντος θάνατον ἐκτεισαίατο .

Ἡρακλῆς

κόσμος δὲ παίδων τίς ὅδε νερτέροις πρέπων ;

Μεγάρα

θανάτου τάδʼ ἤδη περιβόλαιʼ ἀνήμμεθα .

Ἡρακλῆς

καὶ πρὸς βίαν ἐθνῄσκετʼ ; ὦ τλήμων ἐγώ .

550

Μεγάρα

φίλων γʼ ἔρημοι · σὲ δὲ θανόντʼ ἠκούομεν .

Ἡρακλῆς

πόθεν δʼ ἐς ὑμᾶς ἥδʼ ἐσῆλθʼ ἀθυμία ;

Μεγάρα

Εὐρυσθέως κήρυκες ἤγγελλον τάδε .

Ἡρακλῆς

τί δʼ ἐξελείπετʼ οἶκον ἑστίαν τʼ ἐμήν ;

Μεγάρα

βίᾳ , πατὴρ μὲν ἐκπεσὼν στρωτοῦ λέχους

555

Ἡρακλῆς

κοὐκ ἔσχεν αἰδῶ τὸν γέροντʼ ἀτιμάσαι ;

Μεγάρα

αἰδώς γʼ ἀποικεῖ τῆσδε τῆς θεοῦ πρόσω .

Ἡρακλῆς

οὕτω δʼ ἀπόντες ἐσπανίζομεν φίλων ;

Μεγάρα

φίλοι γάρ εἰσιν ἀνδρὶ δυστυχεῖ τίνες ;

Ἡρακλῆς

μάχας δὲ Μινυῶν ἃς ἔτλην ἀπέπτυσαν ;

560

Μεγάρα

ἄφιλον , ἵνʼ αὖθίς σοι λέγω , τὸ δυστυχές .

Ἡρακλῆς

οὐ ῥίψεθʼ Ἅιδου τάσδε περιβολὰς κόμης

καὶ φῶς ἀναβλέψεσθε , τοῦ κάτω σκότου

φίλας ἀμοιβὰς ὄμμασιν δεδορκότες ;

ἐγὼ δέ — νῦν γὰρ τῆς ἐμῆς ἔργον χερός —

565

πρῶτον μὲν εἶμι καὶ κατασκάψω δόμους

καινῶν τυράννων , κρᾶτα δʼ ἀνόσιον τεμὼν

ῥίψω κυνῶν ἕλκημα · Καδμείων δʼ ὅσους

κακοὺς ἐφηῦρον εὖ παθόντας ἐξ ἐμοῦ ,

τῷ καλλινίκῳ τῷδʼ ὅπλῳ χειρώσομαι ·

570

τοὺς δὲ πτερωτοῖς διαφορῶν τοξεύμασι

νεκρῶν ἅπαντʼ Ἰσμηνὸν ἐμπλήσω φόνου ,

Δίρκης τε νᾶμα λευκὸν αἱμαχθήσεται .

τῷ γάρ μʼ ἀμύνειν μᾶλλον ἢ δάμαρτι χρὴ

καὶ παισὶ καὶ γέροντι ; χαιρόντων πόνοι · μάτην

575

γὰρ αὐτοὺς τῶνδε μᾶλλον ἤνυσα . καὶ

δεῖ μʼ ὑπὲρ τῶνδʼ , εἴπερ οἵδʼ ὑπὲρ πατρός , θνῄσκειν

ἀμύνοντʼ · ἢ τί φήσομεν καλὸν ὕδρᾳ

μὲν ἐλθεῖν ἐς μάχην λέοντί τε Εὐρυσθέως

πομπαῖσι , τῶν δʼ ἐμῶν τέκνων οὐκ

580

ἐκπονήσω θάνατον ; οὐκ ἄρʼ Ἡρακλῆς ὁ

καλλίνικος ὡς πάροιθε λέξομαι . δίκαια

Χορός

τοὺς τεκόντας ὠφελεῖν τέκνα , πατέρα

τε πρέσβυν τήν τε κοινωνὸν γάμων . πρὸς

Ἀμφιτρύων

σοῦ μέν , ὦ παῖ , τοῖς φίλοις τʼ τʼεἶναι φίλον τά

585

τʼ ἐχθρὰ μισεῖν · ἀλλὰ μὴ ʼπείγου λίαν . τί

Ἡρακλῆς

δʼ ἐστὶ τῶνδε θᾶσσον ἢ χρεών , πάτερ ; πολλοὺς

Ἀμφιτρύων

πένητας , ὀλβίους δὲ τῷ λόγῳ δοκοῦντας

εἶναι συμμάχους ἄναξ ἔχει , οἳ

στάσιν ἔθηκαν καὶ διώλεσαν πόλιν ἐφʼ

590

ἁρπαγαῖσι τῶν πέλας , τὰ δʼ ἐν δόμοις δαπάναισι

φροῦδα διαφυγόνθʼ ὑπʼ ἀργίας . ὤφθης

ἐσελθὼν πόλιν · ἐπεὶ δʼ ὤφθης , ὅρα ἐχθροὺς

ἀθροίσας μὴ παρὰ γνώμην πέσῃς . μέλει

Ἡρακλῆς

μὲν οὐδὲν εἴ με πᾶσʼ εἶδεν πόλις · ὄρνιν

595

δʼ ἰδών τινʼ οὐκ ἐν αἰσίοις ἕδραις , ἔγνων

πόνον τινʼ ἐς δόμους πεπτωκότα · ὥστʼ

ἐκ προνοίας κρύφιος εἰσῆλθον χθόνα . καλῶς

Ἀμφιτρύων

· παρελθὼν νῦν πρόσειπέ θʼ ἑστίαν καὶ

δὸς πατρῴοις δώμασιν σὸν ὄμμʼ ἰδεῖν . ἥξει

600

γὰρ αὐτὸς σὴν δάμαρτα καὶ τέκνα ἕλξων

φονεύσων κἄμʼ ἐπισφάξων ἄναξ · μένοντι

δʼ αὐτοῦ πάντα σοι γενήσεται τῇ

τʼ ἀσφαλείᾳ κερδανεῖς · πόλιν δὲ σὴν μὴ

πρὶν ταράξῃς πρὶν τόδʼ εὖ θέσθαι , τέκνον . δράσω

605

Ἡρακλῆς

τάδʼ · εὖ γὰρ εἶπας · εἶμʼ ἔσω δόμων . χρόνῳ

δʼ ἀνελθὼν ἐξ ἀνηλίων μυχῶν Ἅιδου

Κόρης τʼ τʼἔνερθεν , οὐκ ἀτιμάσω θεοὺς

προσειπεῖν πρῶτα τοὺς κατὰ στέγας . ἦλθες

Ἀμφιτρύων

γὰρ ὄντως δώματʼ εἰς Ἅιδου , τέκνον ; καὶ

610

Ἡρακλῆς

θῆρά γʼ ἐς φῶς τὸν τρίκρανον ἤγαγον . μάχῃ

Ἀμφιτρύων

κρατήσας ἢ θεᾶς δωρήμασιν ; μάχῃ

Ἡρακλῆς

· τὰ μυστῶν δʼ ὄργιʼ εὐτύχησʼ ἰδών . ἦ

Ἀμφιτρύων

καὶ κατʼ οἴκους ἐστὶν Εὐρυσθέως ὁ θήρ ; Χθονίας

Ἡρακλῆς

νιν ἄλσος Ἑρμιών τʼ ἔχει πόλις . οὐδʼ

615

Ἀμφιτρύων

οἶδεν Εὐρυσθεύς σε γῆς ἥκοντʼ ἄνω ; οὐκ

Ἡρακλῆς

οἶδʼ · ἵνʼ ἐλθὼν τἀνθάδʼ εἰδείην πάρος . χρόνον

Ἀμφιτρύων

δὲ πῶς τοσοῦτον ἦσθʼ ὑπὸ χθονί ; Θησέα

Ἡρακλῆς

κομίζων ἐχρόνισʼ ἐξ ἐξἍιδου , πάτερ . καὶ

Ἀμφιτρύων

ποῦ ʼστιν ; ἢ γῆς πατρίδος οἴχεται πέδον ; βέβηκʼ

620

Ἡρακλῆς

Ἀθήνας νέρθεν ἄσμενος φυγών . ἀλλʼ

εἶʼ , ὁμαρτεῖτʼ , ὦ τέκνʼ , ἐς δόμους πατρί · καλλίονές

τἄρʼ εἴσοδοι τῶν ἐξόδων πάρεισιν

ὑμῖν . ἀλλὰ θάρσος ἴσχετε καὶ

νάματʼ ὄσσων μηκέτʼ ἐξανίετε · σύ

625

τʼ , ὦ γύναι μοι , σύλλογον ψυχῆς λαβὲ τρόμου

τε παῦσαι , καὶ μέθεσθʼ ἐμῶν πέπλων · οὐ

γὰρ πτερωτὸς οὐδὲ φευξείω φίλους . ἆ

,

οὐκ ἀφιᾶσʼ , ἀλλʼ ἀνάπτονται πέπλων τοσῷδε

μᾶλλον · ὧδʼ ἔβητʼ ἐπὶ ξυροῦ ; ἄξω

630

λαβών γε τούσδʼ ἐφολκίδας χεροῖν , ναῦς

δʼ ὣς ἐφέλξω · καὶ γὰρ οὐκ ἀναίνομαι θεράπευμα

τέκνων . πάντα τἀνθρώπων ἴσα · φιλοῦσι

παῖδας οἵ τʼ ἀμείνονες βροτῶν οἵ

τʼ οὐδὲν ὄντες · χρήμασιν δὲ διάφοροι · ἔχουσιν

635

, οἳ δʼ οὔ · πᾶν δὲ φιλότεκνον γένος .