Euripides Helen

Ἑλένη

Νείλου μὲν αἵδε καλλιπάρθενοι ῥοαί ,

1

ὃς ἀντὶ δίας ψακάδος Αἰγύπτου πέδον

λευκῆς τακείσης χιόνος ὑγραίνει γύας .

Πρωτεὺς δʼ ὅτʼ ἔζη τῆσδε γῆς τύραννος ἦν ,

Φάρον μὲν οἰκῶν νῆσον , Αἰγύπτου δʼ ἄναξ ,

5

ὃς τῶν κατʼ οἶδμα παρθένων μίαν γαμεῖ ,

Ψαμάθην , ἐπειδὴ λέκτρʼ ἀφῆκεν Αἰακοῦ .

τίκτει δὲ τέκνα δισσὰ τοῖσδε δώμασι ,

Θεοκλύμενον ἄρσεν ʼ ὅτι δὴ θεοὺς σέβων

βίον διήνεγκʼ εὐγενῆ τε παρθένον

10

Εἰδώ , τὸ μητρὸς ἀγλάισμʼ , ὅτʼ ἦν βρέφος ·

ἐπεὶ δʼ ἐς ἥβην ἦλθεν ὡραίαν γάμων ,

καλοῦσιν αὐτὴν Θεονόην · τὰ θεῖα γὰρ

τά τʼ ὄντα καὶ μέλλοντα πάντʼ ἠπίστατο ,

προγόνου λαβοῦσα Νηρέως τιμὰς πάρα .

15

ἡμῖν δὲ γῆ μὲν πατρὶς οὐκ ἀνώνυμος

Σπάρτη , πατὴρ δὲ Τυνδάρεως · ἔστιν δὲ δὴ

λόγος τις ὡς Ζεὺς μητέρʼ ἔπτατʼ εἰς ἐμὴν

Λήδαν κύκνου μορφώματʼ ὄρνιθος λαβών ,

ὃς δόλιον εὐνὴν ἐξέπραξʼ ὑπʼ αἰετοῦ

20

δίωγμα φεύγων , εἰ σαφὴς οὗτος λόγος ·

Ἑλένη δʼ ἐκλήθην . ἃ δὲ πεπόνθαμεν κακὰ

λέγοιμʼ ἄν . ἦλθον τρεῖς θεαὶ κάλλους πέρι

Ἰδαῖον ἐς κευθμῶνʼ Ἀλέξανδρον πάρα ,

Ἥρα Κύπρις τε διογενής τε παρθένος ,

25

μορφῆς θέλουσαι διαπεράνασθαι κρίσιν .

τοὐμὸν δὲ κάλλος , εἰ καλὸν τὸ δυστυχές ,

Κύπρις προτείνασʼ ὡς Ἀλέξανδρος γαμεῖ ,

νικᾷ . λιπὼν δὲ βούσταθμʼ Ἰδαῖος Πάρις

Σπάρτην ἀφίκεθʼ ὡς ἐμὸν σχήσων λέχος .

30

Ἥρα δὲ μεμφθεῖσʼ οὕνεκʼ οὐ νικᾷ θεάς ,

ἐξηνέμωσε τἄμʼ Ἀλεξάνδρῳ λέχη ,

δίδωσι δʼ οὐκ ἔμʼ , ἀλλʼ ὁμοιώσασʼ ἐμοὶ

εἴδωλον ἔμπνουν οὐρανοῦ ξυνθεῖσʼ ἄπο ,

Πριάμου τυράννου παιδί · καὶ δοκεῖ μʼ ἔχειν —

35

κενὴν δόκησιν , οὐκ ἔχων . τὰ δʼ αὖ Διὸς

βουλεύματʼ ἄλλα τοῖσδε συμβαίνει κακοῖς ·

πόλεμον γὰρ εἰσήνεγκεν Ἑλλήνων χθονὶ

καὶ Φρυξὶ δυστήνοισιν , ὡς ὄχλου βροτῶν

πλήθους τε κουφίσειε μητέρα χθόνα

40

γνωτόν τε θείη τὸν κράτιστον Ἑλλάδος .

Φρυγῶν δʼ ἐς ἀλκὴν προυτέθην ἐγὼ μὲν οὔ ,

τὸ δʼ ὄνομα τοὐμόν , ἆθλον Ἕλλησιν δορός .

λαβὼν δέ μʼ Ἑρμῆς ἐν πτυχαῖσιν αἰθέρος

νεφέλῃ καλύψας — οὐ γὰρ ἠμέλησέ μου

45

Ζεύς — τόνδʼ ἐς οἶκον Πρωτέως ἱδρύσατο ,

πάντων προκρίνας σωφρονέστατον βροτῶν ,

ἀκέραιον ὡς σῴσαιμι Μενέλεῳ λέχος .

κἀγὼ μὲν ἐνθάδʼ εἴμʼ , ὁ δʼ ἄθλιος πόσις

στράτευμʼ ἀθροίσας τὰς ἐμὰς ἀναρπαγὰς

50

θηρᾷ πορευθεὶς Ἰλίου πυργώματα .

ψυχαὶ δὲ πολλαὶ διʼ ἔμʼ ἐπὶ Σκαμανδρίοις

ῥοαῖσιν ἔθανον · ἡ δὲ πάντα τλᾶσʼ ἐγὼ

κατάρατός εἰμι καὶ δοκῶ προδοῦσʼ ἐμὸν

πόσιν συνάψαι πόλεμον Ἕλλησιν μέγαν .

55

τί δῆτʼ ἔτι ζῶ ; θεοῦ τόδʼ εἰσήκουσʼ ἔπος

Ἑρμοῦ , τὸ κλεινὸν ἔτι κατοικήσειν πέδον

Σπάρτης σὺν ἀνδρί , γνόντος ὡς ἐς Ἴλιον

οὐκ ἦλθον , ἵνα μὴ λέκτρʼ ὑποστρώσω τινί .

ἕως μὲν οὖν φῶς ἡλίου τόδʼ ἔβλεπεν

60

Πρωτεύς , ἄσυλος ἦ γάμων · ἐπεὶ δὲ γῆς

σκότῳ κέκρυπται , παῖς ὁ τοῦ τεθνηκότος

θηρᾷ γαμεῖν με . τὸν πάλαι δʼ ἐγὼ πόσιν

τιμῶσα Πρωτέως μνῆμα προσπίτνω τόδε

ἱκέτις , ἵνʼ ἀνδρὶ τἀμὰ διασῴσῃ λέχη ,

65

ὡς , εἰ καθʼ Ἑλλάδʼ ὄνομα δυσκλεὲς φέρω ,

μή μοι τὸ σῶμά γʼ ἐνθάδʼ αἰσχύνην ὄφλῃ .

Τεῦκρος

τίς τῶνδʼ ἐρυμνῶν δωμάτων ἔχει κράτος ;

πλούτου γὰρ οἶκος ἄξιος προσεικάσαι ,

βασίλειά τʼ ἀμφιβλήματʼ εὔθριγκοί θʼ ἕδραι .

70

ἔα ·

ὦ θεοί , τίνʼ εἶδον ὄψιν ; ἐχθίστην ὁρῶ

γυναικὸς εἰκὼ φόνιον , ἥ μʼ ἀπώλεσεν

πάντας τʼ Ἀχαιούς . θεοί σʼ , ὅσον μίμημʼ ἔχεις

Ἑλένης , ἀποπτύσειαν . εἰ δὲ μὴ ʼν ξένῃ

75

γαίᾳ πόδʼ εἶχον , τῷδʼ ἂν εὐστόχῳ πτερῷ

ἀπόλαυσιν εἰκοῦς ἔθανες ἂν Διὸς κόρης .

Ἑλένη

τί δʼ , ὦ ταλαίπωρ ʼ — ὅστις ὤν μʼ ἀπεστράφης

καὶ ταῖς ἐκείνης συμφοραῖς ἐμὲ στυγεῖς ;

Τεῦκρος

ἥμαρτον · ὀργῇ δʼ εἶξα μᾶλλον ἤ με χρῆν ·

80

μισεῖ γὰρ Ἑλλὰς πᾶσα τὴν Διὸς κόρην .

σύγγνωθι δʼ ἡμῖν τοῖς λελεγμένοις , γύναι .

Ἑλένη

τίς δʼ εἶ ; πόθεν γῆς τῆσδʼ ἐπεστράφης πέδον ;

Τεῦκρος

εἷς τῶν Ἀχαιῶν , ὦ γύναι , τῶν ἀθλίων .

Ἑλένη

οὐ τἄρα σʼ Ἑλένην εἰ στυγεῖς θαυμαστέον .

85

ἀτὰρ τίς εἶ πόθεν ; τίνος δʼ αὐδᾶν σε χρή ;

Τεῦκρος

ὄνομα μὲν ἡμῖν Τεῦκρος , ὁ δὲ φύσας πατὴρ

Τελαμών , Σαλαμὶς δὲ πατρὶς ἡ θρέψασά με .

Ἑλένη

τί δῆτα Νείλου τούσδʼ ἐπιστρέφῃ γύας ;

Τεῦκρος

φυγὰς πατρῴας ἐξελήλαμαι χθονός .

90

Ἑλένη

τλήμων ἂν εἴης · τίς δέ σʼ ἐκβάλλει πάτρας ;

Τεῦκρος

Τελαμὼν ὁ φύσας . τίνʼ ἂν ἔχοις μᾶλλον φίλον ;

Ἑλένη

ἐκ τοῦ ; τὸ γάρ τοι πρᾶγμα συμφορὰν ἔχει .

Τεῦκρος

Αἴας μʼ ἀδελφὸς ὤλεσʼ ἐν Τροίᾳ θανών .

Ἑλένη

πῶς ; οὔ τί που σῷ φασγάνῳ βίον στερείς ;

95

Τεῦκρος

οἰκεῖον αὐτὸν ὤλεσʼ ἅλμʼ ἐπὶ ξίφος .

Ἑλένη

μανέντʼ ; ἐπεὶ τίς σωφρονῶν τλαίη τάδʼ ἄν ;

Τεῦκρος

τὸν Πηλέως τινʼ οἶσθʼ Ἀχιλλέα γόνον ;

Ἑλένη

ναί ·

μνηστήρ ποθʼ Ἑλένης ἦλθεν , ὡς ἀκούομεν .

Τεῦκρος

θανὼν ὅδʼ ὅπλων ἔριν ἔθηκε συμμάχοις .

100

Ἑλένη

καὶ δὴ τί τοῦτʼ Αἴαντι γίγνεται κακόν ;

Τεῦκρος

ἄλλου λαβόντος ὅπλʼ ἀπηλλάχθη βίου .

Ἑλένη

σὺ τοῖς ἐκείνου δῆτα πήμασιν νοσεῖς ;

Τεῦκρος

ὁθούνεκʼ αὐτῷ γʼ οὐ ξυνωλόμην ὁμοῦ .

Ἑλένη

ἦλθες γάρ , ὦ ξένʼ , Ἰλίου κλεινὴν πόλιν ;

105

Τεῦκρος

καὶ ξύν γε πέρσας αὐτὸς ἀνταπωλόμην .

Ἑλένη

ἤδη γὰρ ἧπται καὶ κατείργασται πυρί ;

Τεῦκρος

ὥστʼ οὐδʼ ἴχνος γε τειχέων εἶναι σαφές .

Ἑλένη

ὦ τλῆμον Ἑλένη , διὰ σʼ ἀπόλλυνται Φρύγες .

Τεῦκρος

καὶ πρός γʼ Ἀχαιοί · μεγάλα δʼ εἴργασται κακά .

110

Ἑλένη

πόσον χρόνον γὰρ διαπεπόρθηται πόλις ;

Τεῦκρος

ἑπτὰ σχεδόν τι καρπίμους ἐτῶν κύκλους .

Ἑλένη

χρόνον δʼ ἐμείνατʼ ἄλλον ἐν Τροίᾳ πόσον ;

Τεῦκρος

πολλὰς σελήνας , δέκα διελθούσας ἔτη .

Ἑλένη

ἦ καὶ γυναῖκα Σπαρτιᾶτιν εἵλετε ;

115

Τεῦκρος

Μενέλαος αὐτὴν ἦγʼ ἐπισπάσας κόμης .

Ἑλένη

εἶδες σὺ τὴν δύστηνον ; ἢ κλύων λέγεις ;

Τεῦκρος

ὥσπερ γε σέ , οὐδὲν ἧσσον , ὀφθαλμοῖς ὁρῶ .

Ἑλένη

σκοπεῖτε μὴ δόκησιν εἴχετʼ ἐκ θεῶν .

Τεῦκρος

ἄλλου λόγου μέμνησο , μὴ κείνης ἔτι .

120

Ἑλένη

οὕτω δοκεῖτε τὴν δόκησιν ἀσφαλῆ ;

Τεῦκρος

αὐτὸς γὰρ ὄσσοις εἰδόμην · καὶ νοῦς ὁρᾷ .

Ἑλένη

ἤδη δʼ ἐν οἴκοις σὺν δάμαρτι Μενέλεως ;

Τεῦκρος

οὔκουν ἐν Ἄργει γʼ οὐδʼ ἐπʼ Εὐρώτα ῥοαῖς .

Ἑλένη

αἰαῖ · κακὸν τόδʼ εἶπας οἷς κακὸν λέγεις .

125

Τεῦκρος

ὡς κεῖνος ἀφανὴς σὺν δάμαρτι κλῄζεται .

Ἑλένη

οὐ πᾶσι πορθμὸς αὑτὸς Ἀργείοισιν ἦν ;

Τεῦκρος

ἦν , ἀλλὰ χειμὼν ἄλλοσʼ ἄλλον ὥρισεν .

Ἑλένη

ποίοισιν ἐν νώτοισι ποντίας ἁλός ;

Τεῦκρος

μέσον περῶσι πέλαγος Αἰγαίου πόρου .

130

Ἑλένη

κἀκ τοῦδε Μενέλαν οὔτις εἶδʼ ἀφιγμένον ;

Τεῦκρος

οὐδείς · θανὼν δὲ κλῄζεται καθʼ Ἑλλάδα .

Ἑλένη

ἀπωλόμεσθα · Θεστιὰς δʼ ἔστιν κόρη ;

Τεῦκρος

Λήδαν ἔλεξας ; οἴχεται θανοῦσα δή .

Ἑλένη

οὔ πού νιν Ἑλένης αἰσχρὸν ὤλεσεν κλέος ;

135

Τεῦκρος

φασίν , βρόχῳ γʼ ἅψασαν εὐγενῆ δέρην .

Ἑλένη

οἱ Τυνδάρειοι δʼ εἰσὶν ἢ οὐκ εἰσὶν κόροι ;

Τεῦκρος

τεθνᾶσι καὶ οὐ τεθνᾶσι · δύο δʼ ἐστὸν λόγω .

Ἑλένη

πότερος ὁ κρείσσων ; ὦ τάλαινʼ ἐγὼ κακῶν .

Τεῦκρος

ἄστροις σφʼ ὁμοιωθέντε φάσʼ εἶναι θεώ .

140

Ἑλένη

καλῶς ἔλεξας τοῦτο · θάτερον δὲ τί ;

Τεῦκρος

σφαγαῖς ἀδελφῆς οὕνεκʼ ἐκπνεῦσαι βίον .

ἅλις δὲ μύθων · οὐ διπλᾶ χρῄζω στένειν .

ὧν δʼ οὕνεκʼ ἦλθον τούσδε βασιλείους δόμους ,

τὴν θεσπιῳδὸν Θεονόην χρῄζων ἰδεῖν ,

145

σὺ προξένησον , ὡς τύχω μαντευμάτων

ὅπῃ νεὼς στείλαιμʼ ἂν οὔριον πτερὸν

ἐς γῆν ἐναλίαν Κύπρον , οὗ μʼ ἐθέσπισεν

οἰκεῖν Ἀπόλλων , ὄνομα νησιωτικὸν

Σαλαμῖνα θέμενον τῆς ἐκεῖ χάριν πάτρας .

150

Ἑλένη

πλοῦς , ὦ ξένʼ , αὐτὸς σημανεῖ · σὺ δʼ ἐκλιπὼν

γῆν τήνδε φεῦγε πρίν σε παῖδα Πρωτέως

ἰδεῖν , ὃς ἄρχει τῆσδε γῆς · ἄπεστι δὲ

κυσὶν πεποιθὼς ἐν φοναῖς θηροκτόνοις ·

κτείνει γὰρ Ἕλλην ʼ ὅντινʼ ἂν λάβῃ ξένον .

155

ὅτου δʼ ἕκατι , μήτε σὺ ζήτει μαθεῖν

ἐγώ τε σιγῶ · τί γὰρ ἂν ὠφελοῖμί σε ;

Τεῦκρος

καλῶς ἔλεξας , ὦ γύναι · θεοὶ δέ σοι

ἐσθλῶν ἀμοιβὰς ἀντιδωρησαίατο .

Ἑλένῃ δʼ ὅμοιον σῶμʼ ἔχουσʼ οὐ τὰς φρένας

160

ἔχεις ὁμοίας , ἀλλὰ διαφόρους πολύ .

κακῶς δʼ ὄλοιτο μηδʼ ἐπʼ Εὐρώτα ῥοὰς

ἔλθοι · σὺ δʼ εἴης εὐτυχὴς ἀεί , γύναι .