Aeschylus Persians

Ἄτοσσα

σιγῶ πάλαι δύστηνος ἐκπεπληγμένη

290

κακοῖς · ὑπερβάλλει γὰρ ἥδε συμφορὰ

τὸ μήτε λέξαι μήτʼ ἐρωτῆσαι πάθη .

ὅμως δʼ ἀνάγκη πημονὰς βροτοῖς φέρειν

θεῶν διδόντων · πᾶν δʼ ἀναπτύξας πάθος

λέξον καταστάς , κεἰ στένεις κακοῖς ὅμως .

295

τίς οὐ τέθνηκε , τίνα δὲ καὶ πενθήσομεν

τῶν ἀρχελείων , ὅστʼ ἐπὶ σκηπτουχίᾳ

ταχθεὶς ἄνανδρον τάξιν ἠρήμου θανών ;

Ἄγγελος

Ξέρξης μὲν αὐτὸς ζῇ τε καὶ βλέπει φάος .

Ἄτοσσα

ἐμοῖς μὲν εἶπας δώμασιν φάος μέγα

300

καὶ λευκὸν ἦμαρ νυκτὸς ἐκ μελαγχίμου .

Ἄγγελος

Ἀρτεμβάρης δὲ μυρίας ἵππου βραβεὺς

στύφλους παρʼ ἀκτὰς θείνεται Σιληνιῶν .

χὠ χιλίαρχος Δαδάκης πληγῇ δορὸς

πήδημα κοῦφον ἐκ νεὼς ἀφήλατο ·

305

Τενάγων τʼ ἀριστεὺς Βακτρίων ἰθαιγενὴς

θαλασσόπληκτον νῆσον Αἴαντος πολεῖ .

Λίλαιος , Ἀρσάμης τε κἈργήστης τρίτος ,

οἵδʼ ἀμφὶ νῆσον τὴν πελειοθρέμμονα

δινούμενοι ʼκύρισσον ἰσχυρὰν χθόνα ·

310

πηγαῖς τε Νείλου γειτονῶν Αἰγυπτίου

Ἀρκτεύς , Ἀδεύης , καὶ φερεσσάκης τρίτος

Φαρνοῦχος , οἵδε ναὸς ἐκ μιᾶς πέσον .

Χρυσεὺς Μάταλλος μυριόνταρχος θανών ,

ἵππου μελαίνης ἡγεμὼν τρισμυρίας ,

315

πυρρὰν ζαπληθῆ δάσκιον γενειάδα

ἔτεγγʼ , ἀμείβων χρῶτα πορφυρέᾳ βαφῇ .

καὶ Μᾶγος Ἄραβος , Ἀρτάβης τε Βάκτριος ,

σκληρᾶς μέτοικος γῆς , ἐκεῖ κατέφθιτο .

Ἄμιστρις Ἀμφιστρεύς τε πολύπονον δόρυ

320

νωμῶν , ὅ τʼ ἐσθλὸς Ἀριόμαρδος Σάρδεσι

πένθος παρασχών , Σεισάμης θʼ ὁ Μύσιος ,

Θάρυβίς τε πεντήκοντα πεντάκις νεῶν

ταγός , γένος Λυρναῖος , εὐειδὴς ἀνήρ ,

κεῖται θανὼν δείλαιος οὐ μάλʼ εὐτυχῶς ·

325

Συέννεσίς τε πρῶτος εἰς εὐψυχίαν ,

Κιλίκων ἄπαρχος , εἷς ἀνὴρ πλεῖστον πόνον

ἐχθροῖς παρασχών εὐκλεῶς ἀπώλετο .

τοσόνδε ταγῶν νῦν ὑπεμνήσθην πέρι .

πολλῶν παρόντων δʼ ὀλίγʼ ἀπαγγέλλω κακά .

330

Ἄτοσσα

αἰαῖ , κακῶν ὕψιστα δὴ κλύω τάδε ,

αἴσχη τε Πέρσαις καὶ λιγέα κωκύματα .

ἀτὰρ φράσον μοι τοῦτʼ ἀναστρέψας πάλιν ·

πόσον δὲ πλῆθος ἦν νεῶν Ἑλληνίδων ,

ὥστʼ ἀξιῶσαι Περσικῷ στρατεύματι

335

μάχην συνάψαι ναΐοισιν ἐμβολαῖς ;

Ἄγγελος

πλήθους μὲν ἂν σάφʼ ἴσθʼ ἕκατι βάρβαρον

ναυσὶν κρατῆσαι . καὶ γὰρ Ἕλλησιν μὲν ἦν

ὁ πᾶς ἀριθμὸς ἐς τριακάδας δέκα

ναῶν , δεκὰς δʼ ἦν τῶνδε χωρὶς ἔκκριτος ·

340

Ξέρξῃ δέ , καὶ γὰρ οἶδα , χιλιὰς μὲν ἦν

ὧν ἦγε πλῆθος , αἱ δʼ ὑπέρκοποι τάχει

ἑκατὸν δὶς ἦσαν ἑπτά θʼ · ὧδʼ ἔχει λόγος .

μή σοι δοκοῦμεν τῇδε λειφθῆναι μάχῃ ;

ἀλλʼ ὧδε δαίμων τις κατέφθειρε στρατόν ,

345

τάλαντα βρίσας οὐκ ἰσορρόπῳ τύχῃ .

θεοὶ πόλιν σῴζουσι Παλλάδος θεᾶς .

Ἄτοσσα

ἔτʼ ἆρʼ Ἀθηνῶν ἔστʼ ἀπόρθητος πόλις ;

Ἄγγελος

ἀνδρῶν γὰρ ὄντων ἕρκος ἐστὶν ἀσφαλές .

Ἄτοσσα

ἀρχὴ δὲ ναυσὶ συμβολῆς τίς ἦν , φράσον ·

350

τίνες κατῆρξαν , πότερον Ἕλληνες , μάχης ,

ἢ παῖς ἐμός , πλήθει καταυχήσας νεῶν ;

Ἄγγελος

ἦρξεν μέν , ὦ δέσποινα , τοῦ παντὸς κακοῦ

φανεὶς ἀλάστωρ ἢ κακὸς δαίμων ποθέν .

ἀνὴρ γὰρ Ἕλλην ἐξ Ἀθηναίων στρατοῦ

355

ἐλθὼν ἔλεξε παιδὶ σῷ Ξέρξῃ τάδε ,

ὡς εἰ μελαίνης νυκτὸς ἵξεται κνέφας ,

Ἕλληνες οὐ μενοῖεν , ἀλλὰ σέλμασιν

ναῶν ἐπανθορόντες ἄλλος ἄλλοσε

δρασμῷ κρυφαίῳ βίοτον ἐκσωσοίατο .

360

ὁ δʼ εὐθὺς ὡς ἤκουσεν , οὐ ξυνεὶς δόλον

Ἕλληνος ἀνδρὸς οὐδὲ τὸν θεῶν φθόνον ,

πᾶσιν προφωνεῖ τόνδε ναυάρχοις λόγον ,

εὖτʼ ἂν φλέγων ἀκτῖσιν ἥλιος χθόνα

λήξῃ , κνέφας δὲ τέμενος αἰθέρος λάβῃ ,

365

τάξαι νεῶν στῖφος μὲν ἐν στοίχοις τρισὶν

ἔκπλους φυλάσσειν καὶ πόρους ἁλιρρόθους ,

ἄλλας δὲ κύκλῳ νῆσον Αἴαντος πέριξ ·

ὡς εἰ μόρον φευξοίαθʼ Ἕλληνες κακόν ,

ναυσὶν κρυφαίως δρασμὸν εὑρόντες τινά ,

370

πᾶσιν στέρεσθαι κρατὸς ἦν προκείμενον .

τοσαῦτʼ ἔλεξε κάρθʼ ὑπʼ εὐθύμου φρενός ·

οὐ γὰρ τὸ μέλλον ἐκ θεῶν ἠπίστατο .

οἱ δʼ οὐκ ἀκόσμως , ἀλλὰ πειθάρχῳ φρενὶ

δεῖπνόν τʼ ἐπορσύνοντο , ναυβάτης τʼ ἀνὴρ

375

τροποῦτο κώπην σκαλμὸν ἀμφʼ εὐήρετμον .

ἐπεὶ δὲ φέγγος ἡλίου κατέφθιτο

καὶ νὺξ ἐπῄει , πᾶς ἀνὴρ κώπης ἄναξ

ἐς ναῦν ἐχώρει πᾶς θʼ ὅπλων ἐπιστάτης ·

τάξις δὲ τάξιν παρεκάλει νεὼς μακρᾶς ·

380

πλέουσι δʼ ὡς ἕκαστος ἦν τεταγμένος ,

καὶ πάννυχοι δὴ διάπλοον καθίστασαν

ναῶν ἄνακτες πάντα ναυτικὸν λεών .

καὶ νὺξ ἐχώρει , κοὐ μάλʼ Ἑλλήνων στρατὸς

κρυφαῖον ἔκπλουν οὐδαμῇ καθίστατο ·

385

ἐπεί γε μέντοι λευκόπωλος ἡμέρα

πᾶσαν κατέσχε γαῖαν εὐφεγγὴς ἰδεῖν ,

πρῶτον μὲν ἠχῇ κέλαδος Ἑλλήνων πάρα

μολπηδὸν ηὐφήμησεν , ὄρθιον δʼ ἅμα

ἀντηλάλαξε νησιώτιδος πέτρας

390

ἠχώ · φόβος δὲ πᾶσι βαρβάροις παρῆν

γνώμης ἀποσφαλεῖσιν · οὐ γὰρ ὡς φυγῇ

παιᾶν ʼ ἐφύμνουν σεμνὸν Ἕλληνες τότε ,

ἀλλʼ ἐς μάχην ὁρμῶντες εὐψύχῳ θράσει ·

Ἄγγελος

σάλπιγξ δʼ ἀϋτῇ πάντʼ ἐκεῖνʼ ἐπέφλεγεν .

395

εὐθὺς δὲ κώπης ῥοθιάδος ξυνεμβολῇ

ἔπαισαν ἅλμην βρύχιον ἐκ κελεύματος ,

θοῶς δὲ πάντες ἦσαν ἐκφανεῖς ἰδεῖν .

τὸ δεξιὸν μὲν πρῶτον εὐτάκτως κέρας

ἡγεῖτο κόσμῳ , δεύτερον δʼ ὁ πᾶς στόλος

400

ἐπεξεχώρει , καὶ παρῆν ὁμοῦ κλύειν

πολλὴν βοήν , ὦ παῖδες Ἑλλήνων ἴτε ,

ἐλευθεροῦτε πατρίδʼ , ἐλευθεροῦτε δὲ

παῖδας , γυναῖκας , θεῶν τέ πατρῴων ἕδη ,

θήκας τε προγόνων · νῦν ὑπὲρ πάντων ἀγών .

405

καὶ μὴν παρʼ ἡμῶν Περσίδος γλώσσης ῥόθος

ὑπηντίαζε , κοὐκέτʼ ἦν μέλλειν ἀκμή .

εὐθὺς δὲ ναῦς ἐν νηὶ χαλκήρη στόλον

ἔπαισεν · ἦρξε δʼ ἐμβολῆς Ἑλληνικὴ

ναῦς , κἀποθραύει πάντα Φοινίσσης νεὼς

410

κόρυμβʼ , ἐπʼ ἄλλην δʼ ἄλλος ηὔθυνεν δόρυ .

τὰ πρῶτα μέν νυν ῥεῦμα Περσικοῦ στρατοῦ

ἀντεῖχεν · ὡς δὲ πλῆθος ἐν στενῷ νεῶν

ἤθροιστʼ ἀρωγὴ δʼ οὔτις ἀλλήλοις παρῆν ,

αὐτοὶ δʼ ὑφʼ αὑτῶν ἐμβόλοις χαλκοστόμοις

415

παίοντʼ , ἔθραυον πάντα κωπήρη στόλον ,

Ἑλληνικαί τε νῆες οὐκ ἀφρασμόνως

κύκλῳ πέριξ ἔθεινον , ὑπτιοῦτο δὲ

σκάφη νεῶν , θάλασσα δʼ οὐκέτʼ ἦν ἰδεῖν ,

ναυαγίων πλήθουσα καὶ φόνου βροτῶν .

420

ἀκταὶ δὲ νεκρῶν χοιράδες τʼ ἐπλήθυον ,

φυγῇ δʼ ἀκόσμῳ πᾶσα ναῦς ἠρέσσετο ,

ὅσαιπερ ἦσαν βαρβάρου στρατεύματος .

τοὶ δʼ ὥστε θύννους ἤ τινʼ ἰχθύων βόλον

ἀγαῖσι κωπῶν θραύμασίν τʼ ἐρειπίων

425

ἔπαιον , ἐρράχιζον · οἰμωγὴ δʼ ὁμοῦ

κωκύμασιν κατεῖχε πελαγίαν ἅλα ,

ἕως κελαινῆς νυκτὸς ὄμμʼ ἀφείλετο .

κακῶν δὲ πλῆθος , οὐδʼ ἂν εἰ δέκʼ ἤματα

στοιχηγοροίην , οὐκ ἂν ἐκπλήσαιμί σοι .

430

εὖ γὰρ τόδʼ ἴσθι , μηδάμʼ ἡμέρᾳ μιᾷ

πλῆθος τοσουτάριθμον ἀνθρώπων θανεῖν .

Ἄτοσσα

αἰαῖ , κακῶν δὴ πέλαγος ἔρρωγεν μέγα

Πέρσαις τε καὶ πρόπαντι βαρβάρων γένει .

Ἄγγελος

εὖ νυν τόδʼ ἴσθι , μηδέπω μεσοῦν κακόν ·

435

τοιάδʼ ἐπʼ αὐτοῖς ἦλθε συμφορὰ πάθους

ὡς τοῖσδε καὶ δὶς ἀντισηκῶσαι ῥοπῇ .

Ἄτοσσα

καὶ τίς γένοιτʼ ἂν τῆσδʼ ἔτʼ ἐχθίων τύχη ;

λέξον τίνʼ αὖ φὴς τήνδε συμφορὰν στρατῷ

ἐλθεῖν κακῶν ῥέπουσαν ἐς τὰ μάσσονα .

440

Ἄγγελος

Περσῶν ὅσοιπερ ἦσαν ἀκμαῖοι φύσιν ,

ψυχήν τʼ ἄριστοι κεὐγένειαν ἐκπρεπεῖς ,

αὐτῷ τʼ ἄνακτι πίστιν ἐν πρώτοις ἀεί ,

τεθνᾶσιν αἰσχρῶς δυσκλεεστάτῳ μόρῳ .

Ἄτοσσα

οἲ ʼγὼ τάλαινα συμφορᾶς κακῆς , φίλοι .

445

ποίῳ μόρῳ δὲ τούσδε φὴς ὀλωλέναι ;

Ἄγγελος

νῆσός τις ἔστι πρόσθε Σαλαμῖνος τόπων ,

βαιά , δύσορμος ναυσίν , ἣν ὁ φιλόχορος

Πὰν ἐμβατεύει , ποντίας ἀκτῆς ἔπι .

ἐνταῦθα πέμπει τούσδʼ , ὅπως , ὅταν νεῶν

450

φθαρέντες ἐχθροὶ νῆσον ἐκσῳζοίατο ,

κτείνοιεν εὐχείρωτον Ἑλλήνων στρατόν ,

φίλους δʼ ὑπεκσῴζοιεν ἐναλίων πόρων ,

κακῶς τὸ μέλλον ἱστορῶν . ὡς γὰρ θεὸς

ναῶν ἔδωκε κῦδος Ἕλλησιν μάχης ,

455

αὐθημερὸν φράξαντες εὐχάλκοις δέμας

ὅπλοισι ναῶν ἐξέθρῳσκον · ἀμφὶ δὲ

κυκλοῦντο πᾶσαν νῆσον , ὥστʼ ἀμηχανεῖν

ὅποι τράποιντο . πολλὰ μὲν γὰρ ἐκ χερῶν

πέτροισιν ἠράσσοντο , τοξικῆς τʼ ἄπο

460

θώμιγγος ἰοὶ προσπίτνοντές ὤλλυσαν ·

τέλος δʼ ἐφορμηθέντες ἐξ ἑνὸς ῥόθου

παίουσι , κρεοκοποῦσι δυστήνων μέλη ,

ἕως ἁπάντων ἐξαπέφθειραν βίον .

Ξέρξης δʼ ἀνῴμωξεν κακῶν ὁρῶν βάθος ·

465

ἕδραν γὰρ εἶχε παντὸς εὐαγῆ στρατοῦ ,

ὑψηλὸν ὄχθον ἄγχι πελαγίας ἁλός ·

ῥήξας δὲ πέπλους κἀνακωκύσας λιγύ ,

πεζῷ παραγγείλας ἄφαρ στρατεύματι ,

ἵησʼ ἀκόσμῳ ξὺν φυγῇ . τοιάνδε σοι

470

πρὸς τῇ πάροιθε συμφορὰν πάρα στένειν .

Ἄτοσσα

ὦ στυγνὲ δαῖμον , ὡς ἄρʼ ἔψευσας φρενῶν

Πέρσας · πικρὰν δὲ παῖς ἐμὸς τιμωρίαν

κλεινῶν Ἀθηνῶν ηὗρε , κοὐκ ἀπήρκεσαν

οὓς πρόσθε Μαραθὼν βαρβάρων ἀπώλεσεν ·

475

ὧν ἀντίποινα παῖς ἐμὸς πράξειν δοκῶν

τοσόνδε πλῆθος πημάτων ἐπέσπασεν .

σὺ δʼ εἰπέ , ναῶν αἳ πεφεύγασιν μόρον ,

ποῦ τάσδʼ ἔλειπες · οἶσθα σημῆναι τορῶς ;

Ἄγγελος

ναῶν γε ταγοὶ τῶν λελειμμένων σύδην

480

κατʼ οὖρον οὐκ εὔκοσμον αἴρονται φυγήν ·

στρατὸς δʼ ὁ λοιπὸς ἔν τε Βοιωτῶν χθονὶ

διώλλυθʼ , οἱ μὲν ἀμφὶ κρηναῖον γάνος

δίψῃ πονοῦντες , οἱ δʼ ὑπʼ ἄσθματος κενοὶ

διεκπερῶμεν ἔς τε Φωκέων χθόνα

485

καὶ Δωρίδʼ αἶαν , Μηλιᾶ τε κόλπον , οὗ

Σπερχειὸς ἄρδει πεδίον εὐμενεῖ ποτῷ ·

κἀντεῦθεν ἡμᾶς γῆς Ἀχαιίδος πέδον

καὶ Θεσσαλῶν πόλεις ὑπεσπανισμένους

βορᾶς ἐδέξαντʼ · ἔνθα δὴ πλεῖστοι ʼθάνον

490

δίψῃ τε λιμῷ τʼ · ἀμφότερα γὰρ ἦν τάδε .

Μαγνητικὴν δὲ γαῖαν ἔς τε Μακεδόνων

χώραν ἀφικόμεσθʼ , ἐπʼ Ἀξίου πόρον ,

Βόλβης θʼ ἕλειον δόνακα , Πάγγαιόν τʼ ὄρος ,

Ἠδωνίδʼ αἶαν · νυκτὶ δʼ ἐν ταύτῃ θεὸς

495

χειμῶνʼ ἄωρον ὦρσε , πήγνυσιν δὲ πᾶν

ῥέεθρον ἁγνοῦ Στρυμόνος . θεοὺς δέ τις

τὸ πρὶν νομίζων οὐδαμοῦ τότʼ ηὔχετο

λιταῖσι , γαῖαν οὐρανόν τε προσκυνῶν .

ἐπεὶ δὲ πολλὰ θεοκλυτῶν ἐπαύσατο

500

στρατός , περᾷ κρυσταλλοπῆγα διὰ πόρον ·

χὤστις μὲν ἡμῶν πρὶν σκεδασθῆναι θεοῦ

ἀκτῖνας ὡρμήθη , σεσωσμένος κυρεῖ .

φλέγων γὰρ αὐγαῖς λαμπρὸς ἡλίου κύκλος

μέσον πόρον διῆκε , θερμαίνων φλογί .

505

πῖπτον δʼ ἐπʼ ἀλλήλοισιν · ηὐτύχει δέ τοι

ὅστις τάχιστα πνεῦμʼ ἀπέρρηξεν βίου .

ὅσοι δὲ λοιποὶ κἄτυχον σωτηρίας ,

Θρῄκην περάσαντες μόγις πολλῷ πόνῳ ,

ἥκουσιν ἐκφυγόντες , οὐ πολλοί τινες ,

510

ἐφʼ ἑστιοῦχον γαῖαν · ὡς στένειν πόλιν

Περσῶν , ποθοῦσαν φιλτάτην ἥβην χθονός .

ταῦτʼ ἔστʼ ἀληθῆ · πολλὰ δʼ ἐκλείπω λέγων

κακῶν ἃ Πέρσαις ἐγκατέσκηψεν θεός .

Χορός

ὦ δυσπόνητε δαῖμον , ὡς ἄγαν βαρὺς

515

ποδοῖν ἐνήλου παντὶ Περσικῷ γένει .

Ἄτοσσα

οἲ ʼγὼ τάλαινα διαπεπραγμένου στρατοῦ ·

ὦ νυκτὸς ὄψις ἐμφανὴς ἐνυπνίων ,

ὡς κάρτα μοι σαφῶς ἐδήλωσας κακά .

ὑμεῖς δὲ φαύλως αὔτʼ ἄγαν ἐκρίνατε .

520

ὅμως δʼ , ἐπειδὴ τῇδʼ ἐκύρωσεν φάτις

ὑμῶν , θεοῖς μὲν πρῶτον εὔξασθαι θέλω ·

ἔπειτα Γῇ τε καὶ φθιτοῖς δωρήματα

ἥξω λαβοῦσα πέλανον ἐξ οἴκων ἐμῶν , —

ἐπίσταμαι μὲν ὡς ἐπʼ ἐξειργασμένοις ,

525

ἀλλʼ ἐς τὸ λοιπὸν εἴ τι δὴ λῷον πέλοι .

ὑμᾶς δὲ χρὴ ʼπὶ τοῖσδε τοῖς πεπραγμένοις

πιστοῖσι πιστὰ ξυμφέρειν βουλεύματα ·

καὶ παῖδʼ , ἐάν περ δεῦρʼ ἐμοῦ πρόσθεν μόλῃ ,

παρηγορεῖτε , καὶ προπέμπετʼ ἐς δόμους ,

530

μὴ καί τι πρὸς κακοῖσι προσθῆται κακόν .