Aeschylus Persians

Δαρεῖος

ἀλλʼ ἐπεὶ δέος παλαιὸν σοὶ φρενῶν ἀνθίσταται ,

τῶν ἐμῶν λέκτρων γεραιὰ ξύννομʼ εὐγενὲς γύναι ,

κλαυμάτων λήξασα τῶνδε καὶ γόων σαφές τί μοι

705

λέξον · ἀνθρώπεια δʼ ἄν τοι πήματʼ ἂν τύχοι βροτοῖς .

πολλὰ μὲν γὰρ ἐκ θαλάσσης , πολλὰ δʼ ἐκ χέρσου κακὰ

γίγνεται θνητοῖς , ὁ μάσσων βίοτος ἢν ταθῇ , πρόσω .

Ἄτοσσα

ὦ βροτῶν πάντων ὑπερσχὼν ὄλβον εὐτυχεῖ πότμῳ

ὡς ἕως τʼ ἔλευσσες αὐγὰς ἡλίου ζηλωτὸς ὢν

710

βίοτον εὐαίωνα Πέρσαις ὡς θεὸς διήγαγες ,

νῦν τέ σε ζηλῶ θανόντα , πρὶν κακῶν ἰδεῖν βάθος .

πάντα γάρ , Δαρεῖʼ ἀκούσῃ μῦθον ἐν βραχεῖ χρόνῳ .

διαπεπόρθηται τὰ Περσῶν πράγμαθʼ , ὡς εἰπεῖν ἔπος .

Δαρεῖος

τίνι τρόπῳ ; λοιμοῦ τις ἦλθε σκηπτὸς ἢ στάσις πόλει ;

715

Ἄτοσσα

οὐδαμῶς · ἀλλʼ ἀμφʼ Ἀθήνας πᾶς κατέφθαρται στρατός .

Δαρεῖος

τίς δʼ ἐμῶν ἐκεῖσε παίδων ἐστρατηλάτει ; φράσον .

Ἄτοσσα

θούριος Ξέρξης , κενώσας πᾶσαν ἠπείρου πλάκα .

Δαρεῖος

πεζὸς ἢ ναύτης δὲ πεῖραν τήνδʼ ἐμώρανεν τάλας ;

Ἄτοσσα

ἀμφότερα · διπλοῦν μέτωπον ἦν δυοῖν στρατευμάτοιν .

720

Δαρεῖος

πῶς δὲ καὶ στρατὸς τοσόσδε πεζὸς ἤνυσεν περᾶν ;

Ἄτοσσα

μηχαναῖς ἔζευξεν Ἕλλης πορθμόν , ὥστʼ ἔχειν πόρον .

Δαρεῖος

καὶ τόδʼ ἐξέπραξεν , ὥστε Βόσπορον κλῇσαι μέγαν ·

Ἄτοσσα

ὧδʼ ἔχει · γνώμης δέ πού τις δαιμόνων ξυνήψατο .

Δαρεῖος

φεῦ , μέγας τις ἦλθε δαίμων , ὥστε μὴ φρονεῖν καλῶς .

725

Ἄτοσσα

ὡς ἰδεῖν τέλος πάρεστιν οἷον ἤνυσεν κακόν .

Δαρεῖος

καὶ τί δὴ πράξασιν αὐτοῖς ὧδʼ ἐπιστενάζετε ;

Ἄτοσσα

ναυτικὸς στρατὸς κακωθεὶς πεζὸν ὤλεσε στρατόν .

Δαρεῖος

ὧδε παμπήδην δὲ λαὸς πᾶς κατέφθαρται δορί ;

Ἄτοσσα

πρὸς τάδʼ ὡς Σούσων μὲν ἄστυ πᾶν κενανδρίαν στένει .

730

Δαρεῖος

ὦ πόποι κεδνῆς ἀρωγῆς κἀπικουρίας στρατοῦ .

Ἄτοσσα

Βακτρίων δʼ ἔρρει πανώλης δῆμος , οὐδέ τις γέρων .

Δαρεῖος

ὦ μέλεος , οἵαν ἄρʼ ἥβην ξυμμάχων ἀπώλεσεν .

Ἄτοσσα

μονάδα δὲ Ξέρξην ἔρημόν φασιν οὐ πολλῶν μέτα —

Δαρεῖος

πῶς τε δὴ καὶ ποῖ τελευτᾶν ; ἔστι τις σωτηρία ;

735

Ἄτοσσα

ἄσμενον μολεῖν γέφυραν γαῖν δυοῖν ζευκτηρίαν .

Δαρεῖος

καὶ πρὸς ἤπειρον σεσῶσθαι τήνδε , τοῦτʼ ἐτήτυμον ;

Ἄτοσσα

ναί · λόγος κρατεῖ σαφηνὴς τοῦτό γʼ , οὐδʼ ἔνι στάσις .

Δαρεῖος

φεῦ , ταχεῖά γʼ ἦλθε χρησμῶν πρᾶξις , ἐς δὲ παῖδʼ ἐμὸν

Ζεὺς ἀπέσκηψεν τελευτὴν θεσφάτων · ἐγὼ δέ που

740

διὰ μακροῦ χρόνου τάδʼ ηὔχουν ἐκτελευτήσειν θεούς ·

ἀλλʼ ὅταν σπεύδῃ τις αὐτός , χὠ θεὸς συνάπτεται .

νῦν κακῶν ἔοικε πηγὴ πᾶσιν ηὑρῆσθαι φίλοις .

παῖς δʼ ἐμὸς τάδʼ οὐ κατειδὼς ἤνυσεν νέῳ θράσει ·

ὅστις Ἑλλήσποντον ἱρὸν δοῦλον ὣς δεσμώμασιν

745

ἤλπισε σχήσειν ῥέοντα , Βόσπορον ῥόον θεοῦ ·

καὶ πόρον μετερρύθμιζε , καὶ πέδαις σφυρηλάτοις

περιβαλὼν πολλὴν κέλευθον ἤνυσεν πολλῷ στρατῷ ,

θνητὸς ὢν θεῶν τε πάντων ᾤετʼ , οὐκ εὐβουλίᾳ ,

καὶ Ποσειδῶνος κρατήσειν . πῶς τάδʼ οὐ νόσος φρενῶν

750

εἶχε παῖδʼ ἐμόν ; δέδοικα μὴ πολὺς πλούτου πόνος

οὑμὸς ἀνθρώποις γένηται τοῦ φθάσαντος ἁρπαγή .

Ἄτοσσα

ταῦτά τοι κακοῖς ὁμιλῶν ἀνδράσιν διδάσκεται

θούριος Ξέρξης · λέγουσι δʼ ὡς σὺ μὲν μέγαν τέκνοις

πλοῦτον ἐκτήσω ξὺν αἰχμῇ , τὸν δʼ ἀνανδρίας ὕπο

755

ἔνδον αἰχμάζειν , πατρῷον δʼ ὄλβον οὐδὲν αὐξάνειν .

τοιάδʼ ἐξ ἀνδρῶν ὀνείδη πολλάκις κλύων κακῶν

τήνδʼ ἐβούλευσεν κέλευθον καὶ στράτευμʼ ἐφʼ Ἑλλάδα .

Δαρεῖος

τοιγάρ σφιν ἔργον ἐστὶν ἐξειργασμένον

μέγιστον , ἀείμνηστον , οἷον οὐδέπω

760

τόδʼ ἄστυ Σούσων ἐξεκείνωσεν πεσόν ,

ἐξ οὗτε τιμὴν Ζεὺς ἄναξ τήνδʼ ὤπασεν ,

ἕνʼ ἄνδρʼ ἁπάσης Ἀσίδος μηλοτρόφου

ταγεῖν , ἔχοντα σκῆπτρον εὐθυντήριον .

Μῆδος γὰρ ἦν ὁ πρῶτος ἡγεμὼν στρατοῦ ·

765

ἄλλος δʼ ἐκείνου παῖς τόδʼ ἔργον ἤνυσεν ·

φρένες γὰρ αὐτοῦ θυμὸν ᾠακοστρόφουν .

τρίτος δʼ ἀπʼ αὐτοῦ Κῦρος , εὐδαίμων ἀνήρ ,

ἄρξας ἔθηκε πᾶσιν εἰρήνην φίλοις ·

Λυδῶν δὲ λαὸν καὶ Φρυγῶν ἐκτήσατο ,

770

Ἰωνίαν τε πᾶσαν ἤλασεν βίᾳ .

θεὸς γὰρ οὐκ ἤχθηρεν , ὡς εὔφρων ἔφυ .

Κύρου δὲ παῖς τέταρτος ηὔθυνε στρατόν .

πέμπτος δὲ Μάρδος ἦρξεν , αἰσχύνη πάτρᾳ

θρόνοισί τʼ ἀρχαίοισι · τὸν δὲ σὺν δόλῳ

775

Ἀρταφρένης ἔκτεινεν ἐσθλὸς ἐν δόμοις ,

ξὺν ἀνδράσιν φίλοισιν , οἷς τόδʼ ἦν χρέος .

ἕκτος δὲ Μάραφις , ἕβδομος δʼ Ἀρταφρένης .

κἀγὼ πάλου τʼ ἔκυρσα τοῦπερ ἤθελον ,

κἀπεστράτευσα πολλὰ σὺν πολλῷ στρατῷ ·

780

ἀλλʼ οὐ κακὸν τοσόνδε προσέβαλον πόλει .

Ξέρξης δʼ ἐμὸς παῖς ὢν νέος νέα φρονεῖ ,

κοὐ μνημονεύει τὰς ἐμὰς ἐπιστολάς ·

εὖ γὰρ σαφῶς τόδʼ ἴστʼ , ἐμοὶ ξυνήλικες ,

ἅπαντες ἡμεῖς , οἳ κράτη τάδʼ ἔσχομεν ,

785

οὐκ ἂν φανεῖμεν πήματʼ ἔρξαντες τόσα .

Χορός

τί οὖν , ἄναξ Δαρεῖε , ποῖ καταστρέφεις

λόγων τελευτήν ; πῶς ἂν ἐκ τούτων ἔτι

πράσσοιμεν ὡς ἄριστα Περσικὸς λεώς ;

Δαρεῖος

εἰ μὴ στρατεύοισθʼ ἐς τὸν Ἑλλήνων τόπον ,

790

μηδʼ εἰ στράτευμα πλεῖον τὸ Μηδικόν .

αὐτὴ γὰρ ἡ γῆ ξύμμαχος κείνοις πέλει .

Χορός

πῶς τοῦτʼ ἔλεξας , τίνι τρόπῳ δὲ συμμαχεῖ ;

Δαρεῖος

κτείνουσα λιμῷ τοὺς ὑπερπόλλους ἄγαν .

Χορός

ἀλλʼ εὐσταλῆ τοι λεκτὸν ἀροῦμεν στόλον .

795

Δαρεῖος

ἀλλʼ οὐδʼ ὁ μείνας νῦν ἐν Ἑλλάδος τόποις

στρατὸς κυρήσει νοστίμου σωτηρίας .

Χορός

πῶς εἶπας ; οὐ γὰρ πᾶν στράτευμα βαρβάρων

περᾷ τὸν Ἕλλης πορθμὸν Εὐρώπης ἄπο ;

Δαρεῖος

παῦροι γε πολλῶν , εἴ τι πιστεῦσαι θεῶν

800

χρὴ θεσφάτοισιν , ἐς τὰ νῦν πεπραγμένα

βλέψαντα · συμβαίνει γὰρ οὐ τὰ μέν , τὰ δʼ οὔ .

κεἴπερ τάδʼ ἐστί , πλῆθος ἔκκριτον στρατοῦ

λείπει κεναῖσιν ἐλπίσιν πεπεισμένος .

μίμνουσι δʼ ἔνθα πεδίον Ἀσωπὸς ῥοαῖς

805

ἄρδει , φίλον πίασμα Βοιωτῶν χθονί ·

οὗ σφιν κακῶν ὕψιστʼ ἐπαμμένει παθεῖν ,

ὕβρεως ἄποινα κἀθέων φρονημάτων ·

οἳ γῆν μολόντες Ἑλλάδʼ οὐ θεῶν βρέτη

ᾐδοῦντο συλᾶν οὐδὲ πιμπράναι νεώς ·

810

βωμοὶ δʼ ἄιστοι , δαιμόνων θʼ ἱδρύματα

πρόρριζα φύρδην ἐξανέστραπται βάθρων .

τοιγὰρ κακῶς δράσαντες οὐκ ἐλάσσονα

πάσχουσι , τὰ δὲ μέλλουσι , κοὐδέπω κακῶν

κρηνὶς ἀπέσβηκʼ ἀλλʼ ἔτʼ ἐκπιδύεται .

815

τόσος γὰρ ἔσται πέλανος αἱματοσφαγὴς

πρὸς γῇ Πλαταιῶν Δωρίδος λόγχης ὕπο ·

θῖνες νεκρῶν δὲ καὶ τριτοσπόρῳ γονῇ

ἄφωνα σημανοῦσιν ὄμμασιν βροτῶν

ὡς οὐχ ὑπέρφευ θνητὸν ὄντα χρὴ φρονεῖν .

820

ὕβρις γὰρ ἐξανθοῦσʼ ἐκάρπωσεν στάχυν

ἄτης , ὅθεν πάγκλαυτον ἐξαμᾷ θέρος .

τοιαῦθʼ ὁρῶντες τῶνδε τἀπιτίμια

μέμνησθʼ Ἀθηνῶν Ἑλλάδος τε , μηδέ τις

ὑπερφρονήσας τὸν παρόντα δαίμονα

825

ἄλλων ἐρασθεὶς ὄλβον ἐκχέῃ μέγαν .

Ζεύς τοι κολαστὴς τῶν ὑπερκόμπων ἄγαν

φρονημάτων ἔπεστιν , εὔθυνος βαρύς .

πρὸς ταῦτʼ ἐκεῖνον , σωφρονεῖν κεχρημένον ,

πινύσκετʼ εὐλόγοισι νουθετήμασιν ,

830

λῆξαι θεοβλαβοῦνθʼ ὑπερκόμπῳ θράσει .

σὺ δʼ , ὦ γεραιὰ μῆτερ ἡ Ξέρξου φίλη ,

ἐλθοῦσʼ ἐς οἴκους κόσμον ὅστις εὐπρεπὴς

λαβοῦσʼ ὑπαντίαζε παιδί . πάντα γὰρ

κακῶν ὑπʼ ἄλγους λακίδες ἀμφὶ σώματι

835

στημορραγοῦσι ποικίλων ἐσθημάτων .

ἀλλʼ αὐτὸν εὐφρόνως σὺ πράυνον λόγοις ·

μόνης γάρ , οἶδα , σοῦ κλύων ἀνέξεται .

ἐγὼ δʼ ἄπειμι γῆς ὑπὸ ζόφον κάτω .

ὑμεῖς δέ , πρέσβεις , χαίρετʼ , ἐν κακοῖς ὅμως

840

ψυχῇ διδόντες ἡδονὴν καθʼ ἡμέραν ,

ὡς τοῖς θανοῦσι πλοῦτος οὐδὲν ὠφελεῖ .

Χορός

ἦ πολλὰ καὶ παρόντα καὶ μέλλοντʼ ἔτι

ἤλγησʼ ἀκούσας βαρβάροισι πήματα .

Ἄτοσσα

ὦ δαῖμον , ὥς με πόλλʼ ἐσέρχεται κακὰ

845

ἄλγη , μάλιστα δʼ ἥδε συμφορὰ δάκνει ,

ἀτιμίαν γε παιδὸς ἀμφὶ σώματι

ἐσθημάτων κλύουσαν , ἥ νιν ἀμπέχει .

ἀλλʼ εἶμι , καὶ λαβοῦσα κόσμον ἐκ δόμων

ὑπαντιάζειν παιδί μου πειράσομαι .

850

οὐ γὰρ τὰ φίλτατʼ ἐν κακοῖς προδώσομεν .