Euripides Cyclops

Σιληνός

βαβαί · χορεῦσαι παρακαλεῖ μ’ ὁ Βάκχιος .

ἆ ἆ ἆ .

Ὀδυσσεύς

μῶν τὸν λάρυγγα διεκάναξέ σου καλῶς ;

Σιληνός

ὥστ’ εἰς ἄκρους γε τοὺς ὄνυχας ἀφίκετο .

Ὀδυσσεύς

πρὸς τῷδε μέντοι καὶ νόμισμα δώσομεν .

160

Σιληνός

χάλα τὸν ἀσκὸν μόνον · ἔα τὸ χρυσίον .

Ὀδυσσεύς

ἐκφέρετέ νυν τυρεύματ’ ἢ μήλων τόκον .

Σιληνός

δράσω τάδ’ , ὀλίγον φροντίσας γε δεσποτῶν .

ὡς ἐκπιεῖν γ’ ἂν κύλικα μαινοίμην μίαν ,

πάντων Κυκλώπων ἀντιδοὺς βοσκήματα ,

165

ῥῖψαι τ’ ἐς ἅλμην Λευκάδος πέτρας ἄπο ,

ἅπαξ μεθυσθεὶς καταβαλών τε τὰς ὀφρῦς .

ὡς ὅς γε πίνων μὴ γέγηθε μαίνεται ·

ἵν’ ἔστι τουτί τ’ ὀρθὸν ἐξανιστάναι

μαστοῦ τε δραγμὸς καὶ παρεσκευασμένου

170

ψαῦσαι χεροῖν λειμῶνος , ὀρχηστύς θ’ ἅμα

κακῶν τε λῆστις . εἶτ’ ἐγὼ οὐ κυνήσομαι

τοιόνδε πῶμα , τὴν Κύκλωπος ἀμαθίαν

κλαίειν κελεύων καὶ τὸν ὀφθαλμὸν μέσον ;

Χορός

ἄκου’ , Ὀδυσσεῦ · διαλαλήσωμέν τί σοι .

175

Ὀδυσσεύς

καὶ μὴν φίλοι γε προσφέρεσθε πρὸς φίλον .

Χορός

ἐλάβετε Τροίαν τὴν Ἑλένην τε χειρίαν ;

Ὀδυσσεύς

καὶ πάντα γ’ οἶκον Πριαμιδῶν ἐπέρσαμεν .

Χορός

οὔκουν , ἐπειδὴ τὴν νεᾶνιν εἵλετε ,

ἅπαντες αὐτὴν διεκροτήσατ’ ἐν μέρει ,

180

ἐπεί γε πολλοῖς ἥδεται γαμουμένη ;

τὴν προδότιν , ἣ τοὺς θυλάκους τοὺς ποικίλους

περὶ τοῖν σκελοῖν ἰδοῦσα καὶ τὸν χρύσεον

κλῳὸν φοροῦντα περὶ μέσον τὸν αὐχένα

ἐξεπτοήθη , Μενέλεων , ἀνθρώπιον

185

λῷστον , λιποῦσα . μηδαμοῦ γένος ποτὲ

φῦναι γυναικῶν ὤφελ’ — εἰ μὴ ’μοὶ μόνῳ .

Σιληνός

ἰδοὺ τάδ’ ὑμῖν ποιμένων βοσκήματα ,

ἄναξ Ὀδυσσεῦ , μηκάδων ἀρνῶν τροφαί ,

πηκτοῦ γάλακτός τ’ οὐ σπάνια τυρεύματα .

190

φέρεσθε · χωρεῖθ’ ὡς τάχιστ’ ἄντρων ἄπο ,

βότρυος ἐμοὶ πῶμ’ ἀντιδόντες εὐίου .

—οἴμοι · Κύκλωψ ὅδ’ ἔρχεται · τί δράσομεν ;

Ὀδυσσεύς

ἀπολώλαμεν γάρ , ὦ γέρον · ποῖ χρὴ φυγεῖν ;

Σιληνός

ἔσω πέτρας τῆσδ’ , οὗπερ ἂν λάθοιτέ γε .

195

Ὀδυσσεύς

δεινὸν τόδ’ εἶπας , ἀρκύων μολεῖν ἔσω .

Σιληνός

οὐ δεινόν · εἰσὶ καταφυγαὶ πολλαὶ πέτρας .

Ὀδυσσεύς

οὐ δῆτ’ · ἐπεί τἂν μεγάλα γ’ ἡ Τροία στένοι ,

εἰ φευξόμεσθ’ ἕν’ ἄνδρα , μυρίον δ’ ὄχλον

Φρυγῶν ὑπέστην πολλάκις σὺν ἀσπίδι .

200

ἀλλ’ , εἰ θανεῖν δεῖ , κατθανούμεθ’ εὐγενῶς ,

ἢ ζῶντες αἶνον τὸν πάρος συσσώσομεν .

Κύκλωψ

ἄνεχε · πάρεχε · τί τάδε · τίς ἡ ῥᾳθυμία ;

τί βακχιάζετ’ ; οὐχὶ Διόνυσος τάδε ,

οὐ κρόταλα χαλκοῦ τυμπάνων τ’ ἀράγματα .

205

πῶς μοι κατ’ ἄντρα νεόγονα βλαστήματα ;

ἦ πρός γε μαστοῖς εἰσι χὑπὸ μητέρων

πλευρὰς τρέχουσι , σχοινίνοις τ’ ἐν τεύχεσιν

πλήρωμα τυρῶν ἐστιν ἐξημελγμένον ;

τί φατε ; τί λέγετε ; τάχα τις ὑμῶν τῷ ξύλῳ

210

δάκρυα μεθήσει · βλέπετ’ ἄνω καὶ μὴ κάτω .

Χορός

ἰδού , πρὸς αὐτὸν τὸν Δί’ ἀνακεκύφαμεν ,

καὶ τἄστρα καὶ τὸν Ὠρίωνα δέρκομαι .

Κύκλωψ

ἄριστόν ἐστιν εὖ παρεσκευασμένον ;

Χορός

πάρεστιν . ὁ φάρυγξ εὐτρεπὴς ἔστω μόνον .

215

Κύκλωψ

ἦ καὶ γάλακτός εἰσι κρατῆρες πλέῳ ;

Χορός

ὥστ’ ἐκπιεῖν γέ σ’ , ἢν θέλῃς , ὅλον πίθον .

Κύκλωψ

μήλειον ἢ βόειον ἢ μεμιγμένον ;

Χορός

ὧν ἂν θέλῃς σύ , μὴ ’μὲ καταπίῃς μόνον .

Κύκλωψ

ἥκιστ’ · ἐπεί μ’ ἂν ἐν μέσῃ τῇ γαστέρι

220

πηδῶντες ἀπολέσαιτ’ ἂν ὑπὸ τῶν σχημάτων .

ἔα · τίν’ ὄχλον τόνδ’ ὁρῶ πρὸς αὐλίοις ;

λῃσταί τινες κατέσχον ἢ κλῶπες χθόνα ;

ὁρῶ γέ τοι τούσδ’ ἄρνας ἐξ ἄντρων ἐμῶν

στρεπταῖς λύγοισι σῶμα συμπεπλεγμένους ,

225

τεύχη τε τυρῶν συμμιγῆ , γέροντά τε

πληγαῖς πρόσωπον φαλακρὸν ἐξῳδηκότα .

Σιληνός

ὤμοι , πυρέσσω συγκεκομμένος τάλας .

Κύκλωψ

ὑπὸ τοῦ ; τίς ἐς σὸν κρᾶτ’ ἐπύκτευσεν , γέρον ;

Σιληνός

ὑπὸ τῶνδε , Κύκλωψ , ὅτι τὰ σ’ οὐκ εἴων φέρειν .

230

Κύκλωψ

οὐκ ᾖσαν ὄντα θεόν με καὶ θεῶν ἄπο ;

Σιληνός

ἔλεγον ἐγὼ τάδ’ · οἳ δ’ ἐφόρουν τὰ χρήματα ·

καὶ τόν γε τυρὸν οὐκ ἐῶντος ἤσθιον

τούς τ’ ἄρνας ἐξεφοροῦντο · δήσαντες δὲ σὲ

κλῳῷ τριπήχει , κᾆτα τὸν ὀφθαλμὸν μέσον

235

τὰ σπλάγχν’ ἔφασκον ἐξαμήσεσθαι βίᾳ ,

μάστιγί τ’ εὖ τὸ νῶτον ἀποθλίψειν σέθεν ,

κἄπειτα συνδήσαντες ἐς θἁδώλια

τῆς νηὸς ἐμβαλόντες ἀποδώσειν τινὶ

πέτρους μοχλεύειν , ἢ ’ς μυλῶνα καταβαλεῖν .

240

Κύκλωψ

ἄληθες ; οὔκουν κοπίδας ὡς τάχιστ’ ἰὼν

θήξεις μαχαίρας καὶ μέγαν φάκελον ξύλων

ἐπιθεὶς ἀνάψεις ; ὡς σφαγέντες αὐτίκα

πλήσουσι νηδὺν τὴν ἐμὴν ἀπ’ ἄνθρακος

θερμὴν ἔδοντος δαῖτα τῷ κρεανόμῳ ,

245

τὰ δ’ ἐκ λέβητος ἑφθὰ καὶ τετηκότα .

ὡς ἔκπλεώς γε δαιτός εἰμ’ ὀρεσκόου ·

ἅλις λεόντων ἐστί μοι θοινωμένῳ

ἐλάφων τε , χρόνιος δ’ εἴμ’ ἀπ’ ἀνθρώπων βορᾶς .

Σιληνός

τὰ καινά γ’ ἐκ τῶν ἠθάδων , ὦ δέσποτα ,

250

ἡδίον’ ἐστίν . οὐ γὰρ αὖ νεωστί γε

ἄλλοι πρὸς ἄντρα σοι ἐσαφίκοντο ξένοι .

Ὀδυσσεύς

Κύκλωψ , ἄκουσον ἐν μέρει καὶ τῶν ξένων .

ἡμεῖς βορᾶς χρῄζοντες ἐμπολὴν λαβεῖν

σῶν ἆσσον ἄντρων ἤλθομεν νεὼς ἄπο .

255

τοὺς δ’ ἄρνας ἡμῖν οὗτος ἀντ’ οἴνου σκύφου

ἀπημπόλα τε κἀδίδου πιεῖν λαβὼν

ἑκὼν ἑκοῦσι , κοὐδὲν ἦν τούτων βίᾳ .

ἀλλ’ οὗτος ὑγιὲς οὐδὲν ὧν φησιν λέγει ,

ἐπεὶ κατελήφθη σοῦ λάθρᾳ πωλῶν τὰ σά .

260

Σιληνός

ἐγώ ; κακῶς γὰρ ἐξόλοι’ .

Ὀδυσσεύς

εἰ ψεύδομαι .

Σιληνός

μὰ τὸν Ποσειδῶ τὸν τεκόντα σ’ , ὦ Κύκλωψ ,

μὰ τὸν μέγαν Τρίτωνα καὶ τὸν Νηρέα ,

μὰ τὴν Καλυψὼ τάς τε Νηρέως κόρας ,

τά θ’ ἱερὰ κύματ’ ἰχθύων τε πᾶν γένος ,

265

ἀπώμοσ’ , ὦ κάλλιστον ὦ Κυκλώπιον ,

ὦ δεσποτίσκε , μὴ τὰ σ’ ἐξοδᾶν ἐγὼ

ξένοισι χρήματ’ . ἢ κακῶς οὗτοι κακοὶ

οἱ παῖδες ἀπόλοινθ’ , οὓς μάλιστ’ ἐγὼ φιλῶ .

Χορός

αὐτὸς ἔχ’ . ἔγωγε τοῖς ξένοις τὰ χρήματα

270

περνάντα σ’ εἶδον · εἰ δ’ ἐγὼ ψευδῆ λέγω ,

ἀπόλοιθ’ ὁ πατήρ μου · τοὺς ξένους δὲ μὴ ἀδίκει .

Κύκλωψ

ψεύδεσθ’ · ἔγωγε τῷδε τοῦ Ῥαδαμάνθυος

μᾶλλον πέποιθα καὶ δικαιότερον λέγω .

θέλω δ’ ἐρέσθαι · πόθεν ἐπλεύσατ’ , ὦ ξένοι ;

275

ποδαποί ; τίς ὑμᾶς ἐξεπαίδευσεν πόλις ;

Ὀδυσσεύς

Ἰθακήσιοι μὲν τὸ γένος , Ἰλίου δ’ ἄπο ,

πέρσαντες ἄστυ , πνεύμασιν θαλασσίοις

σὴν γαῖαν ἐξωσθέντες ἥκομεν , Κύκλωψ .

Κύκλωψ

ἦ τῆς κακίστης οἳ μετήλθεθ’ ἁρπαγὰς

280

Ἑλένης Σκαμάνδρου γείτον’ Ἰλίου πόλιν ;

Ὀδυσσεύς

οὗτοι , πόνον τὸν δεινὸν ἐξηντληκότες .

Κύκλωψ

αἰσχρὸν στράτευμά γ’ , οἵτινες μιᾶς χάριν

γυναικὸς ἐξεπλεύσατ’ ἐς γαῖαν Φρυγῶν .

Ὀδυσσεύς

θεοῦ τὸ πρᾶγμα · μηδέν’ αἰτιῶ βροτῶν .

285

ἡμεῖς δέ σ’ , ὦ θεοῦ ποντίου γενναῖε παῖ ,

ἱκετεύομέν τε καὶ λέγομεν ἐλευθέρως ·

μὴ τλῇς πρὸς ἄντρα σοι ἐσαφιγμένους φίλους

κτανεῖν βοράν τε δυσσεβῆ θέσθαι γνάθοις ·

οἳ τὸν σόν , ὦναξ , πατέρ’ ἔχειν νεῶν ἕδρας

290

ἐρρυσάμεσθα γῆς ἐν Ἑλλάδος μυχοῖς .

ἱερεύς τ’ ἄθραυστος Ταινάρου μένει λιμὴν

Μαλέας τ’ ἄκροι κευθμῶνες ἥ τε Σουνίου

δίας Ἀθάνας σῶς ὑπάργυρος πέτρα

Γεραίστιοί τε καταφυγαί · τὰ θ’ Ἑλλάδος

295

δύσφρον ’ ὀνείδη Φρυξὶν οὐκ ἐδώκαμεν ·

ὧν καὶ σὺ κοινοῖ · γῆς γὰρ Ἑλλάδος μυχοὺς

οἰκεῖς ὑπ’ Αἴτνῃ , τῇ πυριστάκτῳ πέτρᾳ .

νόμος δὲ θνητοῖς , εἰ λόγους ἀποστρέφῃ ,

ἱκέτας δέχεσθαι ποντίους ἐφθαρμένους

300

ξένιά τε δοῦναι καὶ πέπλοις ἐπαρκέσαι ,

οὐκ ἀμφὶ βουπόροισι πηχθέντας μέλη

ὀβελοῖσι νηδὺν καὶ γνάθον πλῆσαι σέθεν .

ἅλις δὲ Πριάμου γαῖ’ ἐχήρωσ’ Ἑλλάδα ,

πολλῶν νεκρῶν πιοῦσα δοριπετῆ φόνον ,

305

ἀλόχους τ’ ἀνάνδρους γραῦς τ’ ἄπαιδας ὤλεσεν

πολιούς τε πατέρας . εἰ δὲ τοὺς λελειμμένους

σὺ συμπυρώσας δαῖτ’ ἀναλώσεις πικράν ,

ποῖ τρέψεταί τις ; ἀλλ’ ἐμοὶ πιθοῦ , Κύκλωψ ·

πάρες τὸ μάργον σῆς γνάθου , τὸ δ’ εὐσεβὲς

310

τῆς δυσσεβείας ἀνθελοῦ · πολλοῖσι γὰρ

κέρδη πονηρὰ ζημίαν ἠμείψατο .

Σιληνός

παραινέσαι σοι βούλομαι · τῶν γὰρ κρεῶν

μηδὲν λίπῃς τοῦδ’ , ἤν τε τὴν γλῶσσαν δάκῃς ,

κομψὸς γενήσῃ καὶ λαλίστατος , Κύκλωψ .

315

Κύκλωψ

ὁ πλοῦτος , ἀνθρωπίσκε , τοῖς σοφοῖς θεός ,

τὰ δ’ ἄλλα κόμποι καὶ λόγων εὐμορφίαι .

ἄκρας δ’ ἐναλίας ἃς καθίδρυται πατὴρ

χαίρειν κελεύω · τί τάδε προυστήσω λόγῳ ;

Ζηνὸς δ’ ἐγὼ κεραυνὸν οὐ φρίσσω , ξένε ,

320

οὐδ’ οἶδ’ ὅ τι Ζεύς ἐστ’ ἐμοῦ κρείσσων θεός .

οὔ μοι μέλει τὸ λοιπόν · ὡς δ’ οὔ μοι μέλει ,

ἄκουσον . ὅταν ἄνωθεν ὄμβρον ἐκχέῃ ,

ἐν τῇδε πέτρᾳ στέγν’ ἔχων σκηνώματα ,

ἢ μόσχον ὀπτὸν ἤ τι θήρειον δάκος

325

δαινύμενος , εὖ τέγγων τε γαστέρ’ ὑπτίαν ,

ἐπεκπιὼν γάλακτος ἀμφορέα , πέπλον

κρούω , Διὸς βρονταῖσιν εἰς ἔριν κτυπῶν .

ὅταν δὲ βορέας χιόνα Θρῄκιος χέῃ ,

δοραῖσι θηρῶν σῶμα περιβαλὼν ἐμὸν

330

καὶ πῦρ ἀναίθων —χιόνος οὐδέν μοι μέλει .

ἡ γῆ δ’ ἀνάγκῃ , κἂν θέλῃ κἂν μὴ θέλῃ ,

τίκτουσα ποίαν τἀμὰ πιαίνει βοτά .

ἁγὼ οὔτινι θύω πλὴν ἐμοί , θεοῖσι δ’ οὔ ,

καὶ τῇ μεγίστῃ , γαστρὶ τῇδε , δαιμόνων .

335

ὡς τοὐμπιεῖν γε κὰμφαγεῖν τοὐφ’ ἡμέραν

Ζεὺς οὗτος ἀνθρώποισι τοῖσι σώφροσιν ,

λυπεῖν δὲ μηδὲν αὑτόν . οἳ δὲ τοὺς νόμους

ἔθεντο ποικίλλοντες ἀνθρώπων βίον ,

κλαίειν ἄνωγα · τὴν δ’ ἐμὴν ψυχὴν ἐγὼ

340

οὐ παύσομαι δρῶν εὖ —κατεσθίων τε σέ .

ξένιά τε λήψῃ τοιάδ’ , ὡς ἄμεμπτος ὦ ,

πῦρ καὶ πατρῷον τόνδε λέβητά γ’ , ὃς ζέσας

σὴν σάρκα διαφόρητον ἀμφέξει καλῶς .

ἀλλ’ ἕρπετ’ εἴσω , τῷ κατ’ αὔλιον θεῷ

345

ἵν’ ἀμφὶ βωμὸν στάντες εὐωχῆτέ με .

Ὀδυσσεύς

αἰαῖ , πόνους μὲν Τρωικοὺς ὑπεξέδυν

θαλασσίους τε , νῦν δ’ ἐς ἀνδρὸς ἀνοσίου

γνώμην κατέσχον ἀλίμενόν τε καρδίαν .

ὦ Παλλάς , ὦ δέσποινα Διογενὲς θεά ,

350

νῦν νῦν ἄρηξον · κρείσσονας γὰρ Ἰλίου

πόνους ἀφῖγμαι κἀπὶ κινδύνου βάθρα .

σύ τ’ , ὦ φαεννῶν ἀστέρων οἰκῶν ἕδρας

Ζεῦ ξένι’ , ὅρα τάδ’ · εἰ γὰρ αὐτὰ μὴ βλέπεις ,

ἄλλως νομίζῃ Ζεὺς τὸ μηδὲν ὢν θεός .

355