Euripides Iphigenia in Aulis

Κλυταιμήστρα

ἐξῆλθον οἴκων προσκοπουμένη πόσιν,

χρόνιον ἀπόντα κἀκλελοιπότα στέγας.

ἐν δακρύοισι δʼ ἡ τάλαινα παῖς ἐμή,

1100

πολλὰς ἱεῖσα μεταβολὰς ὀδυρμάτων,

θάνατον ἀκούσασʼ, ὃν πατὴρ βουλεύεται.

μνήμην δʼ ἄρʼ εἶχον πλησίον βεβηκότος

Ἀγαμέμνονος τοῦδʼ, ὃς ἐπὶ τοῖς αὑτοῦ τέκνοις

ἀνόσια πράσσων αὐτίχʼ εὑρεθήσεται.

1105

Ἀγαμέμνων

Λήδας γένεθλον, ἐν καλῷ σʼ ἔξω δόμων

ηὕρηχʼ, ἵνʼ εἴπω παρθένου χωρὶς λόγους

οὓς οὐκ ἀκούειν τὰς γαμουμένας πρέπει.

Κλυταιμήστρα

τί δʼ ἔστιν, οὗ σοι καιρὸς ἀντιλάζυται;

Ἀγαμέμνων

ἔκπεμπε παῖδα δωμάτων πατρὸς μέτα·

1110

ὡς χέρνιβες πάρεισιν εὐτρεπισμέναι,

προχύται τε βάλλειν πῦρ καθάρσιον χεροῖν,

μόσχοι τε, πρὸ γάμων ἃς θεᾷ πεσεῖν χρεών.

Ἀρτέμιδι, μέλανος αἵματος φυσήματα.

Κλυταιμήστρα

τοῖς ὀνόμασιν μὲν εὖ λέγεις, τὰ δʼ ἔργα σου

1115

οὐκ οἶδʼ ὅπως χρή μʼ ὀνομάσασαν εὖ λέγειν.

χώρει δέ, θύγατερ, ἐκτός — οἶσθα γὰρ πατρὸς

πάντως ἃ μέλλει — χὑπὸ τοῖς πέπλοις ἄγε

λαβοῦσʼ Ὀρέστην, σὸν κασίγνητον, τέκνον.

ἰδοὺ πάρεστιν ἥδε πειθαρχοῦσά σοι.

1120

τὰ δʼ ἄλλʼ ἐγὼ πρὸ τῆσδε κἀμαυτῆς φράσω.

Ἀγαμέμνων

τέκνον, τί κλαίεις, οὐδʼ ἔθʼ ἡδέως ὁρᾷς,

ἐς γῆν δʼ ἐρείσασʼ ὄμμα πρόσθʼ ἔχεις πέπλους;

Κλυταιμήστρα

φεῦ·

τίνʼ ἂν λάβοιμι τῶν ἐμῶν ἀρχὴν κακῶν;

ἅπασι γὰρ πρώτοισι χρήσασθαι πάρα

1125

κἀν ὑστάτοισι κἀν μέσοισι πανταχοῦ.

Ἀγαμέμνων

τί δʼ ἔστιν; ὥς μοι πάντες εἰς ἓν ἥκετε,

σύγχυσιν ἔχοντες καὶ ταραγμὸν ὀμμάτων.

Κλυταιμήστρα

εἴφʼ ἃν ἐρωτήσω σε γενναίως, πόσι.

Ἀγαμέμνων

οὐδὲν κελευσμοῦ δεῖ σʼ· ἐρωτᾶσθαι θέλω.

1130

Κλυταιμήστρα

τὴν παῖδα τὴν σὴν τήν τʼ ἐμὴν μέλλεις κτενεῖν;

Ἀγαμέμνων

ἔα·

τλήμονά γʼ ἔλεξας, ὑπονοεῖς θʼ ἃ μή σε χρή.

Κλυταιμήστρα

ἔχʼ ἥσυχος.

κἀκεῖνό μοι τὸ πρῶτον ἀπόκριναι πάλιν.

Ἀγαμέμνων

σὺ δʼ, ἤν γʼ ἐρωτᾷς εἰκότʼ, εἰκότʼ ἂν κλύοις.

Κλυταιμήστρα

οὐκ ἄλλʼ ἐρωτῶ, καὶ σὺ μὴ λέγʼ ἄλλα μοι.

1135

Ἀγαμέμνων

ὦ πότνια μοῖρα καὶ τύχη δαίμων τʼ ἐμός.

Κλυταιμήστρα

κἀμός γε καὶ τῆσδʼ, εἷς τριῶν δυσδαιμόνων.

Ἀγαμέμνων

τίνʼ ἠδίκησαι;

Κλυταιμήστρα

τοῦτʼ ἐμοῦ πεύθῃ πάρα;

ὁ νοῦς ὅδʼ αὐτὸς νοῦν ἔχων οὐ τυγχάνει.

Ἀγαμέμνων

ἀπωλόμεσθα. προδέδοται τὰ κρυπτά μου.

1140

Κλυταιμήστρα

πάντʼ οἶδα, καὶ πεπύσμεθʼ ἃ σὺ μέλλεις με δρᾶν·

αὐτὸ δὲ τὸ σιγᾶν ὁμολογοῦντός ἐστί σου

καὶ τὸ στενάζειν· πολλὰ μὴ κάμῃς λέγων.

Ἀγαμέμνων

ἰδοὺ σιωπῶ· τὸ γὰρ ἀναίσχυντον τί δεῖ

ψευδῆ λέγοντα προσλαβεῖν τῇ συμφορᾷ;

1145

Κλυταιμήστρα

ἄκουε δή νυν· ἀνακαλύψω γὰρ λόγους,

κοὐκέτι παρῳδοῖς χρησόμεσθʼ αἰνίγμασιν.

πρῶτον μέν, ἵνα σοι πρῶτα τοῦτʼ ὀνειδίσω,

ἔγημας ἄκουσάν με κἄλαβες βίᾳ,

τὸν πρόσθεν ἄνδρα Τάνταλον κατακτανών·

1150

βρέφος τε τοὐμὸν σῷ προσούδισας πάλῳ,

μαστῶν βιαίως τῶν ἐμῶν ἀποσπάσας.

καὶ τὼ Διός σε παῖδʼ, ἐμὼ δὲ συγγόνω,

ἵπποισι μαρμαίροντʼ ἐπεστρατευσάτην·

πατὴρ δὲ πρέσβυς Τυνδάρεώς σʼ ἐρρύσατο

1155

ἱκέτην γενόμενον, τἀμὰ δʼ ἔσχες αὖ λέχη.

οὗ σοι καταλλαχθεῖσα περὶ σὲ καὶ δόμους

συμμαρτυρήσεις ὡς ἄμεμπτος ἦ γυνή,

ἔς τʼ Ἀφροδίτην σωφρονοῦσα καὶ τὸ σὸν

μέλαθρον αὔξουσʼ, ὥστε σʼ εἰσιόντα τε

1160

χαίρειν θύραζέ τʼ ἐξιόντʼ εὐδαιμονεῖν.

σπάνιον δὲ θήρευμʼ ἀνδρὶ τοιαύτην λαβεῖν

δάμαρτα· φλαύραν δʼ οὐ σπάνις γυναῖκʼ ἔχειν.

τίκτω δʼ ἐπὶ τρισὶ παρθένοισι παῖδά σοι

τόνδʼ, ὧν μιᾶς σὺ τλημόνως μʼ ἀποστερεῖς.

1165

κἄν τίς σʼ ἔρηται τίνος ἕκατί νιν κτενεῖς,

λέξον, τί φήσεις; ἢ ʼμὲ χρὴ λέγειν τὰ σά;

Ἑλένην Μενέλεως ἵνα λάβῃ. καλὸν γένος,

κακῆς γυναικὸς μισθὸν ἀποτεῖσαι τέκνα.

τἄχθιστα τοῖσι φιλτάτοις ὠνούμεθα.

1170

ἄγʼ, εἰ στρατεύσῃ καταλιπών μʼ ἐν δώμασιν,

κἀκεῖ γενήσῃ διὰ μακρᾶς ἀπουσίας,

τίνʼ ἐν δόμοις με καρδίαν ἕξειν δοκεῖς;

ὅταν θρόνους τῆσδʼ εἰσίδω πάντας κενούς,

κενοὺς δὲ παρθενῶνας, ἐπὶ δὲ δακρύοις

1175

μόνη κάθωμαι, τήνδε θρηνῳδοῦσʼ ἀεί·

Ἀπώλεσέν σʼ, ὦ τέκνον, ὁ φυτεύσας πατήρ,

αὐτὸς κτανών, οὐκ ἄλλος οὐδʼ ἄλλῃ χερί,

τοιόνδε νόστον καταλιπὼν πρὸς τοὺς δόμους.

ἐπεὶ βραχείας προφάσεως ἔδει μόνον,

1180

ἐφʼ ᾗ σʼ ἐγὼ καὶ παῖδες αἱ λελειμμέναι

δεξόμεθα δέξιν ἥν σε δέξασθαι χρεών.

μὴ δῆτα πρὸς θεῶν μήτʼ ἀναγκάσῃς ἐμὲ

κακὴν γενέσθαι περὶ σέ, μήτʼ αὐτὸς γένῃ.

εἶἑν·

1185

θύσεις δὲ παῖδʼ, ἔνθα τίνας εὐχὰς ἐρεῖς;

τί σοι κατεύξῃ τἀγαθόν, σφάζων τέκνον;

νόστον πονηρόν, οἴκοθέν γʼ αἰσχρῶς ἰών;

ἀλλʼ ἐμὲ δίκαιον ἀγαθὸν εὔχεσθαί τί σοι;

οὔ τἄρʼ ἀσυνέτους τοὺς θεοὺς ἡγοίμεθʼ ἄν,

εἰ τοῖσιν αὐθένταισιν εὖ φρονήσομεν;

1190

ἥκων δʼ ἂν Ἄργος προσπέσοις τέκνοισι σοῖς;

ἀλλʼ οὐ θέμις σοι. τίς δὲ καὶ προσβλέψεται

παίδων σʼ, ἵνʼ αὐτῶν προσέμενος κτάνῃς τινά;

ταῦτʼ ἦλθες ἤδη διὰ λόγων, ἢ σκῆπτρά σοι

μόνον διαφέρειν καὶ στρατηλατεῖν μέλει;

1195

ὃν χρῆν δίκαιον λόγον ἐν Ἀργείοις λέγειν·

Βούλεσθʼ, Ἀχαιοί, πλεῖν Φρυγῶν ἐπὶ χθόνα;

κλῆρον τίθεσθε παῖδʼ ὅτου θανεῖν χρεών.

ἐν ἴσῳ γὰρ ἦν τόδʼ, ἀλλὰ μὴ σὲ ἐξαίρετον

σφάγιον παρασχεῖν Δαναΐδαισι παῖδα σήν,

1200

ἢ Μενέλεων πρὸ μητρὸς Ἑρμιόνην κτανεῖν,

οὗπερ τὸ πρᾶγμʼ ἦν. νῦν δʼ ἐγὼ μὲν ἡ τὸ σὸν

σῴζουσα λέκτρον παιδὸς ἐστερήσομαι,

ἡ δʼ ἐξαμαρτοῦσʼ, ὑπότροφον νεάνιδα

Σπάρτῃ κομίζουσʼ, εὐτυχὴς γενήσεται.

1205

τούτων ἄμειψαί μʼ εἴ τι μὴ καλῶς λέγω·

εἰ δʼ εὖ λέλεκται, νῶι μὴ δή γε κτάνῃς

τὴν σήν τε κἀμὴν παῖδα, καὶ σώφρων ἔσῃ.

Χορός

πιθοῦ. τὸ γάρ τοι τέκνα συνσῴζειν καλόν,

Ἀγάμεμνον· οὐδεὶς πρὸς τάδʼ ἀντερεῖ βροτῶν.

1210

Ἰφιγένεια

εἰ μὲν τὸν Ὀρφέως εἶχον, ὦ πάτερ, λόγον,

πείθειν ἐπᾴδουσʼ, ὥσθʼ ὁμαρτεῖν μοι πέτρας,

κηλεῖν τε τοῖς λόγοισιν οὓς ἐβουλόμην,

ἐνταῦθʼ ἂν ἦλθον· νῦν δέ, τἀπʼ ἐμοῦ σοφά,

δάκρυα παρέξω· ταῦτα γὰρ δυναίμεθʼ ἄν.

1215

ἱκετηρίαν δὲ γόνασιν ἐξάπτω σέθεν

τὸ σῶμα τοὐμόν, ὅπερ ἔτικτεν ἥδε σοι,

μή μʼ ἀπολέσῃς ἄωρον· ἡδὺ γὰρ τὸ φῶς

βλέπειν· τὰ δʼ ὑπὸ γῆς μή μʼ ἰδεῖν ἀναγκάσῃς.

πρώτη σʼ ἐκάλεσα πατέρα καὶ σὺ παῖδʼ ἐμέ·

1220

πρώτη δὲ γόνασι σοῖσι σῶμα δοῦσʼ ἐμὸν

φίλας χάριτας ἔδωκα κἀντεδεξάμην.

λόγος δʼ ὁ μὲν σὸς ἦν ὅδʼ· Ἆρά σʼ, ὦ τέκνον,

εὐδαίμονʼ ἀνδρὸς ἐν δόμοισιν ὄψομαι,

ζῶσάν τε καὶ θάλλουσαν ἀξίως ἐμοῦ;

1225

οὑμὸς δʼ ὅδʼ ἦν αὖ περὶ σὸν ἐξαρτωμένης

γένειον, οὗ νῦν ἀντιλάζυμαι χερί·

Τί δʼ ἆρʼ ἐγὼ σέ; πρέσβυν ἆρʼ ἐσδέξομαι

ἐμῶν φίλαισιν ὑποδοχαῖς δόμων, πάτερ,

πόνων τιθηνοὺς ἀποδιδοῦσά σοι τροφάς;

1230

τούτων ἐγὼ μὲν τῶν λόγων μνήμην ἔχω,

σὺ δʼ ἐπιλέλησαι, καί μʼ ἀποκτεῖναι θέλεις.

μή, πρός σε Πέλοπος καὶ πρὸς Ἀτρέως πατρὸς

καὶ τῆσδε μητρός, ἣ πρὶν ὠδίνουσʼ ἐμὲ

νῦν δευτέραν ὠδῖνα τήνδε λαμβάνει.

1235

τί μοι μέτεστι τῶν Ἀλεξάνδρου γάμων

Ἑλένης τε; πόθεν ἦλθʼ ἐπʼ ὀλέθρῳ τὠμῷ, πάτερ;

βλέψον πρὸς ἡμᾶς, ὄμμα δὸς φίλημά τε,

ἵνʼ ἀλλὰ τοῦτο κατθανοῦσʼ ἔχω σέθεν

μνημεῖον, ἢν μὴ τοῖς ἐμοῖς πεισθῇς λόγοις.

1240

ἀδελφέ, μικρὸς μὲν σύ γʼ ἐπίκουρος φίλοις,

ὅμως δὲ συνδάκρυσον, ἱκέτευσον πατρὸς

τὴν σὴν ἀδελφὴν μὴ θανεῖν· αἴσθημά τοι

κἀν νηπίοις γε τῶν κακῶν ἐγγίγνεται.

ἰδοὺ σιωπῶν λίσσεταί σʼ ὅδʼ, ὦ πάτερ.

1245

ἀλλʼ αἴδεσαί με καὶ κατοίκτιρον βίου.

ναί, πρὸς γενείου σʼ ἀντόμεσθα δύο φίλω·

ὃ μὲν νεοσσός ἐστιν, ἣ δʼ ηὐξημένη.

ἓν συντεμοῦσα πάντα νικήσω λόγον·

τὸ φῶς τόδʼ ἀνθρώποισιν ἥδιστον βλέπειν,

1250

τὰ νέρθε δʼ οὐδέν· μαίνεται δʼ ὃς εὔχεται

θανεῖν. κακῶς ζῆν κρεῖσσον ἢ καλῶς θανεῖν.

Χορός

ὦ τλῆμον Ἑλένη, διὰ σὲ καὶ τοὺς σοὺς γάμους

ἀγὼν Ἀτρείδαις καὶ τέκνοις ἥκει μέγας.

Ἀγαμέμνων

ἐγὼ τά τʼ οἰκτρὰ συνετός εἰμι καὶ τὰ μή,

1255

φιλῶ τʼ ἐμαυτοῦ τέκνα· μαινοίμην γὰρ ἄν.

δεινῶς δʼ ἔχει μοι ταῦτα τολμῆσαι, γύναι,

δεινῶς δὲ καὶ μή· τοῦτο γὰρ πρᾶξαί με δεῖ.

ὁρᾶθʼ ὅσον στράτευμα ναύφρακτον τόδε,

χαλκέων θʼ ὅπλων ἄνακτες Ἑλλήνων ὅσοι,

1260

οἷς νόστος οὐκ ἔστʼ Ἰλίου πύργους ἔπι,

εἰ μή σε θύσω, μάντις ὡς Κάλχας λέγει,

οὐδʼ ἔστι Τροίας ἐξελεῖν κλεινὸν βάθρον.

μέμηνε δʼ Ἀφροδίτη τις Ἑλλήνων στρατῷ

πλεῖν ὡς τάχιστα βαρβάρων ἐπὶ χθόνα,

1265

παῦσαί τε λέκτρων ἁρπαγὰς Ἑλληνικῶν·

οἳ τὰς ἐν Ἄργει παρθένους κτενοῦσί μου

ὑμᾶς τε κἀμέ, θέσφατʼ εἰ λύσω θεᾶς.

οὐ Μενέλεώς με καταδεδούλωται, τέκνον,

οὐδʼ ἐπὶ τὸ κείνου βουλόμενον ἐλήλυθα,

1270

ἀλλʼ Ἑλλάς, ᾗ δεῖ, κἂν θέλω κἂν μὴ θέλω,

θῦσαί σε· τούτου δʼ ἥσσονες καθέσταμεν.

ἐλευθέραν γὰρ δεῖ νιν ὅσον ἐν σοί, τέκνον,

κἀμοὶ γενέσθαι, μηδὲ βαρβάροις ὕπο

Ἕλληνας ὄντας λέκτρα συλᾶσθαι βίᾳ.

1275