Euripides Iphigenia in Aulis

Πρεσβύτης

ὦ ξένʼ , Αἰακοῦ γένεθλον , μεῖνον · ὦ , σέ τοι λέγω ,

855

τὸν θεᾶς γεγῶτα παῖδα , καὶ σέ , τὴν Λήδας κόρην .

Ἀχιλλεύς

τίς ὁ καλῶν πύλας παροίξας ; ὡς τεταρβηκὼς καλεῖ .

Πρεσβύτης

δοῦλος , οὐχ ἁβρύνομαι τῷδʼ · ἡ τύχη γὰρ οὐκ ἐᾷ .

Ἀχιλλεύς

τίνος ; ἐμὸς μὲν οὐχί · χωρὶς τἀμὰ καὶ Ἀγαμέμνονος .

Πρεσβύτης

τῆσδε τῆς πάροιθεν οἴκων , Τυνδάρεω δόντος πατρός .

860

Ἀχιλλεύς

ἕσταμεν · φράζʼ , εἴ τι χρῄζεις , ὧν μʼ ἐπέσχες οὕνεκα .

Πρεσβύτης

ἦ μόνω παρόντε δῆτα ταῖσδʼ ἐφέστατον πύλαις ;

Ἀχιλλεύς

ὡς μόνοιν λέγοις ἄν , ἔξω δʼ ἐλθὲ βασιλείων δόμων .

Πρεσβύτης

ὦ Τύχη πρόνοιά θʼ ἡμή , σῴσαθʼ οὓς ἐγὼ θέλω .

Ἀχιλλεύς

ὁ λόγος ἐς μέλλοντʼ ἂν ὤση χρόνον · ἔχει δʼ ὄγκον τινά .

865

Κλυταιμήστρα

δεξιᾶς ἕκατι μὴ μέλλʼ , εἴ τί μοι χρῄζεις λέγειν .

Πρεσβύτης

οἶσθα δῆτʼ ἔμʼ , ὅστις ὢν σοὶ καὶ τέκνοις εὔνους ἔφυν ;

Κλυταιμήστρα

οἶδά σʼ ὄντʼ ἐγὼ παλαιὸν δωμάτων ἐμῶν λάτριν .

Πρεσβύτης

χὥτι μʼ ἐν ταῖς σαῖσι φερναῖς ἔλαβεν Ἀγαμέμνων ἄναξ ;

Κλυταιμήστρα

ἦλθες εἰς Ἄργος μεθʼ ἡμῶν καὶ ἐμὸς ἦσθʼ ἀεί ποτε .

870

Πρεσβύτης

ὧδʼ ἔχει . καὶ σοὶ μὲν εὔνους εἰμί , σῷ δʼ ἧσσον πόσει .

Κλυταιμήστρα

ἐκκάλυπτε νῦν ποθʼ ἡμῖν οὕστινας λέγεις λόγους .

Πρεσβύτης

παῖδα σὴν πατὴρ ὁ φύσας αὐτόχειρ μέλλει κτενεῖν .

Κλυταιμήστρα

πῶς ; ἀπέπτυσʼ , ὦ γεραιέ , μῦθον · οὐ γὰρ εὖ φρονεῖς .

Πρεσβύτης

φασγάνῳ λευκὴν φονεύων τῆς ταλαιπώρου δέρην .

875

Κλυταιμήστρα

ὦ τάλαινʼ ἐγώ . μεμηνὼς ἆρα τυγχάνει πόσις ;

Πρεσβύτης

ἀρτίφρων , πλὴν ἐς σὲ καὶ σὴν παῖδα · τοῦτο δʼ οὐ φρονεῖ .

Κλυταιμήστρα

ἐκ τίνος λόγου ; τίς αὐτὸν οὑπάγων ἀλαστόρων ;

Πρεσβύτης

θέσφαθʼ , ὥς γέ φησι Κάλχας , ἵνα πορεύηται στρατός .

Κλυταιμήστρα

ποῖ ; τάλαινʼ ἐγώ , τάλαινα δʼ ἣν πατὴρ μέλλει κτενεῖν .

880

Πρεσβύτης

Δαρδάνου πρὸς δώμαθʼ , Ἑλένην Μενέλεως ὅπως λάβῃ .

Κλυταιμήστρα

εἰς ἄρʼ Ἰφιγένειαν Ἑλένης νόστος ἦν πεπρωμένος ;

Πρεσβύτης

πάντʼ ἔχεις · Ἀρτέμιδι θύσειν παῖδα σὴν μέλλει πατήρ .

Κλυταιμήστρα

ὁ δὲ γάμος τίνʼ εἶχε πρόφασιν , ᾧ μʼ ἐκόμισεν ἐκ δόμων ;

Πρεσβύτης

ἵνʼ ἀγάγοις χαίρουσʼ Ἀχιλλεῖ παῖδα νυμφεύσουσα σήν .

885

Κλυταιμήστρα

ὦ θύγατερ , ἥκεις ἐπʼ ὀλέθρῳ καὶ σὺ καὶ μήτηρ σέθεν .

Πρεσβύτης

οἰκτρὰ πάσχετον δύʼ οὖσαι · δεινὰ δʼ Ἀγαμέμνων ἔτλη .

Κλυταιμήστρα

οἴχομαι τάλαινα , δακρύων τʼ ὄμματʼ οὐκέτι στέγω .

Πρεσβύτης

εἴπερ ἀλγεινὸν τὸ τέκνων στερόμενον , δακρυρρόει .

Κλυταιμήστρα

σὺ δὲ τάδʼ , ὦ γέρον , πόθεν φῂς εἰδέναι πεπυσμένος ;

890

Πρεσβύτης

δέλτον ᾠχόμην φέρων σοι πρὸς τὰ πρὶν γεγραμμένα .

Κλυταιμήστρα

οὐκ ἐῶν ἢ ξυγκελεύων παῖδʼ ἄγειν θανουμένην ;

Πρεσβύτης

μὴ μὲν οὖν ἄγειν · φρονῶν γὰρ ἔτυχε σὸς πόσις τότʼ εὖ .

Κλυταιμήστρα

κᾆτα πῶς φέρων γε δέλτον οὐκ ἐμοὶ δίδως λαβεῖν ;

Πρεσβύτης

Μενέλεως ἀφείλεθʼ ἡμᾶς , ὃς κακῶν τῶνδʼ αἴτιος .

895

Κλυταιμήστρα

ὦ τέκνον Νηρῇδος , ὦ παῖ Πηλέως , κλύεις τάδε ;

Ἀχιλλεύς

ἔκλυον οὖσαν ἀθλίαν σε , τὸ δʼ ἐμὸν οὐ φαύλως φέρω .

Κλυταιμήστρα

παῖδά μου κατακτενοῦσι σοῖς δολώσαντες γάμοις .

Ἀχιλλεύς

μέμφομαι κἀγὼ πόσει σῷ , κοὐχ ἁπλῶς οὕτω φέρω .

Κλυταιμήστρα

οὐκ ἐπαιδεσθήσομαί γε προσπεσεῖν τὸ σὸν γόνυ ,

900

θνητὸς ἐκ θεᾶς γεγῶτα · τί γὰρ ἐγὼ σεμνύνομαι ;

ἢ τίνος σπουδαστέον μοι μᾶλλον ἢ τέκνου πέρι ;

ἀλλʼ ἄμυνον , ὦ θεᾶς παῖ , τῇ τʼ ἐμῇ δυσπραξίᾳ

τῇ τε λεχθείσῃ δάμαρτι σῇ — μάτην μέν , ἀλλʼ ὅμως .

σοὶ καταστέψασʼ ἐγώ νιν ἦγον ὡς γαμουμένην ,

905

νῦν δʼ ἐπὶ σφαγὰς κομίζω · σοὶ δʼ ὄνειδος ἵξεται ,

ὅστις οὐκ ἤμυνας · εἰ γὰρ μὴ γάμοισιν ἐζύγης ,

ἀλλʼ ἐκλήθης γοῦν ταλαίνης παρθένου φίλος πόσις .

πρὸς γενειάδος σε , πρός σε δεξιᾶς , πρὸς μητέρος —

ὄνομα γὰρ τὸ σόν μʼ ἀπώλεσʼ , ᾧ σʼ ἀμυναθεῖν χρεών —

910

οὐκ ἔχω βωμὸν καταφυγεῖν ἄλλον ἢ τὸ σὸν γόνυ ·

οὐδὲ φίλος οὐδεὶς γελᾷ μοι · τὰ δʼ Ἀγαμέμνονος κλύεις ,

ὠμὰ καὶ πάντολμʼ · ἀφῖγμαι δʼ , ὥσπερ εἰσορᾷς , γυνὴ

ναυτικὸν στράτευμʼ ἄναρχον κἀπὶ τοῖς κακοῖς θρασύ —

χρήσιμον δʼ , ὅταν θέλωσιν . ἢν δὲ τολμήσῃς σύ μου

915

χεῖρʼ ὑπερτεῖναι , σεσῴσμεθʼ · εἰ δὲ μή , οὐ σεσῴσμεθα .

Χορός

δεινὸν τὸ τίκτειν καὶ φέρει φίλτρον μέγα

πᾶσίν τε κοινὸν ὥσθʼ ὑπερκάμνειν τέκνων .

Ἀχιλλεύς

ὑψηλόφρων μοι θυμὸς αἴρεται πρόσω ·

ἐπίσταμαι δὲ τοῖς κακοῖσί τʼ ἀσχαλᾶν

920

μετρίως τε χαίρειν τοῖσιν ἐξωγκωμένοις .

λελογισμένοι γὰρ οἱ τοιοίδʼ εἰσὶν βροτῶν

ὀρθῶς διαζῆν τὸν βίον γνώμης μέτα .

ἔστιν μὲν οὖν ἵνʼ ἡδὺ μὴ λίαν φρονεῖν ,

ἔστιν δὲ χὥπου χρήσιμον γνώμην ἔχειν .

925

ἐγὼ δʼ , ἐν ἀνδρὸς εὐσεβεστάτου τραφεὶς

Χείρωνος , ἔμαθον τοὺς τρόπους ἁπλοῦς ἔχειν .

καὶ τοῖς Ἀτρείδαις , ἢν μὲν ἡγῶνται καλῶς ,

πεισόμεθʼ , ὅταν δὲ μὴ καλῶς , οὐ πείσομαι .

ἀλλʼ ἐνθάδʼ ἐν Τροίᾳ τʼ ἐλευθέραν φύσιν

930

παρέχων , Ἄρη τὸ κατʼ ἐμὲ κοσμήσω δορί .

σὲ δʼ , ὦ σχέτλια παθοῦσα πρὸς τῶν φιλτάτων ,

ἃ δὴ κατʼ ἄνδρα γίγνεται νεανίαν ,

τοσοῦτον οἶκτον περιβαλὼν καταστελῶ ,

κοὔποτε κόρη σὴ πρὸς πατρὸς σφαγήσεται ,

935

ἐμὴ φατισθεῖσʼ · οὐ γὰρ ἐμπλέκειν πλοκὰς

ἐγὼ παρέξω σῷ πόσει τοὐμὸν δέμας .

τοὔνομα γάρ , εἰ καὶ μὴ σίδηρον ἤρατο ,

τοὐμὸν φονεύσει παῖδα σήν . τὸ δʼ αἴτιον

πόσις σός . ἁγνὸν δʼ οὐκέτʼ ἐστὶ σῶμʼ ἐμόν ,

940

εἰ διʼ ἔμʼ ὀλεῖται διά τε τοὺς ἐμοὺς γάμους

ἡ δεινὰ τλᾶσα κοὐκ ἀνεκτὰ παρθένος ,

θαυμαστὰ δʼ ὡς ἀνάξιʼ ἠτιμασμένη .

ἐγὼ κάκιστος ἦν ἄρʼ Ἀργείων ἀνήρ ,

ἐγὼ τὸ μηδέν , Μενέλεως δʼ ἐν ἀνδράσιν ,

945

ὡς οὐχὶ Πηλέως , ἀλλʼ ἀλάστορος γεγώς ,

εἴπερ φονεύει τοὐμὸν ὄνομα σῷ πόσει .

μὰ τὸν διʼ ὑγρῶν κυμάτων τεθραμμένον

Νηρέα , φυτουργὸν Θέτιδος ἥ μʼ ἐγείνατο ,

οὐχ ἅψεται σῆς θυγατρὸς Ἀγαμέμνων ἄναξ ,

950

οὐδʼ εἰς ἄκραν χεῖρʼ , ὥστε προσβαλεῖν πέπλοις ·

ἢ Σίπυλος ἔσται πόλις , ὅρισμα βαρβάρων ,

ὅθεν πεφύκασʼ οἱ στρατηλάται γένος ,

Φθίας δὲ τοὔνομʼ οὐδαμοῦ κεκλήσεται .

πικροὺς δὲ προχύτας χέρνιβάς τʼ ἀνάξεται

955

Κάλχας ὁ μάντις . τίς δὲ μάντις ἔστʼ ἀνήρ ,

ὃς ὀλίγʼ ἀληθῆ , πολλὰ δὲ ψευδῆ λέγει

τυχών , ὅταν δὲ μὴ τύχῃ , διοίχεται ;

οὐ τῶν γάμων ἕκατι — μυρίαι κόραι

θηρῶσι λέκτρον τοὐμόν — εἴρηται τόδε ·

960

ἀλλʼ ὕβριν ἐς ἡμᾶς ὕβρισʼ Ἀγαμέμνων ἄναξ .

χρῆν δʼ αὐτὸν αἰτεῖν τοὐμὸν ὄνομʼ ἐμοῦ πάρα ,

θήραμα παιδός · ἡ Κλυταιμήστρα δʼ ἐμοὶ

μάλιστʼ ἐπείσθη θυγατέρʼ ἐκδοῦναι πόσει .

ἔδωκά τἂν Ἕλλησιν , εἰ πρὸς Ἴλιον

965

ἐν τῷδʼ ἔκαμνε νόστος · οὐκ ἠρνούμεθʼ ἂν

τὸ κοινὸν αὔξειν ὧν μέτʼ ἐστρατευόμην .

νῦν δʼ οὐδέν εἰμι , παρὰ δὲ τοῖς στρατηλάταις

ἐν εὐμαρεῖ με δρᾶν τε καὶ μὴ δρᾶν κακῶς .

τάχʼ εἴσεται σίδηρος , ὃν πρὶν ἐς Φρύγας

970

ἐλθεῖν , φόνου κηλῖσιν αἵματι χρανῶ ,

εἴ τίς με τὴν σὴν θυγατέρʼ ἐξαιρήσεται .

ἀλλʼ ἡσύχαζε · θεὸς ἐγὼ πέφηνά σοι

μέγιστος , οὐκ ὤν · ἀλλʼ ὅμως γενήσομαι .

Χορός

ἔλεξας , ὦ παῖ Πηλέως , σοῦ τʼ ἄξια

975

καὶ τῆς ἐναλίας δαίμονος , σεμνῆς θεοῦ .

Κλυταιμήστρα

φεῦ ·

πῶς ἄν σʼ ἐπαινέσαιμι μὴ λίαν λόγοις ,

μηδʼ ἐνδεὴς τοῦδʼ ἀπολέσαιμι τὴν χάριν ;

αἰνούμενοι γὰρ οἱ ἀγαθοὶ τρόπον τινὰ

μισοῦσι τοὺς αἰνοῦντας , ἢν αἰνῶσʼ ἄγαν .

980

αἰσχύνομαι δὲ παραφέρουσʼ οἰκτροὺς λόγους ,

ἰδίᾳ νοσοῦσα · σὺ δʼ ἄνοσος κακῶν ἐμῶν .

ἀλλʼ οὖν ἔχει τοι σχῆμα , κἂν ἄπωθεν ᾖ

ἀνὴρ ὁ χρηστός , δυστυχοῦντας ὠφελεῖν .

οἴκτιρε δʼ ἡμᾶς · οἰκτρὰ γὰρ πεπόνθαμεν ·

985

ἣ πρῶτα μέν σε γαμβρὸν οἰηθεῖσʼ ἔχειν ,

κενὴν κατέσχον ἐλπίδʼ · εἶτά σοι τάχα

ὄρνις γένοιτʼ ἂν τοῖσι μέλλουσιν γάμοις

θανοῦσʼ ἐμὴ παῖς , ὅ σε φυλάξασθαι χρεών .

ἀλλʼ εὖ μὲν ἀρχὰς εἶπας , εὖ δὲ καὶ τέλη ·

990

σοῦ γὰρ θέλοντος παῖς ἐμὴ σωθήσεται .

βούλῃ νιν ἱκέτιν σὸν περιπτύξαι γόνυ ;

ἀπαρθένευτα μὲν τάδʼ · εἰ δέ σοι δοκεῖ ,

ἥξει , διʼ αἰδοῦς ὄμμʼ ἔχουσʼ ἐλεύθερον .

εἰ δʼ οὐ παρούσης ταὐτὰ τεύξομαι σέθεν ,

995

μενέτω κατʼ οἴκους · σεμνὰ γὰρ σεμνύνεται .

ὅμως δʼ ὅσον γε δυνατὸν αἰδεῖσθαι χρεών .

Ἀχιλλεύς

σὺ μήτε σὴν παῖδʼ ἔξαγʼ ὄψιν εἰς ἐμήν ,

μήτʼ εἰς ὄνειδος ἀμαθὲς ἔλθωμεν , γύναι ·

στρατὸς γὰρ ἀθρόος , ἀργὸς ὢν τῶν οἴκοθεν ,

1000

λέσχας πονηρὰς καὶ κακοστόμους φιλεῖ .

πάντως δέ μʼ ἱκετεύοντέ θʼ ἥξετʼ εἰς ἴσον ,

εἴ τʼ ἀνικέτευτος · εἷς ἐμοὶ γάρ ἐστʼ ἀγὼν

μέγιστος ὑμᾶς ἐξαπαλλάξαι κακῶν .

ὡς ἕν γʼ ἀκούσασʼ ἴσθι , μὴ ψευδῶς μʼ ἐρεῖν ·

1005

ψευδῆ λέγων δὲ καὶ μάτην ἐγκερτομῶν ,

θάνοιμι · μὴ θάνοιμι δʼ , ἢν σῴσω κόρην .

Κλυταιμήστρα

ὄναιο συνεχῶς δυστυχοῦντας ὠφελῶν .

Ἀχιλλεύς

ἄκουε δή νυν , ἵνα τὸ πρᾶγμʼ ἔχῃ καλῶς .

Κλυταιμήστρα

τί τοῦτʼ ἔλεξας ; ὡς ἀκουστέον γέ σου .

1010

Ἀχιλλεύς

πειθώμεθʼ αὖτις πατέρα βέλτιον φρονεῖν .

Κλυταιμήστρα

κακός τίς ἐστι καὶ λίαν ταρβεῖ στρατόν .

Ἀχιλλεύς

ἀλλʼ οἱ λόγοι γε καταπαλαίουσιν λόγους .

Κλυταιμήστρα

ψυχρὰ μὲν ἐλπίς · ὅ τι δὲ χρή με δρᾶν φράσον .

Ἀχιλλεύς

ἱκέτευʼ ἐκεῖνον πρῶτα μὴ κτείνειν τέκνα ·

1015

ἢν δʼ ἀντιβαίνῃ , πρὸς ἐμέ σοι πορευτέον .

ᾗ γὰρ τὸ χρῇζον ἐπίθετʼ , οὐ τοὐμὸν χρεὼν

χωρεῖν · ἔχει γὰρ αὐτὸ τὴν σωτηρίαν .

κἀγώ τʼ ἀμείνων πρὸς φίλον γενήσομαι ,

στρατός τʼ ἂν οὐ μέμψαιτό μʼ , εἰ τὰ πράγματα

1020

λελογισμένως πράσσοιμι μᾶλλον ἢ σθένει .

καλῶς δὲ κρανθέντων καὶ πρὸς ἡδονὴν φίλοις

σοί τʼ ἂν γένοιτο κἂν ἐμοῦ χωρὶς τάδε .

Κλυταιμήστρα

ὡς σώφρονʼ εἶπας . δραστέον δʼ ἅ σοι δοκεῖ .

ἢν δʼ αὖ τι μὴ πράσσωμεν ὧν ἐγὼ θέλω ,

1025

ποῦ σʼ αὖθις ὀψόμεσθα , ποῦ ; χρή μʼ ἀθλίαν

ἐλθοῦσαν εὑρεῖν σὴν χέρʼ ἐπίκουρον κακῶν ;

Ἀχιλλεύς

ἡμεῖς σε φύλακες οὗ χρεὼν φυλάξομεν ,

μή τίς σʼ ἴδῃ στείχουσαν ἐπτοημένην

Δαναῶν διʼ ὄχλου · μηδὲ πατρῷον δόμον

1030

αἴσχυνʼ · ὁ γάρ τοι Τυνδάρεως οὐκ ἄξιος

κακῶς ἀκούειν · ἐν γὰρ Ἕλλησιν μέγας .

Κλυταιμήστρα

ἔστιν τάδʼ · ἄρχε · σοί με δουλεύειν χρεών .

εἰ δʼ εἰσὶ θεοί , δίκαιος ὢν ἀνὴρ θεῶν

ἐσθλῶν κυρήσεις · εἰ δὲ μή , τί δεῖ πονεῖν ;

1035