Euripides Hippolytus

Ἄρτεμις

σὲ τὸν εὐπατρίδην Αἰγέως κέλομαι

παῖδ’ ἐπακοῦσαι·

Λητοῦς δὲ κόρη σ’ Ἄρτεμις αὐδῶ.

1285

Θησεῦ, τί τάλας τοῖσδε συνήδῃ,

παῖδ’ οὐχ ὁσίως σὸν ἀποκτείνας,

ψευδέσι μύθοις ἀλόχου πεισθεὶς

ἀφανῆ; φανερὰν δ’ ἔσχεθες ἄτην.

πῶς οὐχ ὑπὸ γῆς τάρταρα κρύπτεις

1290

δέμας αἰσχυνθείς,

ἢ πτηνὸς ἄνω μεταβὰς βίοτον

πήματος ἔξω πόδα τοῦδ’ ἀνέχεις;

ὡς ἔν γ’ ἀγαθοῖς ἀνδράσιν οὔ σοι

κτητὸν βιότου μέρος ἐστίν.

1295

ἄκουε, Θησεῦ, σῶν κακῶν κατάστασιν·

καίτοι προκόψω γ’ οὐδέν, ἀλγυνῶ δέ σε.

ἀλλ’ ἐς τόδ’ ἦλθον, παιδὸς ἐκδεῖξαι φρένα

τοῦ σοῦ δικαίαν, ὡς ὑπ’ εὐκλείας θάνῃ,

καὶ σῆς γυναικὸς οἶστρον ἢ τρόπον τινὰ

1300

γενναιότητα· τῆς γὰρ ἐχθίστης θεῶν

ἡμῖν, ὅσαισι παρθένειος ἡδονή,

δηχθεῖσα κέντροις παιδὸς ἠράσθη σέθεν.

γνώμῃ δὲ νικᾶν τὴν Κύπριν πειρωμένη

τροφοῦ διώλετ’ οὐχ ἑκοῦσα μηχαναῖς,

1305

ἣ σῷ δι’ ὅρκων παιδὶ σημαίνει νόσον.

ὃ δ’, ὥσπερ ὢν δίκαιος, οὐκ ἐφέσπετο

λόγοισιν, οὐδ’ αὖ πρὸς σέθεν κακούμενος

ὅρκων ἀφεῖλε πίστιν, εὐσεβὴς γεγώς.

ἣ δ’ εἰς ἔλεγχον μὴ πέσῃ φοβουμένη

1310

ψευδεῖς γραφὰς ἔγραψε καὶ διώλεσεν

δόλοισι σὸν παῖδ’· ἀλλ’ ὅμως ἔπεισέ σε.

Θησεύς

οἴμοι.

Ἄρτεμις

δάκνει σε, Θησεῦ, μῦθος; ἀλλ’ ἔχ’ ἥσυχος,

τοὐνθένδ’ ἀκούσας ὡς ἂν οἰμώξῃς πλέον.

ἆρ’ οἶσθα πατρὸς τρεῖς ἀρὰς ἔχων σαφεῖς;

1315

ὧν τὴν μίαν παρεῖλες, ὦ κάκιστε σύ,

ἐς παῖδα τὸν σόν, ἐξὸν εἰς ἐχθρόν τινα.

πατὴρ μὲν οὖν σοι πόντιος φρονῶν καλῶς

ἔδωχ’ ὅσονπερ χρῆν, ἐπείπερ ᾔνεσεν·

σὺ δ’ ἔν τ’ ἐκείνῳ κἀν ἐμοὶ φαίνῃ κακός,

1320

ὃς οὔτε πίστιν οὔτε μάντεων ὄπα

ἔμεινας, οὐκ ἤλεγξας, οὐ χρόνῳ μακρῷ

σκέψιν παρέσχες, ἀλλὰ θᾶσσον ἤ σ’ ἐχρῆν

ἀρὰς ἀφῆκας παιδὶ καὶ κατέκτανες.

Θησεύς

δέσποιν’, ὀλοίμην.

1325

Ἄρτεμις

δείν’ ἔπραξας, ἀλλ’ ὅμως

ἔτ’ ἔστι καί σοι τῶνδε συγγνώμης τυχεῖν·

Κύπρις γὰρ ἤθελ’ ὥστε γίγνεσθαι τόδε,

πληροῦσα θυμόν. θεοῖσι δ’ ὧδ’ ἔχει νόμος·

οὐδεὶς ἀπαντᾶν βούλεται προθυμίᾳ

τῇ τοῦ θέλοντος, ἀλλ’ ἀφιστάμεσθ’ ἀεί.

1330

ἐπεί, σάφ’ ἴσθι, Ζῆνα μὴ φοβουμένη

οὐκ ἄν ποτ’ ἦλθον ἐς τόδ’ αἰσχύνης ἐγὼ

ὥστ’ ἄνδρα πάντων φίλτατον βροτῶν ἐμοὶ

θανεῖν ἐᾶσαι. τὴν δὲ σὴν ἁμαρτίαν

τὸ μὴ εἰδέναι μὲν πρῶτον ἐκλύει κάκης·

1335

ἔπειτα δ’ ἡ θανοῦσ’ ἀνήλωσεν γυνὴ

λόγων ἐλέγχους ὥστε σὴν πεῖσαι φρένα.

μάλιστα μέν νυν σοὶ τάδ’ ἔρρωγεν κακά,

λύπη δὲ κἀμοί· τοὺς γὰρ εὐσεβεῖς θεοὶ

θνῄσκοντας οὐ χαίρουσι· τούς γε μὴν κακοὺς

1340

αὐτοῖς τέκνοισι καὶ δόμοις ἐξόλλυμεν.

Χορός

καὶ μὴν ὁ τάλας ὅδε δὴ στείχει,

σάρκας νεαρὰς ξανθόν τε κάρα

διαλυμανθείς. ὦ πόνος οἴκων,

οἷον ἐκράνθη δίδυμον μελάθροις

1345

πένθος θεόθεν καταληπτόν.

Ἱππόλυτος

αἰαῖ αἰαῖ·

δύστηνος ἐγώ, πατρὸς ἐξ ἀδίκου

χρησμοῖς ἀδίκοις διελυμάνθην.

ἀπόλωλα τάλας, οἴμοι μοι.

1350

διά μου κεφαλῆς ᾄσσουσ’ ὀδύναι,

κατὰ δ’ ἐγκέφαλον πηδᾷ σφάκελος.

σχές, ἀπειρηκὸς σῶμ’ ἀναπαύσω.

ἓ ἕ·

ὦ στυγνὸν ὄχημ’ ἵππειον, ἐμῆς

1355

βόσκημα χερός,

διά μ’ ἔφθειρας, κατὰ δ’ ἔκτεινας.

φεῦ φεῦ· πρὸς θεῶν, ἀτρέμας, δμῶες,

χροὸς ἑλκώδους ἅπτεσθε χεροῖν.

τίς ἐφέστηκεν δεξιὰ πλευροῖς;

1360

πρόσφορά μ’ αἴρετε, σύντονα δ’ ἕλκετε

τὸν κακοδαίμονα καὶ κατάρατον

πατρὸς ἀμπλακίαις. Ζεῦ Ζεῦ, τάδ’ ὁρᾷς;

ὅδ’ ὁ σεμνὸς ἐγὼ καὶ θεοσέπτωρ,

ὅδ’ ὁ σωφροσύνῃ πάντας ὑπερσχὼν

1365

προῦπτον ἐς Ἅιδην στείχω κατ’ ἄκρας

ὀλέσας βίοτον· μόχθους δ’ ἄλλως

τῆς εὐσεβίας

εἰς ἀνθρώπους ἐπόνησα.

Ἱππόλυτος

αἰαῖ αἰαῖ·

1370

καὶ νῦν ὀδύνα μ’ ὀδύνα βαίνει —

μέθετέ με, τάλανες —

καί μοι θάνατος Παιὰν ἔλθοι.

προσαπόλλυτ’ ἀπόλλυτε τὸν δυσδαί-

μονά μ’· ἀμφιτόμου λόγχας ἔραμαι,

1375

διαμοιρᾶσαι

διά τ’ εὐνᾶσαι τὸν ἐμὸν βίοτον.

ὦ πατρὸς ἐμοῦ δύστηνος ἀρά·

μιαιφόνων τε συγγόνων παλαιῶν

προγεννητόρων ἐξορίζεται

1380

κακόν, οὐδὲ μέλλει,

ἔμολέ τ’ ἐπ’ ἐμὲ τί ποτε τὸν οὐ-

δὲν ὄντ’ ἐπαίτιον κακῶν;

ἰώ μοί μοι·

— τί φῶ; πῶς ἀπαλλάξω βιοτὰν ἐμὰν τάνδ’ ἀναλ-

1385

γήτου πάθους; εἴθε με κοι-

μάσειε τὸν δυσδαίμον’ Ἅι-

δου μέλαινα νύκτερός τ’ ἀνάγκα.

Ἄρτεμις

ὦ τλῆμον, οἵᾳ συμφορᾷ συνεζύγης·

τὸ δ’ εὐγενές σε τῶν φρενῶν ἀπώλεσεν.

1390

Ἱππόλυτος

ἔα·

ὦ θεῖον ὀδμῆς πνεῦμα· καὶ γὰρ ἐν κακοῖς

ὢν ᾐσθόμην σου κἀνεκουφίσθην δέμας·

ἔστ’ ἐν τόποισι τοισίδ’ Ἄρτεμις θεά.

Ἄρτεμις

ὦ τλῆμον, ἔστι, σοί γε φιλτάτη θεῶν.

Ἱππόλυτος

ὁρᾷς με, δέσποιν’, ὡς ἔχω, τὸν ἄθλιον;

1395

Ἄρτεμις

ὁρῶ· κατ’ ὄσσων δ’ οὐ θέμις βαλεῖν δάκρυ.

Ἱππόλυτος

οὐκ ἔστι σοι κυναγὸς οὐδ’ ὑπηρέτης,

Ἄρτεμις

οὐ δῆτ’· ἀτάρ μοι προσφιλής γ’ ἀπόλλυσαι.

Ἱππόλυτος

οὐδ’ ἱππονώμας οὐδ’ ἀγαλμάτων φύλαξ.

Ἄρτεμις

Κύπρις γὰρ ἡ πανοῦργος ὧδ’ ἐμήσατο.

1400

Ἱππόλυτος

ὤμοι· φρονῶ δὴ δαίμον’ ἥ μ’ ἀπώλεσεν.

Ἄρτεμις

τιμῆς ἐμέμφθη σωφρονοῦντι δ’ ἤχθετο.

Ἱππόλυτος

τρεῖς ὄντας ἡμᾶς ὤλεσ’, ᾔσθημαι, Κύπρις.

Ἄρτεμις

πατέρα γε καὶ σὲ καὶ τρίτην ξυνάορον.

Ἱππόλυτος

ᾤμωξα τοίνυν καὶ πατρὸς δυσπραξίας.

1405

Ἄρτεμις

ἐξηπατήθη δαίμονος βουλεύμασιν.

Ἱππόλυτος

ὦ δυστάλας σὺ τῆσδε συμφορᾶς, πάτερ.

Θησεύς

ὄλωλα, τέκνον, οὐδέ μοι χάρις βίου.

Ἱππόλυτος

στένω σὲ μᾶλλον ἢ ’μὲ τῆς ἁμαρτίας.

Θησεύς

εἰ γὰρ γενοίμην, τέκνον, ἀντὶ σοῦ νεκρός.

1410

Ἱππόλυτος

ὦ δῶρα πατρὸς σοῦ Ποσειδῶνος πικρά.

Θησεύς

ὡς μήποτ’ ἐλθεῖν ὤφελ’ ἐς τοὐμὸν στόμα.

Ἱππόλυτος

τί δ’; ἔκτανές τἄν μ’, ὡς τότ’ ἦσθ’ ὠργισμένος.

Θησεύς

δόξης γὰρ ἦμεν πρὸς θεῶν ἐσφαλμένοι.

Ἱππόλυτος

φεῦ·

1415

εἴθ’ ἦν ἀραῖον δαίμοσιν βροτῶν γένος.

Ἄρτεμις

ἔασον· οὐ γὰρ οὐδὲ γῆς ὑπὸ ζόφον

θεᾶς ἄτιμοι Κύπριδος ἐκ προθυμίας

ὀργαὶ κατασκήψουσιν ἐς τὸ σὸν δέμας

σῆς εὐσεβείας κἀγαθῆς φρενὸς χάριν.

ἐγὼ γὰρ αὐτῆς ἄλλον ἐξ ἐμῆς χερὸς

1420

ὃς ἂν μάλιστα φίλτατος κυρῇ βροτῶν

τόξοις ἀφύκτοις τοῖσδε τιμωρήσομαι.

σοὶ δ’, ὦ ταλαίπωρ’, ἀντὶ τῶνδε τῶν κακῶν

τιμὰς μεγίστας ἐν πόλει Τροζηνίᾳ

δώσω· κόραι γὰρ ἄζυγες γάμων πάρος

1425

κόμας κεροῦνταί σοι, δι’ αἰῶνος μακροῦ

πένθη μέγιστα δακρύων καρπουμένῳ.

ἀεὶ δὲ μουσοποιὸς ἐς σὲ παρθένων

ἔσται μέριμνα, κοὐκ ἀνώνυμος πεσὼν

ἔρως ὁ Φαίδρας ἐς σὲ σιγηθήσεται.

1430

σὺ δ’, ὦ γεραιοῦ τέκνον Αἰγέως, λαβὲ

σὸν παῖδ’ ἐν ἀγκάλαισι καὶ προσέλκυσαι·

ἄκων γὰρ ὤλεσάς νιν· ἀνθρώποισι δὲ

θεῶν διδόντων εἰκὸς ἐξαμαρτάνειν.

καὶ σοὶ παραινῶ πατέρα μὴ στυγεῖν σέθεν,

1435

Ἱππόλυτ’· ἔχεις γὰρ μοῖραν ᾗ διεφθάρης.

καὶ χαῖρ’· ἐμοὶ γὰρ οὐ θέμις φθιτοὺς ὁρᾶν

οὐδ’ ὄμμα χραίνειν θανασίμοισιν ἐκπνοαῖς·

ὁρῶ δέ σ’ ἤδη τοῦδε πλησίον κακοῦ.

Ἱππόλυτος

χαίρουσα καὶ σὺ στεῖχε, παρθέν’ ὀλβία·

1440

μακρὰν δὲ λείπεις ῥᾳδίως ὁμιλίαν.

λύω δὲ νεῖκος πατρὶ χρῃζούσης σέθεν·

καὶ γὰρ πάροιθε σοῖς ἐπειθόμην λόγοις.

αἰαῖ, κατ’ ὄσσων κιγχάνει μ’ ἤδη σκότος·

λαβοῦ, πάτερ, μου καὶ κατόρθωσον δέμας.

1445

Θησεύς

οἴμοι, τέκνον, τί δρᾷς με τὸν δυσδαίμονα;

Ἱππόλυτος

ὄλωλα καὶ δὴ νερτέρων ὁρῶ πύλας.

Θησεύς

ἦ τὴν ἐμὴν ἄναγνον ἐκλιπὼν χέρα;

Ἱππόλυτος

οὐ δῆτ’, ἐπεί σε τοῦδ’ ἐλευθερῶ φόνου.

Θησεύς

τί φῄς; ἀφίης αἵματός μ’ ἐλεύθερον;

1450

Ἱππόλυτος

τὴν τοξόδαμνον Ἄρτεμιν μαρτύρομαι.

Θησεύς

ὦ φίλταθ’, ὡς γενναῖος ἐκφαίνῃ πατρί.

Ἱππόλυτος

τοιῶνδε παίδων γνησίων εὔχου τυχεῖν.

1455

Θησεύς

οἴμοι φρενὸς σῆς εὐσεβοῦς τε κἀγαθῆς.

Ἱππόλυτος

ὦ χαῖρε καὶ σύ, χαῖρε πολλά μοι, πάτερ.

Θησεύς

μή νυν προδῷς με, τέκνον, ἀλλὰ καρτέρει.

Ἱππόλυτος

κεκαρτέρηται τἄμ’· ὄλωλα γάρ, πάτερ.

κρύψον δέ μου πρόσωπον ὡς τάχος πέπλοις.

Θησεύς

ὦ κλείν’ Ἀθῆναι Παλλάδος θ’ ὁρίσματα,

οἵου στερήσεσθ’ ἀνδρός. ὦ τλήμων ἐγώ·

1460

ὡς πολλά, Κύπρι, σῶν κακῶν μεμνήσομαι.

Χορός

κοινὸν τόδ’ ἄχος πᾶσι πολίταις

ἦλθεν ἀέλπτως.

πολλῶν δακρύων ἔσται πίτυλος·

τῶν γὰρ μεγάλων ἀξιοπενθεῖς

1465

φῆμαι μᾶλλον κατέχουσιν.