Euripides Andromache

Ἑρμιόνη

ἰώ μοί μοι·

825

σπάραγμα κόμας ὀνύχων τε δάι’ ἀ-

μύγματα θήσομαι.

Τροφός

ὦ παῖ, τί δράσεις; σῶμα σὸν καταικιῇ;

Ἑρμιόνη

αἰαῖ αἰαῖ·

ἔρρ’ αἰθέριον πλοκάμων ἐμῶν ἄπο,

830

λεπτόμιτον φάρος.

Τροφός

τέκνον, κάλυπτε στέρνα, σύνδησαι πέπλους.

Ἑρμιόνη

τί δέ με δεῖ στέρνα

καλύπτειν πέπλοις; δῆλα καὶ

ἀμφιφανῆ καὶ ἄκρυπτα δε-

835

δράκαμεν πόσιν.

Ἑρμιόνη

κατὰ μὲν οὖν στένω

δαΐας τόλμας, ἂν ἔρεξ’·

ὦ κατάρατος ἐγὼ κατά-

ρατος ἀνθρώποις.

Τροφός

συγγνώσεταί σοι τήνδ’ ἁμαρτίαν πόσις.

840

Ἑρμιόνη

τί μοι ξίφος

ἐκ χερὸς ἠγρεύσω;

ἀπόδος, ὦ φίλα, ’πόδος, ἵν’ ἀνταίαν

ἐρείσω πλαγάν· τί με βρόχων εἴργεις;

Τροφός

ἀλλ’ εἴ σ’ ἀφείην μὴ φρονοῦσαν, ὡς θάνῃς;

845

Ἑρμιόνη

οἴμοι πότμου.

ποῦ μοι πυρὸς φίλα φλόξ;

ποῦ δ’ εἰς πέτρας ἀερθῶ,

ἢ κατὰ πόντον ἢ καθ’ ὕλαν ὀρέων,

ἵνα θανοῦσα νερτέροισιν μέλω;

850

Ἑρμιόνη

ἔλιπες ἔλιπες, ὦ πάτερ, ἐπακτίαν

ὡσεὶ μονάδ’ ἔρημον οὖσαν ἐνάλου κώπας.

855

—ὀλεῖ ὀλεῖ με· τᾷδ’ οὐκέτ’ ἐνοικήσω

νυμφιδίῳ στέγᾳ.

τίνος ἀγαλμάτων ἱκέτις ὁρμαθῶ;

ἢ δούλα δούλας γόνασι προσπέσω;

860

Φθιάδος ἐκ γᾶς

κυανόπτερος ὄρνις εἴθ’ εἴην,

ἢ πευκᾶεν

σκάφος, ἃ διὰ Κυανέας ἐπέρασεν ἀκτὰς

πρωτόπλοος πλάτα.

865

Τροφός

ὦ παῖ, τὸ λίαν οὔτ’ ἐκεῖν’ ἐπῄνεσα,

ὅτ’ εἰς γυναῖκα Τρῳάδ’ ἐξημάρτανες,

οὔτ’ αὖ τὸ νῦν σου δεῖμ’ ὃ δειμαίνεις ἄγαν.

οὐχ ὧδε κῆδος σὸν διώσεται πόσις

φαύλοις γυναικὸς βαρβάρου πεισθεὶς λόγοις.

870

οὐ γάρ τί σ’ αἰχμάλωτον ἐκ Τροίας ἔχει,

ἀλλ’ ἀνδρὸς ἐσθλοῦ παῖδα σὺν πολλοῖς λαβὼν

ἕδνοισι, πόλεώς τ’ οὐ μέσως εὐδαίμονος.

πατὴρ δέ σ’ οὐχ ὧδ’ ὡς σὺ δειμαίνεις, τέκνον,

προδοὺς ἐάσει δωμάτων τῶνδ’ ἐκπεσεῖν.

875

ἀλλ’ εἴσιθ’ εἴσω μηδὲ φαντάζου δόμων

πάροιθε τῶνδε, μή τιν’ αἰσχύνην λάβῃς,

πρόσθεν μελάθρων τῶνδ’ ὁρωμένη, τέκνον.

Χορός

καὶ μὴν ὅδ’ ἀλλόχρως τις ἔκδημος ξένος

σπουδῇ πρὸς ἡμᾶς βημάτων πορεύεται.

880

Ὀρέστης

ξέναι γυναῖκες, ἦ τάδ’ ἔστ’ Ἀχιλλέως

παιδὸς μέλαθρα καὶ τυραννικαὶ στέγαι;

Χορός

ἔγνως· ἀτὰρ δὴ τίς σὺ πυνθάνῃ τάδε;

Ὀρέστης

Ἀγαμέμνονός τε καὶ Κλυταιμήστρας τόκος,

ὄνομα δ’ Ὀρέστης· ἔρχομαι δὲ πρὸς Διὸς

885

μαντεῖα Δωδωναῖ’. ἐπεὶ δ’ ἀφικόμην

Φθίαν, δοκεῖ μοι ξυγγενοῦς μαθεῖν πέρι

γυναικός, εἰ ζῇ κεὐτυχοῦσα τυγχάνει

ἡ Σπαρτιᾶτις Ἑρμιόνη· τηλουρὰ γὰρ

ναίουσ’ ἀφ’ ἡμῶν πεδί’ ὅμως ἐστὶν φίλη.

890

Ἑρμιόνη

ὦ ναυτίλοισι χείματος λιμὴν φανεὶς

Ἀγαμέμνονος παῖ, πρός σε τῶνδε γουνάτων,

οἴκτιρον ἡμᾶς ὧν ἐπισκοπεῖς τύχας,

πράσσοντας οὐκ εὖ. στεμμάτων δ’ οὐχ ἥσσονας

σοῖς προστίθημι γόνασιν ὠλένας ἐμάς.

895

Ὀρέστης

ἔα·

τί χρῆμα; μῶν ἐσφάλμεθ’ ἢ σαφῶς ὁρῶ

δόμων ἄνασσαν τήνδε Μενέλεω κόρην;

Ἑρμιόνη

ἥνπερ μόνην γε Τυνδαρὶς τίκτει γυνὴ

Ἑλένη κατ’ οἴκους πατρί· μηδὲν ἀγνόει.

Ὀρέστης

ὦ Φοῖβ’ ἀκέστορ, πημάτων δοίης λύσιν.

900

τί χρῆμα; πρὸς θεῶν ἢ βροτῶν πάσχεις κακά;

Ἑρμιόνη

τὰ μὲν πρὸς ἡμῶν, τὰ δὲ πρὸς ἀνδρὸς ὅς μ’ ἔχει,

τὰ δ’ ἐκ θεῶν του· πανταχῇ δ’ ὀλώλαμεν.

Ὀρέστης

τίς οὖν ἂν εἴη μὴ πεφυκότων γέ πω

παίδων γυναικὶ συμφορὰ πλὴν εἰς λέχος;

905

Ἑρμιόνη

τοῦτ’ αὐτὸ καὶ νοσοῦμεν· εὖ μ’ ὑπηγάγου.

Ὀρέστης

ἄλλην τιν’ εὐνὴν ἀντὶ σοῦ στέργει πόσις;

Ἑρμιόνη

τὴν αἰχμάλωτον Ἕκτορος ξυνευνέτιν.

Ὀρέστης

κακόν γ’ ἔλεξας, ἄνδρα δίσσ’ ἔχειν λέχη.

Ἑρμιόνη

τοιαῦτα ταῦτα. κᾆτ’ ἔγωγ’ ἠμυνάμην.

910

Ὀρέστης

μῶν εἰς γυναῖκ’ ἔρραψας οἷα δὴ γυνή;

Ἑρμιόνη

φόνον γ’ ἐκείνῃ καὶ τέκνῳ νοθαγενεῖ.

Ὀρέστης

κἄκτεινας, ἤ τις συμφορά σ’ ἀφείλετο;

Ἑρμιόνη

γέρων γε Πηλεύς, τοὺς κακίονας σέβων.

Ὀρέστης

σοὶ δ’ ἦν τις ὅστις τοῦδ’ ἐκοινώνει φόνου;

915

Ἑρμιόνη

πατήρ γ’ ἐπ’ αὐτὸ τοῦτ’ ἀπὸ Σπάρτης μολών.

Ὀρέστης

κἄπειτα τοῦ γέροντος ἡσσήθη χερί;

Ἑρμιόνη

αἰδοῖ γε· καί μ’ ἔρημον οἴχεται λιπών.

Ὀρέστης

συνῆκα· ταρβεῖς τοῖς δεδραμένοις πόσιν.

Ἑρμιόνη

ἔγνως· ὀλεῖ γάρ μ’ ἐνδίκως. τί δεῖ λέγειν;

920

ἀλλ’ ἄντομαί σε Δία καλοῦσ’ ὁμόγνιον,

πέμψον με χώρας τῆσδ’ ὅποι προσωτάτω

ἢ πρὸς πατρῷον μέλαθρον· ὡς δοκοῦσί γε

δόμοι τ’ ἐλαύνειν φθέγμ’ ἔχοντες οἵδε με,

μισεῖ τε γαῖα Φθιάς. εἰ δ’ ἥξει πάρος

925

Φοίβου λιπὼν μαντεῖον εἰς δόμους πόσις,

κτενεῖ μ’ ἐπ’ αἰσχίστοισιν· ἢ δουλεύσομεν

νόθοισι λέκτροις ὧν ἐδέσποζον πρὸ τοῦ.

πῶς οὖν τάδ’, ὡς εἴποι τις, ἐξημάρτανες;

κακῶν γυναικῶν εἴσοδοί μ’ ἀπώλεσαν,

930

αἵ μοι λέγουσαι τούσδ’ ἐχαύνωσαν λόγους·

Σὺ τὴν κακίστην αἰχμάλωτον ἐν δόμοις

δούλην ἀνέξῃ σοὶ λέχους κοινουμένην;

μὰ τὴν ἄνασσαν, οὐκ ἂν ἔν γ’ ἐμοῖς δόμοις

βλέπουσ’ ἂν αὐγὰς τἄμ’ ἐκαρποῦτ’ ἂν λέχη.

935

κἀγὼ κλύουσα τούσδε Σειρήνων λόγους,

σοφῶν πανούργων ποικίλων λαλημάτων,

ἐξηνεμώθην μωρίᾳ. τί γάρ μ’ ἐχρῆν

πόσιν φυλάσσειν, ᾗ παρῆν ὅσων ἔδει;

πολὺς μὲν ὄλβος· δωμάτων δ’ ἠνάσσομεν·

940

παῖδας δ’ ἐγὼ μὲν γνησίους ἔτικτον ἄν,

ἡ δ’ ἡμιδούλους τοῖς ἐμοῖς νοθαγενεῖς.

ἀλλ’ οὔποτ’ οὔποτ’—οὐ γὰρ εἰσάπαξ ἐρῶ—

χρὴ τούς γε νοῦν ἔχοντας, οἷς ἔστιν γυνή,

πρὸς τὴν ἐν οἴκοις ἄλοχον ἐσφοιτᾶν ἐᾶν

945

γυναῖκας· αὗται γὰρ διδάσκαλοι κακῶν·

ἣ μέν τι κερδαίνουσα συμφθείρει λέχος,

ἣ δ’ ἀμπλακοῦσα συννοσεῖν αὑτῇ θέλει,

πολλαὶ δὲ μαργότητι κἀντεῦθεν δόμοι νοσοῦσιν ἀνδρῶν. πρὸς

τάδ’ εὖ φυλάσσετε κλῄθροισι καὶ μοχλοῖσι

950

δωμάτων πύλας· ὑγιὲς γὰρ οὐδὲν αἱ θύραθεν

εἴσοδοι δρῶσιν γυναικῶν, ἀλλὰ

πολλὰ καὶ κακά. ἄγαν ἐφῆκας γλῶσσαν εἰς

Χορός

τὸ σύμφυτον. συγγνωστὰ μέν νυν σοὶ

τάδ’, ἀλλ’ ὅμως χρεὼν κοσμεῖν γυναῖκας τὰς

955

νόσους. σοφόν τι χρῆμα τοῦ διδάξαντος

Ὀρέστης

βροτοὺς λόγους ἀκούειν τῶν ἐναντίων

πάρα. ἐγὼ γὰρ εἰδὼς τῶνδε σύγχυσιν

δόμων ἔριν τε τὴν σὴν καὶ γυναικὸς

Ἕκτορος, φυλακὰς ἔχων ἔμιμνον,

960

εἴτ’ αὐτοῦ μενεῖς εἴτ’ ἐκφοβηθεῖσ’ αἰχμαλωτίδος

φόνῳ γυναικὸς οἴκων τῶνδ’

θέλεις. ἦλθον δὲ σὰς μὲν οὐ σέβων

ἐπιστολάς, εἰ δ’ ἐνδιδοίης, ὥσπερ

ἐνδίδως, λόγον, πέμψων σ’ ἀπ’ οἴκων τῶνδ’

965

. ἐμὴ γὰρ οὖσα πρὶν σὺν τῷδε ναίεις ἀνδρὶ

σοῦ πατρὸς κάκῃ, ὃς πρὶν τὰ Τροίας εἰσβαλεῖν

ὁρίσματα γυναῖκ’ ἐμοί σε δοὺς

ὕστερον τῷ νῦν σ’ ἔχοντι, Τρῳάδ’

εἰ πέρσοι πόλιν. ἐπεὶ δ’ Ἀχιλλέως δεῦρ’

970

ἐνόστησεν γόνος, σῷ μὲν συνέγνων πατρί

τὸν δ’ ἐλισσόμην γάμους ἀφεῖναι σούς,

λέγων τύχας καὶ τὸν παρόντα δαίμον’

, ὡς φίλων μὲν ἂν γήμαιμ’ ἀπ’ ἀνδρῶν, ἔκτοθεν

δ’ οὐ ῥᾳδίως, φεύγων ἀπ’ οἴκων ἃς ἐγὼ

975

φεύγω φυγάς. ὃ δ’ ἦν ὑβριστὴς εἴς

ἐμῆς μητρὸς φόνον τάς θ’ αἱματωποὺς θεὰς

ὀνειδίζων ἐμοί. κἀγὼ ταπεινὸς ὢν τύχαις

ταῖς οἴκοθεν ἤλγουν μὲν ἤλγουν, συμφοραῖς

δ’ ἠνειχόμην, σῶν δὲ στερηθεὶς ᾠχόμην

980

ἄκων γάμων. νῦν οὖν, ἐπειδὴ περιπετεῖς

ἔχεις τύχας καὶ ξυμφορὰν τήνδ’ εἰσπεσοῦσ’

ἀμηχανεῖς, ἄξω σ’ ἀπ’ οἴκων καὶ

δώσω χερί. τὸ συγγενὲς γὰρ δεινόν

, ἔν τε τοῖς κακοῖς οὐκ ἔστιν οὐδὲν κρεῖσσον

985

οἰκείου φίλου. νυμφευμάτων μὲν τῶν ἐμῶν

Ἑρμιόνη

πατὴρ ἐμὸς μέριμναν ἕξει, κοὐκ ἐμὸν

κρίνειν τόδε. ἀλλ’ ὡς τάχιστα τῶνδέ

μ’ ἔκπεμψον δόμων, μὴ φθῇ με προσβὰς δῶμα

καὶ μολὼν πόσις, ἢ πρέσβυς οἴκους μ’ ἐξερημοῦσαν

990

μαθὼν Πηλεὺς μετέλθῃ πωλικοῖς

διώγμασιν. θάρσει γέροντος χεῖρα

Ὀρέστης

τὸν δ’ Ἀχιλλέως μηδὲν φοβηθῇς παῖδ’,

εἰς ἔμ’ ὕβρισε. τοία γὰρ αὐτῷ μηχανὴ

βρόχοις ἀκινήτοισιν ἕστηκεν

995

φόνου πρὸς τῆσδε χειρός· ἣν

πάρος μὲν οὐκ ἐρῶ, τελουμένων δὲ Δελφὶς

πέτρα. ὁ μητροφόντης δ’, ἢν

ἐμῶν μείνωσιν ὅρκοι Πυθικὴν

ἀνὰ χθόνα, δείξει γαμεῖν σφε μηδέν’

1000

ὧν ἐχρῆν ἐμέ. πικρῶς δὲ πατρὸς φόνιον

αἰτήσει δίκην ἄνακτα Φοῖβον· οὐδέ νιν

μετάστασις γνώμης ὀνήσει θεῷ διδόντα

νῦν δίκας, ἀλλ’ ἔκ τ’ ἐκείνου διαβολαῖς

τε ταῖς ἐμαῖς κακῶς ὀλεῖται· γνώσεται

1005

δ’ ἔχθραν ἐμήν. ἐχθρῶν γὰρ ἀνδρῶν μοῖραν

εἰς ἀναστροφὴν δαίμων δίδωσι κοὐκ ἐᾷ

φρονεῖν μέγα.