Aeschylus Libation Bearers

Ἠλέκτρα

δμωαὶ γυναῖκες , δωμάτων εὐθήμονες ,

ἐπεὶ πάρεστε τῆσδε προστροπῆς ἐμοὶ

85

πομποί , γένεσθε τῶνδε σύμβουλοι πέρι ·

τί φῶ χέουσα τάσδε κηδείους χοάς ;

πῶς εὔφρονʼ εἴπω , πῶς κατεύξομαι πατρί ;

πότερα λέγουσα παρὰ φίλης φίλῳ φέρειν

γυναικὸς ἀνδρί , τῆς ἐμῆς μητρὸς πάρα ;

90

τῶνδʼ οὐ πάρεστι θάρσος , οὐδʼ ἔχω τί φῶ ,

χέουσα τόνδε πέλανον ἐν τύμβῳ πατρός .

ἢ τοῦτο φάσκω τοὔπος , ὡς νόμος βροτοῖς ,

ἔσθλʼ ἀντιδοῦναι τοῖσι πέμπουσιν τάδε

στέφη , δόσιν γε τῶν κακῶν ἐπαξίαν ;

95

ἢ σῖγʼ ἀτίμως , ὥσπερ οὖν ἀπώλετο

πατήρ , τάδʼ ἐκχέασα , γάποτον χύσιν ,

στείχω καθάρμαθʼ ὥς τις ἐκπέμψας πάλιν

δικοῦσα τεῦχος ἀστρόφοισιν ὄμμασιν ;

τῆσδʼ ἐστὲ βουλῆς , ὦ φίλαι , μεταίτιαι ·

100

κοινὸν γὰρ ἔχθος ἐν δόμοις νομίζομεν .

μὴ κεύθετʼ ἔνδον καρδίας φόβῳ τινός .

τὸ μόρσιμον γὰρ τόν τʼ ἐλεύθερον μένει

καὶ τὸν πρὸς ἄλλης δεσποτούμενον χερός .

λέγοις ἄν , εἴ τι τῶνδʼ ἔχοις ὑπέρτερον .

105

Χορός

αἰδουμένη σοι βωμὸν ὡς τύμβον πατρὸς

λέξω , κελεύεις γάρ , τὸν ἐκ φρενὸς λόγον .

Ἠλέκτρα

λέγοις ἄν , ὥσπερ ᾐδέσω τάφον πατρός .

Χορός

φθέγγου χέουσα κεδνὰ τοῖσιν εὔφροσιν .

Ἠλέκτρα

τίνας δὲ τούτους τῶν φίλων προσεννέπω ;

110

Χορός

πρῶτον μὲν αὑτὴν χὤστις Αἴγισθον στυγεῖ .

Ἠλέκτρα

ἐμοί τε καὶ σοί τἄρʼ ἐπεύξομαι τάδε ;

Χορός

αὐτὴ σὺ ταῦτα μανθάνουσʼ ἤδη φράσαι .

Ἠλέκτρα

τίνʼ οὖν ἔτʼ ἄλλον τῇδε προστιθῶ στάσει ;

Χορός

μέμνησʼ Ὀρέστου , κεἰ θυραῖός ἐσθʼ ὅμως .

115

Ἠλέκτρα

εὖ τοῦτο , κἀφρένωσας οὐχ ἥκιστά με .

Χορός

τοῖς αἰτίοις νῦν τοῦ φόνου μεμνημένη —

Ἠλέκτρα

τί φῶ ; δίδασκʼ ἄπειρον ἐξηγουμένη .

Χορός

ἐλθεῖν τινʼ αὐτοῖς δαίμον ʼ ἢ βροτῶν τινα—

Ἠλέκτρα

πότερα δικαστὴν ἢ δικηφόρον λέγεις ;

120

Χορός

ἅπλῶς τι φράζουσʼ , ὅστις ἀνταποκτενεῖ .

Ἠλέκτρα

καὶ ταῦτά μοὐστὶν εὐσεβῆ θεῶν πάρα ;

Χορός

πῶς δʼ οὐ τὸν ἐχθρὸν ἀνταμείβεσθαι κακοῖς ;

Ἠλέκτρα

κῆρυξ μέγιστε τῶν ἄνω τε καὶ κάτω ,

ἄρηξον , Ἑρμῆ χθόνιε , κηρύξας ἐμοὶ

τοὺς γῆς ἔνερθε δαίμονας κλύειν ἐμὰς

125

εὐχάς , πατρῴων δωμάτων ἐπισκόπους ,

καὶ Γαῖαν αὐτήν , ἣ τὰ πάντα τίκτεται ,

θρέψασά τʼ αὖθις τῶνδε κῦμα λαμβάνει ·

κἀγὼ χέουσα τάσδε χέρνιβας βροτοῖς

λέγω καλοῦσα πατέρʼ , ἐποίκτιρόν τʼ ἐμὲ

130

φίλον τʼ Ὀρέστην · πῶς ἀνάξομεν δόμοις ;

πεπραμένοι γὰρ νῦν γέ πως ἀλώμεθα

πρὸς τῆς τεκούσης , ἄνδρα δʼ ἀντηλλάξατο

Αἴγισθον , ὅσπερ σοῦ φόνου μεταίτιος .

κἀγὼ μὲν ἀντίδουλος · ἐκ δὲ χρημάτων

135

φεύγων Ὀρέστης ἐστίν , οἱ δʼ ὑπερκόπως

ἐν τοῖσι σοῖς πόνοισι χλίουσιν μέγα .

ἐλθεῖν δʼ Ὀρέστην δεῦρο σὺν τύχῃ τινὶ

κατεύχομαί σοι , καὶ σὺ κλῦθί μου , πάτερ ·

αὐτῇ τέ μοι δὸς σωφρονεστέραν πολὺ

140

μητρὸς γενέσθαι χεῖρά τʼ εὐσεβεστέραν .

ἡμῖν μὲν εὐχὰς τάσδε , τοῖς δʼ ἐναντίοις

λέγω φανῆναί σου , πάτερ , τιμάορον ,

καὶ τοὺς κτανόντας ἀντικατθανεῖν δίκῃ .

ταῦτʼ ἐν μέσῳ τίθημι τῆς καλῆς ἀρᾶς ,

145

κείνοις λέγουσα τήνδε τὴν κακὴν ἀράν ·

ἡμῖν δὲ πομπὸς ἴσθι τῶν ἐσθλῶν ἄνω ,

σὺν θεοῖσι καὶ γῇ καὶ δίκῃ νικηφόρῳ .

τοιαῖσδʼ ἐπʼ εὐχαῖς τάσδʼ ἐπισπένδω χοάς .

ὑμᾶς δὲ κωκυτοῖς ἐπανθίζειν νόμος ,

150

παιᾶνα τοῦ θανόντος ἐξαυδωμένας .

Χορός

ἵετε δάκρυ καναχὲς ὀλόμενον

ὀλομένῳ δεσπότᾳ

πρὸς ἔρυμα τόδε κακῶν , κεδνῶν τʼ

ἀπότροπον ἄγος ἀπεύχετον

155

κεχυμένων χοᾶν . κλύε δέ μοι , κλύε , σέ-

βας ὦ δέσποτʼ , ἐξ ἀμαυρᾶς φρενός .

ὀτοτοτοτοτοτοτοῖ ,

ἴτω τις δορυ-

σθενὴς ἀνήρ , ἀναλυτὴρ δόμων ,

160

Σκυθικά τʼ ἐν χεροῖν παλίντον ʼ

ἐν ἔργῳ βέλη ʼπιπάλλων Ἄρης

σχέδιά τʼ αὐτόκωπα νωμῶν ξίφη .

Ἠλέκτρα

ἔχει μὲν ἤδη γαπότους χοὰς πατήρ ·

νέου δὲ μύθου τοῦδε κοινωνήσατε ·

165

Χορός

λέγοις ἄν · ὀρχεῖται δὲ καρδία φόβῳ .

Ἠλέκτρα

ὁρῶ τομαῖον τόνδε βόστρυχον τάφῳ .

Χορός

τίνος ποτʼ ἀνδρός , ἢ βαθυζώνου κόρης ;

Ἠλέκτρα

εὐξύμβολον τόδʼ ἐστὶ παντὶ δοξάσαι .

170

Χορός

πῶς οὖν ; παλαιὰ παρὰ νεωτέρας μάθω .

Ἠλέκτρα

οὐκ ἔστιν ὅστις πλὴν ἐμοῦ κείραιτό νιν .

Χορός

ἐχθροὶ γὰρ οἷς προσῆκε πενθῆσαι τριχί .

Ἠλέκτρα

καὶ μὴν ὅδʼ ἐστὶ κάρτʼ ἰδεῖν ὁμόπτερος —

Χορός

ποίαις ἐθείραις ; τοῦτο γὰρ θέλω μαθεῖν .

175

Ἠλέκτρα

αὐτοῖσιν ἡμῖν κάρτα προσφερὴς ἰδεῖν .

Χορός

μῶν οὖν Ὀρέστου κρύβδα δῶρον ἦν τόδε ;

Ἠλέκτρα

μάλιστʼ ἐκείνου βοστρύχοις προσείδεται .

Χορός

καὶ πῶς ἐκεῖνος δεῦρʼ ἐτόλμησεν μολεῖν ;

Ἠλέκτρα

ἔπεμψε χαίτην κουρίμην χάριν πατρός .

180

Χορός

οὐχ ἧσσον εὐδάκρυτά μοι λέγεις τάδε ,

εἰ τῆσδε χώρας μήποτε ψαύσει ποδί .

Ἠλέκτρα

κἀμοὶ προσέστη καρδίας κλυδώνιον

χολῆς , ἐπαίσθην δʼ ὡς διανταίῳ βέλει ·

ἐξ ὀμμάτων δὲ δίψιοι πίπτουσί μοι

185

σταγόνες ἄφρακτοι δυσχίμου πλημμυρίδος ,

πλόκαμον ἰδούσῃ τόνδε · πῶς γὰρ ἐλπίσω

ἀστῶν τινʼ ἄλλον τῆσδε δεσπόζειν φόβης ;

ἀλλʼ οὐδὲ μήν νιν ἡ κτανοῦσʼ ἐκείρατο ,

ἐμὴ δὲ μήτηρ , οὐδαμῶς ἐπώνυμον

190

φρόνημα παισὶ δύσθεον πεπαμένη .

ἐγὼ δʼ ὅπως μὲν ἄντικρυς τάδʼ αἰνέσω ,

εἶναι τόδʼ ἀγλάισμά μοι τοῦ φιλτάτου

βροτῶν Ὀρέστου —σαίνομαι δʼ ὑπʼ ἐλπίδος .

Ἠλέκτρα

φεῦ .

195

εἴθʼ εἶχε φωνὴν εὔφρονʼ ἀγγέλου δίκην ,

ὅπως δίφροντις οὖσα μὴ ʼκινυσσόμην ,

ἀλλʼ εὖ ʼσαφήνει τόνδʼ ἀποπτύσαι πλόκον ,

εἴπερ γʼ ἀπʼ ἐχθροῦ κρατὸς ἦν τετμημένος ,

ἢ ξυγγενὴς ὢν εἶχε συμπενθεῖν ἐμοὶ

ἄγαλμα τύμβου τοῦδε καὶ τιμὴν πατρός .

200

ἀλλʼ εἰδότας μὲν τοὺς θεοὺς καλούμεθα ,

οἵοισιν ἐν χειμῶσι ναυτίλων δίκην

στροβούμεθʼ · εἰ δὲ χρὴ τυχεῖν σωτηρίας ,

σμικροῦ γένοιτʼ ἂν σπέρματος μέγας πυθμήν .

καὶ μὴν στίβοι γε , δεύτερον τεκμήριον ,

205

ποδῶν ὅμοιοι τοῖς τʼ ἐμοῖσιν ἐμφερεῖς —

καὶ γὰρ δύʼ ἐστὸν τώδε περιγραφὰ ποδοῖν ,

αὐτοῦ τʼ ἐκείνου καὶ συνεμπόρου τινός .

πτέρναι τενόντων θʼ ὑπογραφαὶ μετρούμεναι

εἰς ταὐτὸ συμβαίνουσι τοῖς ἐμοῖς στίβοις .

210

πάρεστι δʼ ὠδὶς καὶ φρενῶν καταφθορά .

Ὀρέστης

εὔχου τὰ λοιπά , τοῖς θεοῖς τελεσφόρους

εὐχὰς ἐπαγγέλλουσα , τυγχάνειν καλῶς .

Ἠλέκτρα

ἐπεὶ τί νῦν ἕκατι δαιμόνων κυρῶ ;

Ὀρέστης

εἰς ὄψιν ἥκεις ὧνπερ ἐξηύχου πάλαι .

215

Ἠλέκτρα

καὶ τίνα σύνοισθά μοι καλουμένῃ βροτῶν ;

Ὀρέστης

σύνοιδʼ Ὀρέστην πολλά σʼ ἐκπαγλουμένην .

Ἠλέκτρα

καὶ πρὸς τί δῆτα τυγχάνω κατευγμάτων ;

Ὀρέστης

ὅδʼ εἰμί · μὴ μάτευʼ ἐμοῦ μᾶλλον φίλον .

Ἠλέκτρα

ἀλλʼ ἦ δόλον τινʼ , ὦ ξένʼ , ἀμφί μοι πλέκεις ;

220

Ὀρέστης

αὐτὸς καθʼ αὑτοῦ τἄρα μηχανορραφῶ .

Ἠλέκτρα

ἀλλʼ ἐν κακοῖσι τοῖς ἐμοῖς γελᾶν θέλεις .

Ὀρέστης

κἀν τοῖς ἐμοῖς ἄρʼ , εἴπερ ἔν γε τοῖσι σοῖς

Ἠλέκτρα

ὡς ὄντʼ Ὀρέστην τάδε σʼ ἐγὼ προσεννέπω ;

Ὀρέστης

αὐτὸν μὲν οὖν ὁρῶσα δυσμαθεῖς ἐμέ ·

225

κουρὰν δʼ ἰδοῦσα τήνδε κηδείου τριχὸς

ἰχνοσκοποῦσά τʼ ἐν στίβοισι τοῖς ἐμοῖς

ἀνεπτερώθης κἀδόκεις ὁρᾶν ἐμέ .

σκέψαι τομῇ προσθεῖσα βόστρυχον τριχὸς

230

σαυτῆς ἀδελφοῦ σύμμετρον τὠμῷ κάρᾳ .

ἰδοῦ δʼ ὕφασμα τοῦτο , σῆς ἔργον χερός ,

σπάθης τε πληγὰς ἠδὲ θήρειον γραφήν .

ἔνδον γενοῦ , χαρᾷ δὲ μὴ ʼκπλαγῇς φρένας ·

τοὺς φιλτάτους γὰρ οἶδα νῷν ὄντας πικρούς .

Ἠλέκτρα

ὦ φίλτατον μέλημα δώμασιν πατρός ,

235

δακρυτὸς ἐλπὶς σπέρματος σωτηρίου ,

ἀλκῇ πεποιθὼς δῶμʼ ἀνακτήσῃ πατρός .

ὦ τερπνὸν ὄμμα τέσσαρας μοίρας ἔχον

ἐμοί · προσαυδᾶν δʼ ἐστʼ ἀναγκαίως ἔχον

πατέρα τε , καὶ τὸ μητρὸς ἐς σέ μοι ῥέπει

240

στέργηθρον · ἡ δὲ πανδίκως ἐχθαίρεται ·

καὶ τῆς τυθείσης νηλεῶς ὁμοσπόρου ·

πιστὸς δʼ ἀδελφὸς ἦσθʼ , ἐμοὶ σέβας φέρων

μόνος · Κράτος τε καὶ Δίκη σὺν τῷ τρίτῳ

πάντων μεγίστῳ Ζηνὶ συγγένοιτό σοι .

245

Ὀρέστης

Ζεῦ Ζεῦ , θεωρὸς τῶνδε πραγμάτων γενοῦ ·

ἰδοῦ δὲ γένναν εὖνιν αἰετοῦ πατρός ,

θανόντος ἐν πλεκταῖσι καὶ σπειράμασιν

δεινῆς ἐχίδνης . τοὺς δʼ ἀπωρφανισμένους

νῆστις πιέζει λιμός · οὐ γὰρ ἐντελεῖς

250

θήραν πατρῴαν προσφέρειν σκηνήμασιν .

οὕτω δὲ κἀμὲ τήνδε τʼ , Ἠλέκτραν λέγω ,

ἰδεῖν πάρεστί σοι , πατροστερῆ γόνον ,

ἄμφω φυγὴν ἔχοντε τὴν αὐτὴν δόμων .

καὶ τοῦ θυτῆρος καί σε τιμῶντος μέγα

255

πατρὸς νεοσσοὺς τούσδʼ ἀποφθείρας πόθεν

ἕξεις ὁμοίας χειρὸς εὔθοινον γέρας ;

οὔτʼ αἰετοῦ γένεθλʼ ἀποφθείρας , πάλιν

πέμπειν ἔχοις ἂν σήματʼ εὐπιθῆ βροτοῖς ·

οὔτʼ ἀρχικός σοι πᾶς ὅδʼ αὐανθεὶς πυθμὴν

260

βωμοῖς ἀρήξει βουθύτοις ἐν ἤμασιν .

κόμιζʼ , ἀπὸ σμικροῦ δʼ ἂν ἄρειας μέγαν

δόμον , δοκοῦντα κάρτα νῦν πεπτωκέναι .

Χορός

ὦ παῖδες , ὦ σωτῆρες ἑστίας πατρός ,

σιγᾶθʼ , ὅπως μὴ πεύσεταί τις , ὦ τέκνα ,

265

γλώσσης χάριν δὲ πάντʼ ἀπαγγείλῃ τάδε

πρὸς τοὺς κρατοῦντας · οὓς ἴδοιμʼ ἐγώ ποτε

θανόντας ἐν κηκῖδι πισσήρει φλογός .

Ὀρέστης

οὔτοι προδώσει Λοξίου μεγασθενὴς

χρησμὸς κελεύων τόνδε κίνδυνον περᾶν ,

270

κἀξορθιάζων πολλὰ καὶ δυσχειμέρους

ἄτας ὑφʼ ἧπαρ θερμὸν ἐξαυδώμενος ,

εἰ μὴ μέτειμι τοῦ πατρὸς τοὺς αἰτίους ·

τρόπον τὸν αὐτὸν ἀνταποκτεῖναι λέγων ,

ἀποχρημάτοισι ζημίαις ταυρούμενον ·

275

αὐτὸν δʼ ἔφασκε τῇ φίλῃ ψυχῇ τάδε

τείσειν μʼ ἔχοντα πολλὰ δυστερπῆ κακά .

τὰ μὲν γὰρ ἐκ γῆς δυσφρόνων μηνίματα

βροτοῖς πιφαύσκων εἶπε , τὰς δʼ αἰνῶν νόσους ,

σαρκῶν ἐπαμβατῆρας ἀγρίαις γνάθοις

280

λειχῆνας ἐξέσθοντας ἀρχαίαν φύσιν ·

λευκὰς δὲ κόρσας τῇδʼ ἐπαντέλλειν νόσῳ ·

ἄλλας τʼ ἐφώνει προσβολάς Ἐρινύων

ἐκ τῶν πατρῴων αἱμάτων τελουμένας ·

τὸ γὰρ σκοτεινὸν τῶν ἐνερτέρων βέλος

285

ἐκ προστροπαίων ἐν γένει πεπτωκότων ,

καὶ λύσσα καὶ μάταιος ἐκ νυκτῶν φόβος

ὁρῶντα λαμπρὸν ἐν σκότῳ νωμῶντʼ ὀφρὺν

κινεῖ , ταράσσει , καὶ διώκεσθαι πόλεως

χαλκηλάτῳ πλάστιγγι λυμανθὲν δέμας .

290

καὶ τοῖς τοιούτοις οὔτε κρατῆρος μέρος

εἶναι μετασχεῖν , οὐ φιλοσπόνδου λιβός ,

βωμῶν τʼ ἀπείργειν οὐχ ὁρωμένην πατρὸς

μῆνιν · δέχεσθαι δʼ οὔτε συλλύειν τινά .

πάντων δʼ ἄτιμον κἄφιλον θνῄσκειν χρόνῳ

295

κακῶς ταριχευθέντα παμφθάρτῳ μόρῳ .

τοιοῖσδε χρησμοῖς ἆρα χρὴ πεποιθέναι ;

κεἰ μὴ πέποιθα , τοὔργον ἔστʼ ἐργαστέον .

πολλοὶ γὰρ εἰς ἓν συμπίτνουσιν ἵμεροι ,

θεοῦ τʼ ἐφετμαὶ καὶ πατρὸς πένθος μέγα ,

300

καὶ πρὸς πιέζει χρημάτων ἀχηνία ,

τὸ μὴ πολίτας εὐκλεεστάτους βροτῶν ,

Τροίας ἀναστατῆρας εὐδόξῳ φρενί ,

δυοῖν γυναικοῖν ὧδʼ ὑπηκόους πέλειν .

θήλεια γὰρ φρήν · εἰ δὲ μή , τάχʼ εἴσεται .

305