Aeschylus Eumenides

Ἀθηνᾶ

κήρυσσε , κῆρυξ , καὶ στρατὸν κατειργαθοῦ ,

ἥ τʼ οὖν διάτορος Τυρσηνικὴ

σάλπιγξ , βροτείου πνεύματος πληρουμένη ,

ὑπέρτονον γήρυμα φαινέτω στρατῷ .

πληρουμένου γὰρ τοῦδε βουλευτηρίου

570

σιγᾶν ἀρήγει καὶ μαθεῖν θεσμοὺς ἐμοὺς

πόλιν τε πᾶσαν εἰς τὸν αἰανῆ χρόνον

καὶ τούσδʼ ὅπως ἂν εὖ καταγνωσθῇ δίκη .

Χορός

ἄναξ Ἄπολλον , ὧν ἔχεις αὐτὸς κράτει .

τί τοῦδε σοὶ μέτεστι πράγματος λέγε .

575

Ἀπόλλων

καὶ μαρτυρήσων ἦλθον —ἔστι γὰρ νόμῳ

ἱκέτης ὅδʼ ἁνὴρ καὶ δόμων ἐφέστιος

ἐμῶν , φόνου δὲ τοῦδʼ ἐγὼ καθάρσιος —

καὶ ξυνδικήσων αὐτός · αἰτίαν δʼ ἔχω

τῆς τοῦδε μητρὸς τοῦ φόνου . σὺ δʼ εἴσαγε

580

ὅπως τʼ ἐπίστᾳ τήνδε κύρωσον δίκην .

Ἀθηνᾶ

ὑμῶν ὁ μῦθος , εἰσάγω δὲ τὴν δίκην ·

ὁ γὰρ διώκων πρότερος ἐξ ἀρχῆς λέγων

γένοιτʼ ἂν ὀρθῶς πράγματος διδάσκαλος .

Χορος

πολλαὶ μέν ἐσμεν , λέξομεν δὲ συντόμως .

585

ἔπος δʼ ἀμείβου πρὸς ἔπος ἐν μέρει τιθείς

τὴν μητέρʼ εἰπὲ πρῶτον εἰ κατέκτονας .

Ὀρέστης

ἔκτεινα · τούτου δʼ οὔτις ἄρνησις πέλει .

Χορός

ἓν μὲν τόδʼ ἤδη τῶν τριῶν παλαισμάτων .

Ὀρέστης

οὐ κειμένῳ πω τόνδε κομπάζεις λόγον .

590

Χορός

εἰπεῖν γε μέντοι δεῖ σʼ ὅπως κατέκτανες .

Ὀρέστης

λέγω · ξιφουλκῷ χειρὶ πρὸς δέρην τεμών .

Χορός

πρὸς τοῦ δʼ ἐπείσθης καὶ τίνος βουλεύμασιν ;

Ὀρέστης

τοῖς τοῦδε θεσφάτοισι · μαρτυρεῖ δέ μοι .

Χορός

ὁ μάντις ἐξηγεῖτό σοι μητροκτονεῖν ;

595

Ὀρέστης

καὶ δεῦρό γʼ ἀεὶ τὴν τύχην οὐ μέμφομαι .

Χορός

ἀλλʼ εἴ σε μάρψει ψῆφος , ἄλλʼ ἐρεῖς τάχα .

Ὀρέστης

πέποιθʼ . ἀρωγὰς δʼ ἐκ τάφου πέμψει πατήρ .

Χορός

νεκροῖσί νυν πέπισθι μητέρα κτανών .

Ὀρέστης

δυοῖν γὰρ εἶχε προσβολὰς μιασμάτοιν .

600

Χορός

πῶς δή ; δίδαξον τοὺς δικάζοντας τάδε .

Ὀρέστης

ἀνδροκτονοῦσα πατέρʼ ἐμὸν κατέκτανεν .

Χορός

τοιγὰρ σὺ μὲν ζῇς , ἡ δʼ ἐλευθέρα φόνῳ .

Ὀρέστης

τί δʼ οὐκ ἐκείνην ζῶσαν ἤλαυνες φυγῇ ;

Χορός

οὐκ ἦν ὅμαιμος φωτὸς ὃν κατέκτανεν .

605

Ὀρέστης

ἐγὼ δὲ μητρὸς τῆς ἐμῆς ἐν αἵματι ;

Χορός

πῶς γάρ σʼ ἔθρεψʼ ἂν ἐντός , ὦ μιαιφόνε ,

ζώνης ; ἀπεύχῃ μητρὸς αἷμα φίλτατον ;

Ὀρέστης

ἤδη σὺ μαρτύρησον · ἐξηγοῦ δέ μοι ,

Ἄπολλον , εἴ σφε σὺν δίκῃ κατέκτανον .

610

δρᾶσαι γὰρ ὥσπερ ἐστὶν οὐκ ἀρνούμεθα .

ἀλλʼ εἰ δίκαιον εἴτε μὴ τῇ σῇ φρενὶ

δοκεῖ τόδʼ αἷμα , κρῖνον , ὡς τούτοις φράσω .

Ἀπόλλων

λέξω πρὸς ὑμᾶς τόνδʼ Ἀθηναίας μέγαν

θεσμὸν δικαίως , —μάντις ὢν δʼ οὐ ψεύσομαι .

615

οὐπώποτʼ εἶπον μαντικοῖσιν ἐν θρόνοις ,

οὐκ ἀνδρός , οὐ γυναικός , οὐ πόλεως πέρι ,

ὃ μὴ κελεύσαι Ζεὺς Ὀλυμπίων πατήρ .

τὸ μὲν δίκαιον τοῦθʼ ὅσον σθένει μαθεῖν ,

βουλῇ πιφαύσκω δʼ ὔμμʼ ἐπισπέσθαι πατρός ·

620

ὅρκος γὰρ οὔτι Ζηνὸς ἰσχύει πλέον .

Χορός

Ζεύς , ὡς λέγεις σύ , τόνδε χρησμὸν ὤπασε ,

φράζειν Ὀρέστῃ τῷδε , τὸν πατρὸς φόνον

πράξαντα μητρὸς μηδαμοῦ τιμὰς νέμειν ;

Ἀπόλλων

οὐ γάρ τι ταὐτὸν ἄνδρα γενναῖον θανεῖν

625

διοσδότοις σκήπτροισι τιμαλφούμενον ,

καὶ ταῦτα πρὸς γυναικός , οὔ τι θουρίοις

τόξοις ἑκηβόλοισιν , ὥστʼ Ἀμαζόνος ,

ἀλλʼ ὡς ἀκούσῃ , Παλλὰς οἵ τʼ ἐφήμενοι

ψήφῳ διαιρεῖν τοῦδε πράγματος πέρι .

630

ἀπὸ στρατείας γάρ νιν ἠμποληκότα

τὰ πλεῖστʼ ἄμεινον εὔφροσιν δεδεγμένη ,

δροίτῃ περῶντι λουτρὰ κἀπὶ τέρματι

φᾶρος περεσκήνωσεν , ἐν δʼ ἀτέρμονι

κόπτει πεδήσασʼ ἄνδρα δαιδάλῳ πέπλῳ .

635

ἀνδρὸς μὲν ὑμῖν οὗτος εἴρηται μόρος

τοῦ παντοσέμνου , τοῦ στρατηλάτου νεῶν .

ταύτην τοιαύτην εἶπον , ὡς δηχθῇ λεώς ,

ὅσπερ τέτακται τήνδε κυρῶσαι δίκην .

Χορός

πατρὸς προτιμᾷ Ζεὺς μόρον τῷ σῷ λόγῳ ·

640

αὐτὸς δʼ ἔδησε πατέρα πρεσβύτην Κρόνον .

πῶς ταῦτα τούτοις οὐκ ἐναντίως λέγεις ;

ὑμᾶς δʼ ἀκούειν ταῦτʼ ἐγὼ μαρτύρομαι .

Ἀπόλλων

ὦ παντομισῆ κνώδαλα , στύγη θεῶν ,

πέδας μὲν ἂν λύσειεν , ἔστι τοῦδʼ ἄκος

645

καὶ κάρτα πολλὴ μηχανὴ λυτήριος ·

ἀνδρὸς δʼ ἐπειδὰν αἷμʼ ἀνασπάσῃ κόνις

ἅπαξ θανόντος , οὔτις ἔστʼ ἀνάστασις .

τούτων ἐπῳδὰς οὐκ ἐποίησεν πατὴρ

οὑμός , τὰ δʼ ἄλλα πάντʼ ἄνω τε καὶ κάτω

650

στρέφων τίθησιν οὐδὲν ἀσθμαίνων μένει .

Χορός

πῶς γὰρ τὸ φεύγειν τοῦδʼ ὑπερδικεῖς ὅρα ·

τὸ μητρὸς αἷμʼ ὅμαιμον ἐκχέας πέδοι

ἔπειτʼ ἐν Ἄργει δώματʼ οἰκήσει πατρός ;

ποίοισι βωμοῖς χρώμενος τοῖς δημίοις ;

655

ποία δὲ χέρνιψ φρατέρων προσδέξεται ;

Ἀπόλλων

καὶ τοῦτο λέξω , καὶ μάθʼ ὡς ὀρθῶς ἐρῶ .

οὔκ ἔστι μήτηρ ἡ κεκλημένου τέκνου

τοκεύς , τροφὸς δὲ κύματος νεοσπόρου .

τίκτει δʼ ὁ θρῴσκων , ἡ δʼ ἅπερ ξένῳ ξένη

660

ἔσωσεν ἔρνος , οἷσι μὴ βλάψῃ θεός .

τεκμήριον δὲ τοῦδέ σοι δείξω λόγου .

πατὴρ μὲν ἂν γένοιτʼ ἄνευ μητρός · πέλας

μάρτυς πάρεστι παῖς Ὀλυμπίου Διός ,

οὐδʼ ἐν σκότοισι νηδύος τεθραμμένη ,

665

ἀλλʼ οἷον ἔρνος οὔτις ἂν τέκοι θεός .

ἐγὼ δέ , Παλλάς , τἄλλα θʼ ὡς ἐπίσταμαι ,

τὸ σὸν πόλισμα καὶ στρατὸν τεύξω μέγαν ,

καὶ τόνδʼ ἔπεμψα σῶν δόμων ἐφέστιον ,

ὅπως γένοιτο πιστὸς εἰς τὸ πᾶν χρόνου

670

καὶ τόνδʼ ἐπικτήσαιο σύμμαχον , θεά ,

καὶ τοὺς ἔπειτα , καὶ τάδʼ αἰανῶς μένοι

στέργειν τὰ πιστὰ τῶνδε τοὺς ἐπισπόρους .

Ἀθηνᾶ

ἤδη κελεύω τούσδʼ ἀπὸ γνώμης φέρειν

ψῆφον δικαίαν , ὡς ἅλις λελεγμένων ;

675

Χορός

ἡμῖν μὲν ἤδη πᾶν τετόξευται βέλος .

μένω δʼ ἀκοῦσαι πῶς ἀγὼν κριθήσεται .

Ἀθηνᾶ

τί γάρ ; πρὸς ὑμῶν πῶς τιθεῖσʼ , ἄμομφος ὦ ;

Ἀπόλλων

ἠκούσαθʼ ὧν ἠκούσατʼ , ἐν δὲ καρδίᾳ

ψῆφον φέροντες ὅρκον αἰδεῖσθε , ξένοι .

680

Ἀθηνᾶ

κλύοιτʼ ἂν ἤδη θεσμόν , Ἀττικὸς λεώς ,

πρώτας δίκας κρίνοντες αἵματος χυτοῦ .

ἔσται δὲ καὶ τὸ λοιπὸν Αἰγέως στρατῷ

αἰεὶ δικαστῶν τοῦτο βουλευτήριον .

πάγον δʼ Ἄρειον τόνδʼ , Ἀμαζόνων ἕδραν

685

σκηνάς θʼ , ὅτʼ ἦλθον Θησέως κατὰ φθόνον

στρατηλατοῦσαι , καὶ πόλιν νεόπτολιν

τήνδʼ ὑψίπυργον ἀντεπύργωσαν τότε ,

Ἄρει δʼ ἔθυον , ἔνθεν ἔστʼ ἐπώνυμος

πέτρα , πάγος τʼ Ἄρειος · ἐν δὲ τῷ σέβας

690

ἀστῶν φόβος τε ξυγγενὴς τὸ μὴ ἀδικεῖν

σχήσει τό τʼ ἦμαρ καὶ κατʼ εὐφρόνην ὁμῶς ,

αὐτῶν πολιτῶν μὴ ʼπιχραινόντων νόμους

κακαῖς ἐπιρροαῖσι · βορβόρῳ δʼ ὕδωρ

λαμπρὸν μιαίνων οὔποθʼ εὑρήσεις ποτόν .

695

τὸ μήτʼ ἄναρχον μήτε δεσποτούμενον

ἀστοῖς περιστέλλουσι βουλεύω σέβειν ,

καὶ μὴ τὸ δεινὸν πᾶν πόλεως ἔξω βαλεῖν .

τίς γὰρ δεδοικὼς μηδὲν ἔνδικος βροτῶν ;

τοιόνδε τοι ταρβοῦντες ἐνδίκως σέβας

700

ἔρυμά τε χώρας καὶ πόλεως σωτήριον

ἔχοιτʼ ἄν , οἷον οὔτις ἀνθρώπων ἔχει ,

οὔτʼ ἐν Σκύθῃσιν οὔτε Πέλοπος ἐν τόποις .

κερδῶν ἄθικτον τοῦτο βουλευτήριον ,

αἰδοῖον , ὀξύθυμον , εὑδόντων ὕπερ

705

ἐγρηγορὸς φρούρημα γῆς καθίσταμαι .

ταύτην μὲν ἐξέτεινʼ ἐμοῖς παραίνεσιν

ἀστοῖσιν εἰς τὸ λοιπόν · ὀρθοῦσθαι δὲ χρὴ

καὶ ψῆφον αἴρειν καὶ διαγνῶναι δίκην

αἰδουμένους τὸν ὅρκον . εἴρηται λόγος .

710

Χορός

καὶ μὴν βαρεῖαν τήνδʼ ὁμιλίαν χθονὸς

ξύμβουλός εἰμι μηδαμῶς ἀτιμάσαι .

Ἀπόλλων

κἄγωγε χρησμοὺς τοὺς ἐμούς τε καὶ Διὸς

ταρβεῖν κελεύω μηδʼ ἀκαρπώτους κτίσαι .

Χορός

ἀλλʼ αἱματηρὰ πράγματʼ οὐ λαχὼν σέβεις ,

715

μαντεῖα δʼ οὐκέθʼ ἁγνὰ μαντεύσῃ νέμων .

Ἀπόλλων

ἦ καὶ πατήρ τι σφάλλεται βουλευμάτων

πρωτοκτόνοισι προστροπαῖς Ἰξίονος ;

Χορός

λέγεις · ἐγὼ δὲ μὴ τυχοῦσα τῆς δίκης

βαρεῖα χώρᾳ τῇδʼ ὁμιλήσω πάλιν .

720

Ἀπόλλων

ἀλλʼ ἔν τε τοῖς νέοισι καὶ παλαιτέροις

θεοῖς ἄτιμος εἶ σύ · νικήσω δʼ ἐγώ .

Χορός

τοιαῦτʼ ἔδρασας καὶ Φέρητος ἐν δόμοις ·

Μοίρας ἔπεισας ἀφθίτους θεῖναι βροτούς .

Ἀπόλλων

οὔκουν δίκαιον τὸν σέβοντʼ εὐεργετεῖν ,

725

ἄλλως τε πάντως χὤτε δεόμενος τύχοι ;

Χορός

σύ τοι παλαιὰς διανομὰς καταφθίσας

οἴνῳ παρηπάτησας ἀρχαίας θεάς .

Ἀπόλλων

σύ τοι τάχʼ οὐκ ἔχουσα τῆς δίκης τέλος

ἐμῇ τὸν ἰὸν οὐδὲν ἐχθροῖσιν βαρύν .

730

Χορός

ἐπεὶ καθιππάζῃ με πρεσβῦτιν νέος ,

δίκης γενέσθαι τῆσδʼ ἐπήκοος μένω ,

ὡς ἀμφίβουλος οὖσα θυμοῦσθαι πόλει .

Ἀθηνᾶ

ἐμὸν τόδʼ ἔργον , λοισθίαν κρῖναι δίκην .

ψῆφον δʼ Ὀρέστῃ τήνδʼ ἐγὼ προσθήσομαι .

735

μήτηρ γὰρ οὔτις ἐστὶν ἥ μʼ ἐγείνατο ,

τὸ δʼ ἄρσεν αἰνῶ πάντα , πλὴν γάμου τυχεῖν ,

ἅπαντι θυμῷ , κάρτα δʼ εἰμὶ τοῦ πατρός .

οὕτω γυναικὸς οὐ προτιμήσω μόρον

ἄνδρα κτανούσης δωμάτων ἐπίσκοπον .

740

νικᾷ δʼ Ὀρέστης , κἂν ἰσόψηφος κριθῇ .

ἐκβάλλεθʼ ὡς τάχιστα τευχέων πάλους ,

ὅσοις δικαστῶν τοῦτʼ ἐπέσταλται τέλος .

Ὀρέστης

ὦ Φοῖβʼ Ἄπολλον , πῶς ἀγὼν κριθήσεται ;

Χορός

ὦ Νὺξ μέλαινα μῆτερ , ἆρʼ ὁρᾷς τάδε ;

745

Ὀρέστης

νῦν ἀγχόνης μοι τέρματʼ , ἢ φάος βλέπειν .

Χορός

ἡμῖν γὰρ ἔρρειν , ἢ πρόσω τιμὰς νέμειν .

Ἀπόλλων

πεμπάζετʼ ὀρθῶς ἐκβολὰς ψήφων , ξένοι ,

τὸ μὴ ʼδικεῖν σέβοντες ἐν διαιρέσει .

γνώμης δʼ ἀπούσης πῆμα γίγνεται μέγα ,

750

βαλοῦσά τʼ οἶκον ψῆφος ὤρθωσεν μία .

Ἀθηνᾶ

ἀνὴρ ὅδʼ ἐκπέφευγεν αἵματος δίκην ·

ἴσον γάρ ἐστι τἀρίθμημα τῶν πάλων .

Ὀρέστης

ὦ Παλλάς , ὦ σώσασα τοὺς ἐμοὺς δόμους .

γαίας πατρῴας ἐστερημένον σύ τοι

755

κατῴκισάς με · καί τις Ἑλλήνων ἐρεῖ ,

Ἀργεῖος ἁνὴρ αὖθις ἔν τε χρήμασιν

οἰκεῖ πατρῴοις , Παλλάδος καὶ Λοξίου

ἕκατι , καὶ τοῦ πάντα κραίνοντος τρίτου

σωτῆρος , ὃς πατρῷον αἰδεσθεὶς μόρον

760

σῴζει με , μητρὸς τάσδε συνδίκους ὁρῶν .

ἐγὼ δὲ χώρᾳ τῇδε καὶ τῷ σῷ στρατῷ

τὸ λοιπὸν εἰς ἅπαντα πλειστήρη χρόνον

ὁρκωμοτήσας νῦν ἄπειμι πρὸς δόμους ,

μήτοι τινʼ ἄνδρα δεῦρο πρυμνήτην χθονὸς

765

ἐλθόντʼ ἐποίσειν εὖ κεκασμένον δόρυ .

αὐτοὶ γὰρ ἡμεῖς ὄντες ἐν τάφοις τότε

τοῖς τἀμὰ παρβαίνουσι νῦν ὁρκώματα

ἀμηχάνοισι πράξομεν δυσπραξίαις ,

ὁδοὺς ἀθύμους καὶ παρόρνιθας πόρους

770

τιθέντες , ὡς αὐτοῖσι μεταμέλῃ πόνος ·

ὀρθουμένων δέ , καὶ πόλιν τὴν Παλλάδος

τιμῶσιν αἰεὶ τήνδε συμμάχῳ δορί ,

αὐτοῖσιν ἡμεῖς ἐσμεν εὐμενέστεροι .

καὶ χαῖρε , καὶ σὺ καὶ πολισσοῦχος λεώς ·

775

πάλαισμʼ ἄφυκτον τοῖς ἐναντίοις ἔχοις ,

σωτήριόν τε καὶ δορὸς νικηφόρον .