Euripides Electra

Χορός

πολλῶν κακῶν Ἕλλησιν αἰτίαν ἔχει

σῆς μητρὸς Ἑλένη σύγγονος δόμοις τε σοῖς .

Ἠλέκτρα

οἴμοι , γυναῖκες , ἐξέβην θρηνημάτων .

215

ξένοι τινὲς παρʼ οἶκον οἵδʼ ἐφεστίους

εὐνὰς ἔχοντες ἐξανίστανται λόχου ·

φυγῇ σὺ μὲν κατʼ οἶμον , ἐς δόμους δʼ ἐγὼ

φῶτας κακούργους ἐξαλύξωμεν ποδί .

Ὀρέστης

μένʼ , ὦ τάλαινα · μὴ τρέσῃς ἐμὴν χέρα .

220

Ἠλέκτρα

ὦ Φοῖβʼ Ἄπολλον · προσπίτνω σε μὴ θανεῖν .

Ὀρέστης

ἄλλους κτάνοιμι μᾶλλον ἐχθίους σέθεν .

Ἠλέκτρα

ἄπελθε , μὴ ψαῦʼ ὧν σε μὴ ψαύειν χρεών .

Ὀρέστης

οὐκ ἔσθʼ ὅτου θίγοιμʼ ἂν ἐνδικώτερον .

Ἠλέκτρα

καὶ πῶς ξιφήρης πρὸς δόμοις λοχᾷς ἐμοῖς ;

225

Ὀρέστης

μείνασʼ ἄκουσον , καὶ τάχʼ οὐκ ἄλλως ἐρεῖς .

Ἠλέκτρα

ἕστηκα · πάντως δʼ εἰμὶ σή · κρείσσων γὰρ εἶ .

Ὀρέστης

ἥκω φέρων σοι σοῦ κασιγνήτου λόγους .

Ἠλέκτρα

ὦ φίλτατʼ , ἆρα ζῶντος ἢ τεθνηκότος ;

Ὀρέστης

ζῇ · πρῶτα γάρ σοι τἀγάθʼ ἀγγέλλειν θέλω .

230

Ἠλέκτρα

εὐδαιμονοίης , μισθὸν ἡδίστων λόγων .

Ὀρέστης

κοινῇ δίδωμι τοῦτο νῷν ἀμφοῖν ἔχειν .

Ἠλέκτρα

ποῦ γῆς ὁ τλήμων τλήμονας φυγὰς ἔχων ;

Ὀρέστης

οὐχ ἕνα νομίζων φθείρεται πόλεως νόμον .

Ἠλέκτρα

οὔ που σπανίζων τοῦ καθʼ ἡμέραν βίου ;

235

Ὀρέστης

ἔχει μέν , ἀσθενὴς δὲ δὴ φεύγων ἀνήρ .

Ἠλέκτρα

λόγον δὲ δὴ τίνʼ ἦλθες ἐκ κείνου φέρων ;

Ὀρέστης

εἰ ζῇς , ὅπως τε ζῶσα συμφορᾶς ἔχεις .

Ἠλέκτρα

οὐκοῦν ὁρᾷς μου πρῶτον ὡς ξηρὸν δέμας .

Ὀρέστης

λύπαις γε συντετηκός , ὥστε με στένειν .

240

Ἠλέκτρα

καὶ κρᾶτα πλόκαμόν τʼ ἐσκυθισμένον ξυρῷ .

Ὀρέστης

δάκνει σʼ ἀδελφὸς ὅ τε θανὼν ἴσως πατήρ .

Ἠλέκτρα

οἴμοι , τί γάρ μοι τῶνδέ γʼ ἐστὶ φίλτερον ;

Ὀρέστης

φεῦ φεῦ · τί δαὶ σὺ σῷ κασιγνήτῳ , δοκεῖς ;

Ἠλέκτρα

ἀπὼν ἐκεῖνος , οὐ παρὼν ἡμῖν φίλος .

245

Ὀρέστης

ἐκ τοῦ δὲ ναίεις ἐνθάδʼ ἄστεως ἑκάς ;

Ἠλέκτρα

ἐγημάμεσθʼ , ὦ ξεῖνε , θανάσιμον γάμον .

Ὀρέστης

ᾤμωξʼ ἀδελφὸν σόν . Μυκηναίων τίνι ;

Ἠλέκτρα

οὐχ ᾧ πατήρ μʼ ἤλπιζεν ἐκδώσειν ποτέ .

Ὀρέστης

εἴφʼ , ὡς ἀκούσας σῷ κασιγνήτῳ λέγω .

250

Ἠλέκτρα

ἐν τοῖσδʼ ἐκείνου τηλορὸς ναίω δόμοις .

Ὀρέστης

σκαφεύς τις ἢ βουφορβὸς ἄξιος δόμων .

Ἠλέκτρα

πένης ἀνὴρ γενναῖος ἔς τʼ ἔμʼ εὐσεβής .

Ὀρέστης

ἡ δʼ εὐσέβεια τίς πρόσεστι σῷ πόσει ;

Ἠλέκτρα

οὐπώποτʼ εὐνῆς τῆς ἐμῆς ἔτλη θιγεῖν .

255

Ὀρέστης

ἅγνευμʼ ἔχων τι θεῖον ἤ σʼ ἀπαξιῶν ;

Ἠλέκτρα

γονέας ὑβρίζειν τοὺς ἐμοὺς οὐκ ἠξίου .

Ὀρέστης

καὶ πῶς γάμον τοιοῦτον οὐχ ἥσθη λαβών ;

Ἠλέκτρα

οὐ κύριον τὸν δόντα μʼ ἡγεῖται , ξένε .

Ὀρέστης

ξυνῆκʼ · Ὀρέστῃ μή ποτʼ ἐκτείσῃ δίκην .

260

Ἠλέκτρα

τοῦτʼ αὐτὸ ταρβῶν , πρὸς δὲ καὶ σώφρων ἔφυ .

Ὀρέστης

φεῦ ·

γενναῖον ἄνδρʼ ἔλεξας , εὖ τε δραστέον .

Ἠλέκτρα

εἰ δή ποθʼ ἥξει γʼ ἐς δόμους ὁ νῦν ἀπών .

Ὀρέστης

μήτηρ δέ σʼ ἡ τεκοῦσα ταῦτʼ ἠνέσχετο ;

Ἠλέκτρα

γυναῖκες ἀνδρῶν , ὦ ξένʼ , οὐ παίδων φίλαι .

265

Ὀρέστης

τίνος δέ σʼ οὕνεχʼ ὕβρισʼ Αἴγισθος τάδε ;

Ἠλέκτρα

τεκεῖν μʼ ἐβούλετʼ ἀσθενῆ , τοιῷδε δούς .

Ὀρέστης

ὡς δῆθε παῖδας μὴ τέκοις ποινάτορας ;

Ἠλέκτρα

τοιαῦτʼ ἐβούλευσʼ · ὧν ἐμοὶ δοίη δίκην .

Ὀρέστης

οἶδεν δέ σʼ οὖσαν παρθένον μητρὸς πόσις ;

270

Ἠλέκτρα

οὐκ οἶδε · σιγῇ τοῦθʼ ὑφαιρούμεσθά νιν .

Ὀρέστης

αἵδʼ οὖν φίλαι σοι τούσδʼ ἀκούουσιν λόγους ;

Ἠλέκτρα

ὥστε στέγειν γε τἀμὰ καὶ σʼ ἔπη καλῶς .

Ὀρέστης

τί δῆτʼ Ὀρέστης πρὸς τόδʼ , Ἄργος ἢν μόλῃ ;

Ἠλέκτρα

ἤρου τόδʼ ; αἰσχρόν γʼ εἶπας · οὐ γὰρ νῦν ἀκμή ;

275

Ὀρέστης

ἐλθὼν δὲ δὴ πῶς φονέας ἂν κτάνοι πατρός ;

Ἠλέκτρα

τολμῶν ὑπʼ ἐχθρῶν οἷʼ ἐτολμήθη πατήρ .

Ὀρέστης

ἦ καὶ μετʼ αὐτοῦ μητέρʼ ἂν τλαίης κτανεῖν ;

Ἠλέκτρα

ταὐτῷ γε πελέκει τῷ πατὴρ ἀπώλετο .

Ὀρέστης

λέγω τάδʼ αὐτῷ , καὶ βέβαια τἀπὸ σοῦ ;

280

Ἠλέκτρα

θάνοιμι μητρὸς αἷμʼ ἐπισφάξασʼ ἐμῆς .

Ὀρέστης

φεῦ ·

εἴθʼ ἦν Ὀρέστης πλησίον κλύων τάδε .

Ἠλέκτρα

ἀλλʼ , ὦ ξένʼ , οὐ γνοίην ἂν εἰσιδοῦσά νιν .

Ὀρέστης

νέα γάρ , οὐδὲν θαῦμʼ , ἀπεζεύχθης νέου .

Ἠλέκτρα

εἷς ἂν μόνος νιν τῶν ἐμῶν γνοίη φίλων .

285

Ὀρέστης

ἆρʼ ὃν λέγουσιν αὐτὸν ἐκκλέψαι φόνου ;

Ἠλέκτρα

πατρός γε παιδαγωγὸς ἀρχαῖος γέρων .

Ὀρέστης

ὁ κατθανὼν δὲ σὸς πατὴρ τύμβου κυρεῖ ;

Ἠλέκτρα

ἔκυρσεν ὡς ἔκυρσεν , ἐκβληθεὶς δόμων .

Ὀρέστης

οἴμοι , τόδʼ οἷον εἶπας · — αἴσθησις γὰρ οὖν

290

κἀκ τῶν θυραίων πημάτων δάκνει βροτούς .

λέξον δʼ , ἵνʼ εἰδὼς σῷ κασιγνήτῳ φέρω

λόγους ἀτερπεῖς , ἀλλʼ ἀναγκαίους κλύειν .

ἔνεστι δʼ οἶκτος ἀμαθίᾳ μὲν οὐδαμοῦ ,

σοφοῖσι δʼ ἀνδρῶν · καὶ γὰρ οὐδʼ ἀζήμιον

295

γνώμην ἐνεῖναι τοῖς σοφοῖς λίαν σοφήν .

Χορός

κἀγὼ τὸν αὐτὸν τῷδʼ ἔρον ψυχῆς ἔχω .

πρόσω γὰρ ἄστεως οὖσα τἀν πόλει κακὰ

οὐκ οἶδα , νῦν δὲ βούλομαι κἀγὼ μαθεῖν .

Ἠλέκτρα

λέγοιμʼ ἄν , εἰ χρή — χρὴ δὲ πρὸς φίλον λέγειν —

300

τύχας βαρείας τὰς ἐμὰς κἀμοῦ πατρός .

ἐπεὶ δὲ κινεῖς μῦθον , ἱκετεύω , ξένε ,

ἄγγελλʼ Ὀρέστῃ τἀμὰ καὶ κείνου κακά ,

πρῶτον μὲν οἵοις ἐν πέπλοις αὐλίζομαι ,

πίνῳ θʼ ὅσῳ βέβριθʼ , ὑπὸ στέγαισί τε

305

οἵαισι ναίω βασιλικῶν ἐκ δωμάτων ,

αὐτὴ μὲν ἐκμοχθοῦσα κερκίσιν πέπλους ,

ἢ γυμνὸν ἕξω σῶμα κἀστερήσομαι ,

αὐτὴ δὲ πηγὰς ποταμίους φορουμένη ,

ἀνέορτος ἱερῶν καὶ χορῶν τητωμένη .

310

ἀναίνομαι γυναῖκας οὖσα παρθένος ,

ἀναίνομαι δὲ Κάστορʼ , ᾧ πρὶν ἐς θεοὺς

ἐλθεῖν ἔμʼ ἐμνήστευον , οὖσαν ἐγγενῆ .

μήτηρ δʼ ἐμὴ Φρυγίοισιν ἐν σκυλεύμασιν

θρόνῳ κάθηται , πρὸς δʼ ἕδραισιν Ἀσίδες

315

δμωαὶ στατίζουσʼ , ἃς ἔπερσʼ ἐμὸς πατήρ ,

Ἰδαῖα φάρη χρυσέαις ἐζευγμέναι

πόρπαισιν . αἷμα δʼ ἔτι πατρὸς κατὰ στέγας

μέλαν σέσηπεν , ὃς δʼ ἐκεῖνον ἔκτανεν ,

ἐς ταὐτὰ βαίνων ἅρματʼ ἐκφοιτᾷ πατρί ,

320

καὶ σκῆπτρʼ ἐν οἷς Ἕλλησιν ἐστρατηλάτει

μιαιφόνοισι χερσὶ γαυροῦται λαβών .

Ἀγαμέμνονος δὲ τύμβος ἠτιμασμένος

οὔπω χοάς ποτʼ οὐδὲ κλῶνα μυρσίνης

ἔλαβε , πυρὰ δὲ χέρσος ἀγλαϊσμάτων .

325

μέθῃ δὲ βρεχθεὶς τῆς ἐμῆς μητρὸς πόσις

ὁ κλεινός , ὡς λέγουσιν , ἐνθρῴσκει τάφῳ

πέτροις τε λεύει μνῆμα λάινον πατρός ,

καὶ τοῦτο τολμᾷ τοὔπος εἰς ἡμᾶς λέγειν ·

ποῦ παῖς Ὀρέστης ; ἆρά σοι τύμβῳ καλῶς

330

παρὼν ἀμύνει ; — ταῦτʼ ἀπὼν ὑβρίζεται .

ἀλλʼ , ὦ ξένʼ , ἱκετεύω σʼ , ἀπάγγειλον τάδε .

πολλοὶ δʼ ἐπιστέλλουσιν , ἑρμηνεὺς δʼ ἐγώ ,

αἱ χεῖρες ἡ γλῶσσʼ ἡ ταλαίπωρός τε φρήν ,

κάρα τʼ ἐμὸν ξυρῆκες , ὅ τʼ ἐκεῖνον τεκών .

335

αἰσχρὸν γάρ , εἰ πατὴρ μὲν ἐξεῖλεν Φρύγας ,

ὁ δʼ ἄνδρʼ ἕνʼ εἷς ὢν οὐ δυνήσεται κτανεῖν ,

νέος πεφυκὼς κἀξ ἀμείνονος πατρός .

Χορός

καὶ μὴν δέδορκα τόνδε , σὸν λέγω πόσιν ,

λήξαντα μόχθου πρὸς δόμους ὡρμημένον .

340

Αὐτουργός

ἔα · τίνας τούσδʼ ἐν πύλαις ὁρῶ ξένους ;

τίνος δʼ ἕκατι τάσδʼ ἐπʼ ἀγραύλους πύλας

προσῆλθον ; ἦ ʼμοῦ δεόμενοι ; γυναικί τοι

αἰσχρὸν μετʼ ἀνδρῶν ἑστάναι νεανιῶν .

Ἠλέκτρα

ὦ φίλτατʼ , εἰς ὕποπτα μὴ μόλῃς ἐμοί ·

345

τὸν ὄντα δʼ εἴσῃ μῦθον · οἵδε γὰρ ξένοι

ἥκουσʼ Ὀρέστου πρός με κήρυκες λόγων .

ἀλλʼ , ὦ ξένοι , σύγγνωτε τοῖς εἰρημένοις .

Αὐτουργός

τί φασίν ; ἁνὴρ ἔστι καὶ λεύσσει φάος ;

Ἠλέκτρα

ἔστιν λόγῳ γοῦν , φασὶ δʼ οὐκ ἄπιστʼ ἐμοί .

350

Αὐτουργός

ἦ καί τι πατρὸς σῶν τε μέμνηται κακῶν ;

Ἠλέκτρα

ἐν ἐλπίσιν ταῦτʼ · ἀσθενὴς φεύγων ἀνήρ .

Αὐτουργός

ἦλθον δʼ Ὀρέστου τίνʼ ἀγορεύοντες λόγον ;

Ἠλέκτρα

σκοποὺς ἔπεμψε τούσδε τῶν ἐμῶν κακῶν .

Αὐτουργός

οὐκοῦν τὰ μὲν λεύσσουσι , τὰ δὲ σύ που λέγεις .

355

Ἠλέκτρα

ἴσασιν , οὐδὲν τῶνδʼ ἔχουσιν ἐνδεές .

Αὐτουργός

οὐκοῦν πάλαι χρῆν τοῖσδʼ ἀνεπτύχθαι πύλας ;

χωρεῖτʼ ἐς οἴκους · ἀντὶ γὰρ χρηστῶν λόγων

ξενίων κυρήσεθʼ , οἷʼ ἐμὸς κεύθει δόμος .

αἴρεσθʼ , ὀπαδοί , τῶνδʼ ἔσω τεύχη δόμων .

360

καὶ μηδὲν ἀντείπητε , παρὰ φίλου φίλοι

μολόντες ἀνδρός · καὶ γὰρ εἰ πένης ἔφυν ,

οὔτοι τό γʼ ἦθος δυσγενὲς παρέξομαι .

Ὀρέστης

πρὸς θεῶν , ὅδʼ ἁνὴρ ὃς συνεκκλέπτει γάμους

τοὺς σούς , Ὀρέστην οὐ καταισχύνειν θέλων ;

365

Ἠλέκτρα

οὗτος κέκληται πόσις ἐμὸς τῆς ἀθλίας .

Ὀρέστης

φεῦ ·

οὐκ ἔστʼ ἀκριβὲς οὐδὲν εἰς εὐανδρίαν ·

ἔχουσι γὰρ ταραγμὸν αἱ φύσεις βροτῶν .

ἤδη γὰρ εἶδον ἄνδρα γενναίου πατρὸς

τὸ μηδὲν ὄντα , χρηστά τʼ ἐκ κακῶν τέκνα ,

370

λιμόν τʼ ἐν ἀνδρὸς πλουσίου φρονήματι ,

γνώμην τε μεγάλην ἐν πένητι σώματι .

πῶς οὖν τις αὐτὰ διαλαβὼν ὀρθῶς κρινεῖ ;

πλούτῳ ; πονηρῷ τἄρα χρήσεται κριτῇ .

ἢ τοῖς ἔχουσι μηδέν ; ἀλλʼ ἔχει νόσον

375

πενία , διδάσκει δʼ ἄνδρα τῇ χρείᾳ κακόν .

ἀλλʼ εἰς ὅπλʼ ἔλθω ; τίς δὲ πρὸς λόγχην βλέπων

μάρτυς γένοιτʼ ἂν ὅστις ἐστὶν ἁγαθός ;

κράτιστον εἰκῇ ταῦτʼ ἐᾶν ἀφειμένα .

οὗτος γὰρ ἁνὴρ οὔτʼ ἐν Ἀργείοις μέγας

380

οὔτʼ αὖ δοκήσει δωμάτων ὠγκωμένος ,

ἐν τοῖς δὲ πολλοῖς ὤν , ἄριστος ηὑρέθη .

οὐ μὴ ἀφρονήσεθʼ , οἳ κενῶν δοξασμάτων

πλήρεις πλανᾶσθε , τῇ δʼ ὁμιλίᾳ βροτοὺς

κρινεῖτε καὶ τοῖς ἤθεσιν τοὺς εὐγενεῖς ;

385

οἱ γὰρ τοιοῦτοι καὶ πόλεις οἰκοῦσιν εὖ

καὶ δώμαθʼ · αἱ δὲ σάρκες αἱ κεναὶ φρενῶν

ἀγάλματʼ ἀγορᾶς εἰσιν . οὐδὲ γὰρ δόρυ

μᾶλλον βραχίων σθεναρὸς ἀσθενοῦς μένει ·

ἐν τῇ φύσει δὲ τοῦτο κἀν εὐψυχίᾳ .

390

ἀλλʼ — ἄξιος γὰρ ὅ τε παρὼν ὅ τʼ οὐ παρὼν

Ἀγαμέμνονος παῖς , οὗπερ οὕνεχʼ ἥκομεν —

δεξώμεθʼ οἴκων καταλύσεις . χωρεῖν χρεών ,

δμῶες , δόμων τῶνδʼ ἐντός . ὡς ἐμοὶ πένης

εἴη πρόθυμος πλουσίου μᾶλλον ξένος .

395

αἰνῶ μὲν οὖν τοῦδʼ ἀνδρὸς ἐσδοχὰς δόμων ,

ἐβουλόμην δʼ ἄν , εἰ κασίγνητός με σὸς

ἐς εὐτυχοῦντας ἦγεν εὐτυχῶν δόμους .

ἴσως δʼ ἂν ἔλθοι · Λοξίου γὰρ ἔμπεδοι

χρησμοί , βροτῶν δὲ μαντικὴν χαίρειν ἐῶ .

400

Χορός

νῦν ἢ πάροιθεν μᾶλλον , Ἠλέκτρα , χαρᾷ

θερμαινόμεσθα καρδίαν · ἴσως γὰρ ἂν

μόλις προβαίνουσʼ ἡ τύχη σταίη καλῶς .

Ἠλέκτρα

ὦ τλῆμον , εἰδὼς δωμάτων χρείαν σέθεν

τί τούσδʼ ἐδέξω μείζονας σαυτοῦ ξένους ;

405

Αὐτουργός

τί δʼ ; εἴπερ εἰσὶν ὡς δοκοῦσιν εὐγενεῖς ,

οὐκ ἔν τε μικροῖς ἔν τε μὴ στέρξουσʼ ὁμῶς ;

Ἠλέκτρα

ἐπεί νυν ἐξήμαρτες ἐν σμικροῖσιν ὤν ,

ἔλθʼ ὡς παλαιὸν τροφὸν ἐμοῦ φίλον πατρός ,

ὃς ἀμφὶ ποταμὸν Τάναον Ἀργείας ὅρους

410

τέμνοντα γαίας Σπαρτιάτιδός τε γῆς

ποίμναις ὁμαρτεῖ πόλεος ἐκβεβλημένος ·

κέλευε δʼ αὐτὸν τῶνδʼ ἐμοὐσαφιγμένων

ἐλθεῖν , ξένων τʼ ἐς δαῖτα πορσῦναί τινα .

ἡσθήσεταί τοι καὶ προσεύξεται θεοῖς ,

415

ζῶντʼ εἰσακούσας παῖδʼ ὃν ἐκσῴζει ποτέ .

οὐ γὰρ πατρῴων ἐκ δόμων μητρὸς πάρα

λάβοιμεν ἄν τι · πικρὰ δʼ ἀγγείλαιμεν ἄν ,

εἰ ζῶντʼ Ὀρέστην ἡ τάλαινʼ αἴσθοιτʼ ἔτι .

Αὐτουργός

ἀλλʼ , εἰ δοκεῖ σοι , τούσδʼ ἀπαγγελῶ λόγους

420

γέροντι · χώρει δʼ ἐς δόμους ὅσον τάχος

καὶ τἄνδον ἐξάρτυε . πολλά τοι γυνὴ

χρῄζουσʼ ἂν εὕροι δαιτὶ προσφορήματα .

ἔστιν δὲ δὴ τοσαῦτά γʼ ἐν δόμοις ἔτι ,

ὥσθʼ ἕν γʼ ἐπʼ ἦμαρ τούσδε πληρῶσαι βορᾶς .

425

ἐν τοῖς τοιούτοις δʼ ἡνίκʼ ἂν γνώμης πέσω ,

σκοπῶ τὰ χρήμαθʼ ὡς ἔχει μέγα σθένος ,

ξένοις τε δοῦναι σῶμά τʼ ἐς νόσους πεσὸν

δαπάναισι σῷσαι · τῆς δʼ ἐφʼ ἡμέραν βορᾶς

ἐς σμικρὸν ἥκει · πᾶς γὰρ ἐμπλησθεὶς ἀνὴρ

430

ὁ πλούσιός τε χὡ πένης ἴσον φέρει .