Euripides Bacchae

Τειρεσίας

τίς ἐν πύλαισι ; Κάδμον ἐκκάλει δόμων ,

170

Ἀγήνορος παῖδʼ , ὃς πόλιν Σιδωνίαν

λιπὼν ἐπύργωσʼ ἄστυ Θηβαίων τόδε .

ἴτω τις , εἰσάγγελλε Τειρεσίας ὅτι

ζητεῖ νιν · οἶδε δʼ αὐτὸς ὧν ἥκω πέρι

ἅ τε ξυνεθέμην πρέσβυς ὢν γεραιτέρῳ ,

175

θύρσους ἀνάπτειν καὶ νεβρῶν δορὰς ἔχειν

στεφανοῦν τε κρᾶτα κισσίνοις βλαστήμασιν .

Κάδμος

ὦ φίλταθʼ , ὡς σὴν γῆρυν ᾐσθόμην κλύων

σοφὴν σοφοῦ παρʼ ἀνδρός , ἐν δόμοισιν ὤν ·

ἥκω δʼ ἕτοιμος τήνδʼ ἔχων σκευὴν θεοῦ ·

180

δεῖ γάρ νιν ὄντα παῖδα θυγατρὸς ἐξ ἐμῆς

Διόνυσον ὃς πέφηνεν ἀνθρώποις θεὸς

ὅσον καθʼ ἡμᾶς δυνατὸν αὔξεσθαι μέγαν .

ποῖ δεῖ χορεύειν , ποῖ καθιστάναι πόδα

καὶ κρᾶτα σεῖσαι πολιόν ; ἐξηγοῦ σύ μοι

185

γέρων γέροντι , Τειρεσία · σὺ γὰρ σοφός .

ὡς οὐ κάμοιμʼ ἂν οὔτε νύκτʼ οὔθʼ ἡμέραν

θύρσῳ κροτῶν γῆν · ἐπιλελήσμεθʼ ἡδέως

γέροντες ὄντες .

Τειρεσίας

ταὔτʼ ἐμοὶ πάσχεις ἄρα ·

κἀγὼ γὰρ ἡβῶ κἀπιχειρήσω χοροῖς .

190

Κάδμος

οὐκοῦν ὄχοισιν εἰς ὄρος περάσομεν ;

Τειρεσίας

ἀλλʼ οὐχ ὁμοίως ἂν ὁ θεὸς τιμὴν ἔχοι .

Κάδμος

γέρων γέροντα παιδαγωγήσω σʼ ἐγώ .

Τειρεσίας

ὁ θεὸς ἀμοχθὶ κεῖσε νῷν ἡγήσεται .

Κάδμος

μόνοι δὲ πόλεως Βακχίῳ χορεύσομεν ;

195

Τειρεσίας

μόνοι γὰρ εὖ φρονοῦμεν , οἱ δʼ ἄλλοι κακῶς .

Κάδμος

μακρὸν τὸ μέλλειν · ἀλλʼ ἐμῆς ἔχου χερός .

Τειρεσίας

ἰδού , ξύναπτε καὶ ξυνωρίζου χέρα .

Κάδμος

οὐ καταφρονῶ ʼγὼ τῶν θεῶν θνητὸς γεγώς .

Τειρεσίας

οὐδὲν σοφιζόμεσθα τοῖσι δαίμοσιν .

200

πατρίους παραδοχάς , ἅς θʼ ὁμήλικας χρόνῳ

κεκτήμεθʼ , οὐδεὶς αὐτὰ καταβαλεῖ λόγος ,

οὐδʼ εἰ διʼ ἄκρων τὸ σοφὸν ηὕρηται φρενῶν .

ἐρεῖ τις ὡς τὸ γῆρας οὐκ αἰσχύνομαι ,

μέλλων χορεύειν κρᾶτα κισσώσας ἐμόν ;

205

οὐ γὰρ διῄρηχʼ ὁ θεός , οὔτε τὸν νέον

εἰ χρὴ χορεύειν οὔτε τὸν γεραίτερον ,

ἀλλʼ ἐξ ἁπάντων βούλεται τιμὰς ἔχειν

κοινάς , διαριθμῶν δʼ οὐδένʼ αὔξεσθαι θέλει .

Κάδμος

ἐπεὶ σὺ φέγγος , Τειρεσία , τόδʼ οὐχ ὁρᾷς ,

210

ἐγὼ προφήτης σοι λόγων γενήσομαι .

Πενθεὺς πρὸς οἴκους ὅδε διὰ σπουδῆς περᾷ ,

Ἐχίονος παῖς , ᾧ κράτος δίδωμι γῆς .

ὡς ἐπτόηται · τί ποτʼ ἐρεῖ νεώτερον ;

Πενθεύς

ἔκδημος ὢν μὲν τῆσδʼ ἐτύγχανον χθονός ,

215

κλύω δὲ νεοχμὰ τήνδʼ ἀνὰ πτόλιν κακά ,

γυναῖκας ἡμῖν δώματʼ ἐκλελοιπέναι

πλασταῖσι βακχείαισιν , ἐν δὲ δασκίοις

ὄρεσι θοάζειν , τὸν νεωστὶ δαίμονα

Διόνυσον , ὅστις ἔστι , τιμώσας χοροῖς ·

220

πλήρεις δὲ θιάσοις ἐν μέσοισιν ἑστάναι

κρατῆρας , ἄλλην δʼ ἄλλοσʼ εἰς ἐρημίαν

πτώσσουσαν εὐναῖς ἀρσένων ὑπηρετεῖν ,

πρόφασιν μὲν ὡς δὴ μαινάδας θυοσκόους ,

τὴν δʼ Ἀφροδίτην πρόσθʼ ἄγειν τοῦ Βακχίου .

225

ὅσας μὲν οὖν εἴληφα , δεσμίους χέρας

σῴζουσι πανδήμοισι πρόσπολοι στέγαις ·

ὅσαι δʼ ἄπεισιν , ἐξ ὄρους θηράσομαι ,

Ἰνώ τʼ Ἀγαύην θʼ , ἥ μʼ ἔτικτʼ Ἐχίονι ,

Ἀκταίονός τε μητέρʼ , Αὐτονόην λέγω .

230

καὶ σφᾶς σιδηραῖς ἁρμόσας ἐν ἄρκυσιν

παύσω κακούργου τῆσδε βακχείας τάχα .

λέγουσι δʼ ὥς τις εἰσελήλυθε ξένος ,

γόης ἐπῳδὸς Λυδίας ἀπὸ χθονός ,

ξανθοῖσι βοστρύχοισιν εὐοσμῶν κόμην ,

235

οἰνῶπας ὄσσοις χάριτας Ἀφροδίτης ἔχων ,

ὃς ἡμέρας τε κεὐφρόνας συγγίγνεται

τελετὰς προτείνων εὐίους νεάνισιν .

εἰ δʼ αὐτὸν εἴσω τῆσδε λήψομαι στέγης ,

παύσω κτυποῦντα θύρσον ἀνασείοντά τε

240

κόμας , τράχηλον σώματος χωρὶς τεμών .

ἐκεῖνος εἶναί φησι Διόνυσον θεόν ,

ἐκεῖνος ἐν μηρῷ ποτʼ ἐρράφθαι Διός ,

ὃς ἐκπυροῦται λαμπάσιν κεραυνίαις

σὺν μητρί , Δίους ὅτι γάμους ἐψεύσατο .

245

ταῦτʼ οὐχὶ δεινῆς ἀγχόνης ἔστʼ ἄξια ,

ὕβρεις ὑβρίζειν , ὅστις ἔστιν ὁ ξένος ;

ἀτὰρ τόδʼ ἄλλο θαῦμα , τὸν τερασκόπον

ἐν ποικίλαισι νεβρίσι Τειρεσίαν ὁρῶ

πατέρα τε μητρὸς τῆς ἐμῆσ—πολὺν γέλων —

250

νάρθηκι βακχεύοντʼ · ἀναίνομαι , πάτερ ,

τὸ γῆρας ὑμῶν εἰσορῶν νοῦν οὐκ ἔχον .

οὐκ ἀποτινάξεις κισσόν ; οὐκ ἐλευθέραν

θύρσου μεθήσεις χεῖρʼ , ἐμῆς μητρὸς πάτερ ;

σὺ ταῦτʼ ἔπεισας , Τειρεσία · τόνδʼ αὖ θέλεις

255

τὸν δαίμονʼ ἀνθρώποισιν ἐσφέρων νέον

σκοπεῖν πτερωτοὺς κἀμπύρων μισθοὺς φέρειν .

εἰ μή σε γῆρας πολιὸν ἐξερρύετο ,

καθῆσʼ ἂν ἐν βάκχαισι δέσμιος μέσαις ,

τελετὰς πονηρὰς εἰσάγων · γυναιξὶ γὰρ

260

ὅπου βότρυος ἐν δαιτὶ γίγνεται γάνος ,

οὐχ ὑγιὲς οὐδὲν ἔτι λέγω τῶν ὀργίων .

Χορός

τῆς δυσσεβείας . ὦ ξένʼ , οὐκ αἰδῇ θεοὺς

Κάδμον τε τὸν σπείραντα γηγενῆ στάχυν ,

Ἐχίονος δʼ ὢν παῖς καταισχύνεις γένος ;

265

Τειρεσίας

ὅταν λάβῃ τις τῶν λόγων ἀνὴρ σοφὸς

καλὰς ἀφορμάς , οὐ μέγʼ ἔργον εὖ λέγειν ·

σὺ δʼ εὔτροχον μὲν γλῶσσαν ὡς φρονῶν ἔχεις ,

ἐν τοῖς λόγοισι δʼ οὐκ ἔνεισί σοι φρένες .

θράσει δὲ δυνατὸς καὶ λέγειν οἷός τʼ ἀνὴρ

270

κακὸς πολίτης γίγνεται νοῦν οὐκ ἔχων .

οὗτος δʼ ὁ δαίμων ὁ νέος , ὃν σὺ διαγελᾷς ,

οὐκ ἂν δυναίμην μέγεθος ἐξειπεῖν ὅσος

καθʼ Ἑλλάδʼ ἔσται . δύο γάρ , ὦ νεανία ,

τὰ πρῶτʼ ἐν ἀνθρώποισι · Δημήτηρ θεά —

275

γῆ δʼ ἐστίν , ὄνομα δʼ ὁπότερον βούλῃ κάλει ·

αὕτη μὲν ἐν ξηροῖσιν ἐκτρέφει βροτούς ·

ὃς δʼ ἦλθʼ ἔπειτʼ , ἀντίπαλον ὁ Σεμέλης γόνος

βότρυος ὑγρὸν πῶμʼ ηὗρε κεἰσηνέγκατο

θνητοῖς , ὃ παύει τοὺς ταλαιπώρους βροτοὺς

280

λύπης , ὅταν πλησθῶσιν ἀμπέλου ῥοῆς ,

ὕπνον τε λήθην τῶν καθʼ ἡμέραν κακῶν

δίδωσιν , οὐδʼ ἔστʼ ἄλλο φάρμακον πόνων .

οὗτος θεοῖσι σπένδεται θεὸς γεγώς ,

ὥστε διὰ τοῦτον τἀγάθʼ ἀνθρώπους ἔχειν .

285

καὶ καταγελᾷς νιν , ὡς ἐνερράφη Διὸς

μηρῷ ; διδάξω σʼ ὡς καλῶς ἔχει τόδε .

ἐπεί νιν ἥρπασʼ ἐκ πυρὸς κεραυνίου

Ζεύς , ἐς δʼ Ὄλυμπον βρέφος ἀνήγαγεν θεόν ,

Ἥρα νιν ἤθελʼ ἐκβαλεῖν ἀπʼ οὐρανοῦ ·

290

Ζεὺς δʼ ἀντεμηχανήσαθʼ οἷα δὴ θεός .

ῥήξας μέρος τι τοῦ χθόνʼ ἐγκυκλουμένου

αἰθέρος , ἔθηκε τόνδʼ ὅμηρον ἐκδιδούς ,

Διόνυσον Ἥρας νεικέων · χρόνῳ δέ νιν

βροτοὶ ῥαφῆναί φασιν ἐν μηρῷ Διός ,

295

ὄνομα μεταστήσαντες , ὅτι θεᾷ θεὸς

Ἥρᾳ ποθʼ ὡμήρευσε , συνθέντες λόγον .

μάντις δʼ ὁ δαίμων ὅδε · τὸ γὰρ βακχεύσιμον

καὶ τὸ μανιῶδες μαντικὴν πολλὴν ἔχει ·

ὅταν γὰρ ὁ θεὸς ἐς τὸ σῶμʼ ἔλθῃ πολύς ,

300

λέγειν τὸ μέλλον τοὺς μεμηνότας ποιεῖ .

Ἄρεώς τε μοῖραν μεταλαβὼν ἔχει τινά ·

στρατὸν γὰρ ἐν ὅπλοις ὄντα κἀπὶ τάξεσιν

φόβος διεπτόησε πρὶν λόγχης θιγεῖν .

μανία δὲ καὶ τοῦτʼ ἐστὶ Διονύσου πάρα .

305

ἔτʼ αὐτὸν ὄψῃ κἀπὶ Δελφίσιν πέτραις

πηδῶντα σὺν πεύκαισι δικόρυφον πλάκα ,

πάλλοντα καὶ σείοντα βακχεῖον κλάδον ,

μέγαν τʼ ἀνʼ Ἑλλάδα . ἀλλʼ ἐμοί , Πενθεῦ , πιθοῦ ·

μὴ τὸ κράτος αὔχει δύναμιν ἀνθρώποις ἔχειν ,

310

μηδʼ , ἢν δοκῇς μέν , ἡ δὲ δόξα σου νοσῇ ,

φρονεῖν δόκει τι · τὸν θεὸν δʼ ἐς γῆν δέχου

καὶ σπένδε καὶ βάκχευε καὶ στέφου κάρα .

οὐχ ὁ Διόνυσος σωφρονεῖν ἀναγκάσει

γυναῖκας ἐς τὴν Κύπριν , ἀλλʼ ἐν τῇ φύσει

315

τὸ σωφρονεῖν ἔνεστιν εἰς τὰ πάντʼ ἀεί

τοῦτο σκοπεῖν χρή · καὶ γὰρ ἐν βακχεύμασιν

οὖσʼ ἥ γε σώφρων οὐ διαφθαρήσεται .

ὁρᾷς , σὺ χαίρεις , ὅταν ἐφεστῶσιν πύλαις

πολλοί , τὸ Πενθέως δʼ ὄνομα μεγαλύνῃ πόλις ·

320

κἀκεῖνος , οἶμαι , τέρπεται τιμώμενος .

ἐγὼ μὲν οὖν καὶ Κάδμος , ὃν σὺ διαγελᾷς ,

κισσῷ τʼ ἐρεψόμεσθα καὶ χορεύσομεν ,

πολιὰ ξυνωρίς , ἀλλʼ ὅμως χορευτέον ,

κοὐ θεομαχήσω σῶν λόγων πεισθεὶς ὕπο .

325

μαίνῃ γὰρ ὡς ἄλγιστα , κοὔτε φαρμάκοις

ἄκη λάβοις ἂν οὔτʼ ἄνευ τούτων νοσεῖς .

Χορός

ὦ πρέσβυ , Φοῖβόν τʼ οὐ καταισχύνεις λόγοις ,

τιμῶν τε Βρόμιον σωφρονεῖς , μέγαν θεόν .

Κάδμος

ὦ παῖ , καλῶς σοι Τειρεσίας παρῄνεσεν .

330

οἴκει μεθʼ ἡμῶν , μὴ θύραζε τῶν νόμων .

νῦν γὰρ πέτῃ τε καὶ φρονῶν οὐδὲν φρονεῖς .

κεἰ μὴ γὰρ ἔστιν ὁ θεὸς οὗτος , ὡς σὺ φῄς ,

παρὰ σοὶ λεγέσθω · καὶ καταψεύδου καλῶς

ὡς ἔστι , Σεμέλη θʼ ἵνα δοκῇ θεὸν τεκεῖν ,

335

ἡμῖν τε τιμὴ παντὶ τῷ γένει προσῇ .

ὁρᾷς τὸν Ἀκτέωνος ἄθλιον μόρον ,

ὃν ὠμόσιτοι σκύλακες ἃς ἐθρέψατο

διεσπάσαντο , κρείσσον ʼ ἐν κυναγίαις

Ἀρτέμιδος εἶναι κομπάσαντʼ , ἐν ὀργάσιν .

340

ὃ μὴ πάθῃς σύ · δεῦρό σου στέψω κάρα

κισσῷ · μεθʼ ἡμῶν τῷ θεῷ τιμὴν δίδου .

Πενθεύς

οὐ μὴ προσοίσεις χεῖρα , βακχεύσεις δʼ ἰών ,

μηδʼ ἐξομόρξῃ μωρίαν τὴν σὴν ἐμοί ;

τῆς σῆς δʼ ἀνοίας τόνδε τὸν διδάσκαλον

345

δίκην μέτειμι . στειχέτω τις ὡς τάχος ,

ἐλθὼν δὲ θάκους τοῦδʼ ἵνʼ οἰωνοσκοπεῖ

μοχλοῖς τριαίνου κἀνάτρεψον ἔμπαλιν ,

ἄνω κάτω τὰ πάντα συγχέας ὁμοῦ ,

καὶ στέμματʼ ἀνέμοις καὶ θυέλλαισιν μέθες .

350

μάλιστα γάρ νιν δήξομαι δράσας τάδε .

οἳ δʼ ἀνὰ πόλιν στείχοντες ἐξιχνεύσατε

τὸν θηλύμορφον ξένον , ὃς ἐσφέρει νόσον

καινὴν γυναιξὶ καὶ λέχη λυμαίνεται .

κἄνπερ λάβητε , δέσμιον πορεύσατε

355

δεῦρʼ αὐτόν , ὡς ἂν λευσίμου δίκης τυχὼν

θάνῃ , πικρὰν βάκχευσιν ἐν Θήβαις ἰδών .

Τειρεσίας

ὦ σχέτλιʼ , ὡς οὐκ οἶσθα ποῦ ποτʼ εἶ λόγων .

μέμηνας ἤδη · καὶ πρὶν ἐξέστης φρενῶν .

στείχωμεν ἡμεῖς , Κάδμε , κἀξαιτώμεθα

360

ὑπέρ τε τούτου καίπερ ὄντος ἀγρίου

ὑπέρ τε πόλεως τὸν θεὸν μηδὲν νέον

δρᾶν . ἀλλʼ ἕπου μοι κισσίνου βάκτρου μέτα ,

πειρῶ δʼ ἀνορθοῦν σῶμʼ ἐμόν , κἀγὼ τὸ σόν ·

γέροντε δʼ αἰσχρὸν δύο πεσεῖν · ἴτω δʼ ὅμως ,

365

τῷ Βακχίῳ γὰρ τῷ Διὸς δουλευτέον .

Πενθεὺς δʼ ὅπως μὴ πένθος εἰσοίσει δόμοις

τοῖς σοῖσι , Κάδμε · μαντικῇ μὲν οὐ λέγω ,

τοῖς πράγμασιν δέ · μῶρα γὰρ μῶρος λέγει .