Sophocles Electra

Χορός

ἐγὼ μέν , ὦ παῖ , καὶ τὸ σὸν σπεύδουσʼ ἅμα

καὶ τοὐμὸν αὐτῆς ἦλθον · εἰ δὲ μὴ καλῶς

λέγω , σὺ νίκα · σοὶ γὰρ ἑψόμεσθʼ ἅμα .

Ἠλέκτρα

αἰσχύνομαι μέν , ὦ γυναῖκες , εἰ δοκῶ

πολλοῖσι θρήνοις δυσφορεῖν ὑμῖν ἄγαν .

255

ἀλλʼ ἡ βία γὰρ ταῦτʼ ἀναγκάζει με δρᾶν ,

σύγγνωτε · πῶς γὰρ ἥτις εὐγενὴς γυνή ,

πατρῷ ʼ ὁρῶσα πήματʼ , οὐ δρῴη τάδʼ ἄν ;

ἁγὼ κατʼ ἦμαρ καὶ κατʼ εὐφρόνην ἀεὶ

θάλλοντα μᾶλλον ἢ καταφθίνονθʼ ὁρῶ ·

260

ᾗ πρῶτα μὲν τὰ μητρός , ἥ μʼ ἐγείνατο ,

ἔχθιστα συμβέβηκεν · εἶτα δώμασιν

ἐν τοῖς ἐμαυτῆς τοῖς φονεῦσι τοῦ πατρὸς

ξύνειμι , κἀκ τῶνδʼ ἄρχομαι κἀκ τῶνδέ μοι

λαβεῖν θʼ ὁμοίως καὶ τὸ τητᾶσθαι πέλει .

265

ἔπειτα ποίας ἡμέρας δοκεῖς μʼ ἄγειν ,

ὅταν θρόνοις Αἴγισθον ἐνθακοῦντʼ ἴδω

τοῖσιν πατρῴοις , εἰσίδω δʼ ἐσθήματα

φοροῦντʼ ἐκείνῳ ταὐτὰ καὶ παρεστίους

σπένδοντα λοιβὰς ἔνθʼ ἐκεῖνον ὤλεσεν ,

270

ἴδω δὲ τούτων τὴν τελευταίαν ὕβριν ,

τὸν αὐτοέντην ἡμὶν ἐν κοίτῃ πατρὸς

ξὺν τῇ ταλαίνῃ μητρί , μητέρʼ εἰ χρεὼν

ταύτην προσαυδᾶν τῷδε συγκοιμωμένην ·

ἡ δʼ ὧδε τλήμων ὥστε τῷ μιάστορι

275

ξύνεστʼ , ἐρινὺν οὔτινʼ ἐκφοβουμένη ·

ἀλλʼ ὥσπερ ἐγγελῶσα τοῖς ποιουμένοις ,

εὑροῦσʼ ἐκείνην ἡμέραν , ἐν ᾗ τότε

πατέρα τὸν ἀμὸν ἐκ δόλου κατέκτανεν ,

ταύτῃ χοροὺς ἵστησι καὶ μηλοσφαγεῖ

280

θεοῖσιν ἔμμηνʼ ἱερὰ τοῖς σωτηρίοις .

Ἠλέκτρα

ἐγὼ δʼ ὁρῶσʼ ἡ δύσμορος κατὰ στέγας

κλαίω , τέτηκα , κἀπικωκύω πατρὸς

τὴν δυστάλαιναν δαῖτʼ ἐπωνομασμένην

αὐτὴ πρὸς αὑτήν . οὐδὲ γὰρ κλαῦσαι πάρα

285

τοσόνδʼ ὅσον μοι θυμὸς ἡδονὴν φέρει .

αὕτη γὰρ ἡ λόγοισι γενναία γυνὴ

φωνοῦσα τοιάδʼ ἐξονειδίζει κακά ·

ὦ δύσθεον μίσημα , σοὶ μόνῃ πατὴρ

τέθνηκεν ; ἄλλος δʼ οὔτις ἐν πένθει βροτῶν ;

290

κακῶς ὄλοιο , μηδέ σʼ ἐκ γόων ποτὲ

τῶν νῦν ἀπαλλάξειαν οἱ κάτω θεοί .

τάδʼ ἐξυβρίζει · πλὴν ὅταν κλύῃ τινὸς

ἥξοντʼ Ὀρέστην · τηνικαῦτα δʼ ἐμμανὴς

βοᾷ παραστᾶσʼ · οὐ σύ μοι τῶνδʼ αἰτία ;

295

οὐ σὸν τόδʼ ἐστὶ τοὔργον , ἥτις ἐκ χερῶν

κλέψασʼ Ὀρέστην τῶν ἐμῶν ὑπεξέθου ;

ἀλλʼ ἴσθι τοι τίσουσά γʼ ἀξίαν δίκην .

τοιαῦθʼ ὑλακτεῖ , σὺν δʼ ἐποτρύνει πέλας

ὁ κλεινὸς αὐτῇ ταὐτὰ νυμφίος παρών ,

300

ὁ πάντʼ ἄναλκις οὗτος , ἡ πᾶσα βλάβη ,

ὁ σὺν γυναιξὶ τὰς μάχας ποιούμενος .

ἐγὼ δʼ Ὀρέστην τῶνδε προσμένουσʼ ἀεὶ

παυστῆρʼ ἐφήξειν ἡ τάλαινʼ ἀπόλλυμαι .

μέλλων γὰρ ἀεὶ δρᾶν τι τὰς οὔσας τέ μου

305

καὶ τὰς ἀπούσας ἐλπίδας διέφθορεν .

ἐν οὖν τοιούτοις οὔτε σωφρονεῖν , φίλαι ,

οὔτʼ εὐσεβεῖν πάρεστιν · ἀλλʼ ἔν τοι κακοῖς

πολλή ʼστʼ ἀνάγκη κἀπιτηδεύειν κακά .

Χορός

φέρʼ εἰπέ , πότερον ὄντος Αἰγίσθου πέλας

310

λέγεις τάδʼ ἡμῖν ἢ βεβῶτος ἐκ δόμων ;

Ἠλέκτρα

ἦ κάρτα · μὴ δόκει μʼ ἄν , εἴπερ ἦν πέλας ,

θυραῖον οἰχνεῖν · νῦν δʼ ἀγροῖσι τυγχάνει .

Χορός

ἦ κἂν ἐγὼ θαρσοῦσα μᾶλλον ἐς λόγους

τοὺς σοὺς ἱκοίμην , εἴπερ ὧδε ταῦτʼ ἔχει ;

315

Ἠλέκτρα

ὡς νῦν ἀπόντος ἱστόρει · τί σοι φίλον ;

Χορός

καὶ δή σʼ ἐρωτῶ · τοῦ κασιγνήτου τί φής ,

ἥξοντος ἢ μέλλοντος ; εἰδέναι θέλω .

Ἠλέκτρα

φησίν γε · φάσκων δʼ οὐδὲν ὧν λέγει ποεῖ .

Χορός

φιλεῖ γὰρ ὀκνεῖν πρᾶγμʼ ἀνὴρ πράσσων μέγα .

320

Ἠλέκτρα

καὶ μὴν ἔγωγʼ ἔσωσʼ ἐκεῖνον οὐκ ὄκνῳ .

Χορός

θάρσει · πέφυκεν ἐσθλός , ὥστʼ ἀρκεῖν φίλοις .

Ἠλέκτρα

πέποιθʼ , ἐπεί τἂν οὐ μακρὰν ἔζων ἐγώ .

Χορός

μὴ νῦν ἔτʼ εἴπῃς μηδέν · ὡς δόμων ὁρῶ

τὴν σὴν ὅμαιμον ἐκ πατρὸς ταὐτοῦ φύσιν ,

325

Χρυσόθεμιν , ἔκ τε μητρός , ἐντάφια χεροῖν

φέρουσαν , οἷα τοῖς κάτω νομίζεται .

Χρυσόθεμις

τίνʼ αὖ σὺ τήνδε πρὸς θυρῶνος ἐξόδοις

ἐλθοῦσα φωνεῖς , ὦ κασιγνήτη , φάτιν ,

κοὐδʼ ἐν χρόνῳ μακρῷ διδαχθῆναι θέλεις

330

θυμῷ ματαίῳ μὴ χαρίζεσθαι κενά ;

καίτοι τοσοῦτόν γʼ οἶδα κἀμαυτήν , ὅτι

ἀλγῶ ʼπὶ τοῖς παροῦσιν · ὥστʼ ἄν , εἰ σθένος

λάβοιμι , δηλώσαιμʼ ἂν οἷʼ αὐτοῖς φρονῶ .

νῦν δʼ ἐν κακοῖς μοι πλεῖν ὑφειμένῃ δοκεῖ ,

335

καὶ μὴ δοκεῖν μὲν δρᾶν τι , πημαίνειν δὲ μή ·

τοιαῦτα δʼ ἄλλα καὶ σὲ βούλομαι ποεῖν .

καίτοι τὸ μὲν δίκαιον οὐχ ᾗ ʼγὼ λέγω ,

ἀλλʼ ᾗ σὺ κρίνεις · εἰ δʼ ἐλευθέραν με δεῖ

ζῆν , τῶν κρατούντων ἐστὶ πάντʼ ἀκουστέα .

340

Ἠλέκτρα

δεινόν γέ σʼ οὖσαν πατρὸς οὗ σὺ παῖς ἔφυς ,

κείνου λελῆσθαι , τῆς δὲ τικτούσης μέλειν .

ἅπαντα γάρ σοι τἀμὰ νουθετήματα

κείνης διδακτά , κοὐδὲν ἐκ σαυτῆς λέγεις .

ἔπειθʼ ἑλοῦ γε θάτερʼ , ἢ φρονεῖν κακῶς

345

ἢ τῶν φίλων φρονοῦσα μὴ μνήμην ἔχειν ·

ἥτις λέγεις μὲν ἀρτίως ὡς , εἰ λάβοις

σθένος , τὸ τούτων μῖσος ἐκδείξειας ἄν ,

ἐμοῦ δὲ πατρὶ πάντα τιμωρουμένης

οὔτε ξυνέρδεις τήν τε δρῶσαν ἐκτρέπεις .

350

οὐ ταῦτα πρὸς κακοῖσι δειλίαν ἔχει ;

ἐπεὶ δίδαξον , ἢ μάθʼ ἐξ ἐμοῦ , τί μοι

κέρδος γένοιτʼ ἂν τῶνδε ληξάσῃ γόων .

οὐ ζῶ ; κακῶς μέν , οἶδʼ , ἐπαρκούντως δʼ ἐμοί .

λυπῶ δὲ τούτους , ὥστε τῷ τεθνηκότι

355

τιμὰς προσάπτειν , εἴ τις ἔστʼ ἐκεῖ χάρις .

σὺ δʼ ἡμὶν ἡ μισοῦσα μισεῖς μὲν λόγῳ ,

ἔργῳ δὲ τοῖς φονεῦσι τοῦ πατρὸς ξύνει .

ἐγὼ μὲν οὖν οὐκ ἄν ποτʼ , οὐδʼ εἴ μοι τὰ σὰ

μέλλοι τις οἴσειν δῶρʼ , ἐφʼ οἷσι νῦν χλιδᾷς ,

360

τούτοις ὑπεικάθοιμι · σοὶ δὲ πλουσία

τράπεζα κείσθω καὶ περιρρείτω βίος .

ἐμοὶ γὰρ ἔστω τοὐμὲ μὴ λυπεῖν μόνον

βόσκημα · τῆς σῆς δʼ οὐκ ἐρῶ τιμῆς τυχεῖν ,

οὐδʼ ἂν σύ , σώφρων γʼ οὖσα . νῦν δʼ ἐξὸν πατρὸς

365

πάντων ἀρίστου παῖδα κεκλῆσθαι , καλοῦ

τῆς μητρός · οὕτω γὰρ φανεῖ πλείστοις κακή ,

θανόντα πατέρα καὶ φίλους προδοῦσα σούς .

Χορός

μηδὲν πρὸς ὀργήν , πρὸς θεῶν · ὡς τοῖς λόγοις

ἔνεστιν ἀμφοῖν κέρδος , εἰ σὺ μὲν μάθοις

370

τοῖς τῆσδε χρῆσθαι , τοῖς δὲ σοῖς αὕτη πάλιν .

Χρυσόθεμις

ἐγὼ μέν , ὦ γυναῖκες , ἠθάς εἰμί πως

τῶν τῆσδε μύθων · οὐδʼ ἂν ἐμνήσθην ποτέ ,

εἰ μὴ κακὸν μέγιστον εἰς αὐτὴν ἰὸν

ἤκουσʼ , ὃ ταύτην τῶν μακρῶν σχήσει γόων .

375

Ἠλέκτρα

φέρʼ εἰπὲ δὴ τὸ δεινόν · εἰ γὰρ τῶνδέ μοι

μεῖζόν τι λέξεις , οὐκ ἂν ἀντείποιμʼ ἔτι .

Χρυσόθεμις

ἀλλʼ ἐξερῶ σοι πᾶν ὅσον κάτοιδʼ ἐγώ .

μέλλουσι γάρ σʼ , εἰ τῶνδε μὴ λήξεις γόων ,

ἐνταῦθα πέμψειν ἔνθα μή ποθʼ ἡλίου

380

φέγγος προσόψει , ζῶσα δʼ ἐν κατηρεφεῖ

στέγῃ χθονὸς τῆσδʼ ἐκτὸς ὑμνήσεις κακά .

πρὸς ταῦτα φράζου καί με μή ποθʼ ὕστερον

παθοῦσα μέμψῃ · νῦν γὰρ ἐν καλῷ φρονεῖν .

Ἠλέκτρα

ἦ ταῦτα δή με καὶ βεβούλευνται ποεῖν ;

385

Χρυσόθεμις

μάλισθʼ · ὅταν περ οἴκαδʼ Αἴγισθος μόλῃ .

Ἠλέκτρα

ἀλλʼ ἐξίκοιτο τοῦδέ γʼ οὕνεκʼ ἐν τάχει .

Χρυσόθεμις

τίνʼ , ὦ τάλαινα , τόνδʼ ἐπηράσω λόγον ;

Ἠλέκτρα

ἐλθεῖν ἐκεῖνον , εἴ τι τῶνδε δρᾶν νοεῖ .

Χρυσόθεμις

ὅπως πάθῃς τί χρῆμα ; ποῦ ποτʼ εἶ φρενῶν ;

390

Ἠλέκτρα

ὅπως ἀφʼ ὑμῶν ὡς προσωτάτω φύγω .

Χρυσόθεμις

βίου δὲ τοῦ παρόντος οὐ μνείαν ἔχεις ;

Ἠλέκτρα

καλὸς γὰρ οὑμὸς βίοτος ὥστε θαυμάσαι .

Χρυσόθεμις

ἀλλʼ ἦν ἄν , εἰ σύ γʼ εὖ φρονεῖν ἠπίστασο .

Ἠλέκτρα

μή μʼ ἐκδίδασκε τοῖς φίλοις εἶναι κακήν .

395

Χρυσόθεμις

ἀλλʼ οὐ διδάσκω · τοῖς κρατοῦσι δʼ εἰκαθεῖν .

Ἠλέκτρα

σὺ ταῦτα θώπευʼ · οὐκ ἐμοὺς τρόπους λέγεις .

Χρυσόθεμις

καλόν γε μέντοι μὴ ʼξ ἀβουλίας πεσεῖν .

Ἠλέκτρα

πεσούμεθʼ , εἰ χρή , πατρὶ τιμωρούμενοι .

Χρυσόθεμις

πατὴρ δὲ τούτων , οἶδα , συγγνώμην ἔχει .

400

Ἠλέκτρα

ταῦτʼ ἐστὶ τἄπη πρὸς κακῶν ἐπαινέσαι .

Χρυσόθεμις

σὺ δʼ οὐχὶ πείσει καὶ συναινέσεις ἐμοί ;

Ἠλέκτρα

οὐ δῆτα · μή πω νοῦ τοσόνδʼ εἴην κενή .

Χρυσόθεμις

χωρήσομαί τἄρʼ οἷπερ ἐστάλην ὁδοῦ .

Ἠλέκτρα

ποῖ δʼ ἐμπορεύει ; τῷ φέρεις τάδʼ ἔμπυρα ;

405

Χρυσόθεμις

μήτηρ με πέμπει πατρὶ τυμβεῦσαι χοάς .

Ἠλέκτρα

πῶς εἶπας ; ἦ τῷ δυσμενεστάτῳ βροτῶν ;

Χρυσόθεμις

ὃν ἔκτανʼ αὐτή · τοῦτο γὰρ λέξαι θέλεις .

Ἠλέκτρα

ἐκ τοῦ φίλων πεισθεῖσα ; τῷ τοῦτʼ ἤρεσεν ;

Χρυσόθεμις

ἐκ δείματός του νυκτέρου , δοκεῖν ἐμοί ;

410

Ἠλέκτρα

ὦ θεοὶ πατρῷοι , συγγένεσθέ γʼ ἀλλὰ νῦν .

Χρυσόθεμις

ἔχεις τι θάρσος τοῦδε τοῦ τάρβους πέρι ;

Ἠλέκτρα

εἴ μοι λέγοις τὴν ὄψιν , εἴποιμʼ ἂν τότε .

Χρυσόθεμις

ἀλλʼ οὐ κάτοιδα πλὴν ἐπὶ σμικρὸν φράσαι .

Ἠλέκτρα

λέγʼ ἀλλὰ τοῦτο · πολλά τοι σμικροὶ λόγοι

415

ἔσφηλαν ἤδη καὶ κατώρθωσαν βροτούς .

Χρυσόθεμις

λόγος τις αὐτήν ἐστιν εἰσιδεῖν πατρὸς

τοῦ σοῦ τε κἀμοῦ δευτέραν ὁμιλίαν

ἐλθόντος ἐς φῶς · εἶτα τόνδʼ ἐφέστιον

πῆξαι λαβόντα σκῆπτρον οὑφόρει ποτὲ

420

αὐτός , τανῦν δʼ Αἴγισθος · ἐκ δὲ τοῦδʼ ἄνω

βλαστεῖν βρύοντα θαλλόν , ᾧ κατάσκιον

πᾶσαν γενέσθαι τὴν Μυκηναίων χθόνα .

τοιαῦτά του παρόντος , ἡνίχʼ Ἡλίῳ

δείκνυσι τοὔναρ , ἔκλυον ἐξηγουμένου .

425

πλείω δὲ τούτων οὐ κάτοιδα , πλὴν ὅτι

πέμπει με κείνη τοῦδε τοῦ φόβου χάριν .

πρός νυν θεῶν σε λίσσομαι τῶν ἐγγενῶν

ἐμοὶ πιθέσθαι μηδʼ ἀβουλίᾳ πεσεῖν ·

εἰ γάρ μʼ ἀπώσει , σὺν κακῷ μέτει πάλιν .

430

Ἠλέκτρα

ἀλλʼ , ὦ φίλη , τούτων μὲν ὧν ἔχεις χεροῖν

τύμβῳ προσάψῃς μηδέν · οὐ γάρ σοι θέμις

οὐδʼ ὅσιον ἐχθρᾶς ἀπὸ γυναικὸς ἱστάναι

κτερίσματʼ οὐδὲ λουτρὰ προσφέρειν πατρί ·

ἀλλʼ ἢ πνοαῖσιν ἢ βαθυσκαφεῖ κόνει

435

κρύψον νιν , ἔνθα μή ποτʼ εἰς εὐνὴν πατρὸς

τούτων πρόσεισι μηδέν · ἀλλʼ ὅταν θάνῃ

κειμήλιʼ αὐτῇ ταῦτα σῳζέσθω κάτω .

ἀρχὴν δʼ ἄν , εἰ μὴ τλημονεστάτη γυνὴ

πασῶν ἔβλαστε , τάσδε δυσμενεῖς χοὰς

440

οὐκ ἄν ποθʼ ὅν γʼ ἔκτεινε , τῷδʼ ἐπέστεφε .

σκέψαι γὰρ εἴ σοι προσφιλῶς αὐτῇ δοκεῖ

γέρα τάδʼ οὑν τάφοισι δέξεσθαι νέκυς ,

ὑφʼ ἧς θανὼν ἄτιμος , ὥστε δυσμενής ,

ἐμασχαλίσθη , κἀπὶ λουτροῖσιν κάρᾳ

445

κηλῖδας ἐξέμαξεν . ἆρα μὴ δοκεῖς

λυτήριʼ αὐτῇ ταῦτα τοῦ φόνου φέρειν ;

οὐχ ἔστιν . ἀλλὰ ταῦτα μὲν μέθες · σὺ δὲ

τεμοῦσα κρατὸς βοστρύχων ἄκρας φόβας

κἀμοῦ ταλαίνης , σμικρὰ μὲν τάδʼ , ἀλλʼ ὅμως

450

ἅχω , δὸς αὐτῷ , τήνδʼ ἀλιπαρῆ τρίχα

καὶ ζῶμα τοὐμὸν οὐ χλιδαῖς ἠσκημένον .

αἰτοῦ δὲ προσπίτνουσα γῆθεν εὐμενῆ

ἡμῖν ἀρωγὸν αὐτὸν εἰς ἐχθροὺς μολεῖν ,

καὶ παῖδʼ Ὀρέστην ἐξ ὑπερτέρας χερὸς

455

ἐχθροῖσιν αὐτοῦ ζῶντʼ ἐπεμβῆναι ποδί ,

ὅπως τὸ λοιπὸν αὐτὸν ἀφνεωτέραις

χερσὶν στέφωμεν ἢ τανῦν δωρούμεθα .

οἶμαι μὲν οὖν , οἶμαί τι κἀκείνῳ μέλον

πέμψαι τάδʼ αὐτῇ δυσπρόσοπτʼ ὀνείρατα ·

460

ὅμως δʼ , ἀδελφή , σοί θʼ ὑπούργησον τάδε

ἐμοί τʼ ἀρωγὰ τῷ τε φιλτάτῳ βροτῶν

πάντων , ἐν Ἅιδου κειμένῳ κοινῷ πατρί .

Χορός

πρὸς εὐσέβειαν ἡ κόρη λέγει · σὺ δέ ,

εἰ σωφρονήσεις , ὦ φίλη , δράσεις τάδε .

465

Χρυσόθεμις

δράσω · τὸ γὰρ δίκαιον οὐχ ἔχει λόγον

δυοῖν ἐρίζειν , ἀλλʼ ἐπισπεύδειν τὸ δρᾶν .

πειρωμένῃ δὲ τῶνδε τῶν ἔργων ἐμοὶ

σιγὴ παρʼ ὑμῶν , πρὸς θεῶν , ἔστω , φίλαι ·

ὡς εἰ τάδʼ ἡ τεκοῦσα πεύσεται , πικρὰν

470

δοκῶ με πεῖραν τήνδε τολμήσειν ἔτι .