Sophocles Trachiniae

Χορός

κλύουσʼ ἔφριξα τάσδε συμφοράς, φίλαι,

ἄνακτος, οἵαις οἷος ὢν ἐλαύνεται.

1045

Ἡρακλῆς

ὦ πολλὰ δὴ καὶ θερμὰ κοὐ λόγῳ κακὰ

καὶ χερσὶ καὶ νώτοισι μοχθήσας ἐγώ·

κοὔπω τοιοῦτον οὔτʼ ἄκοιτις ἡ Διὸς

προύθηκεν οὔθʼ ὁ στυγνὸς Εὐρυσθεὺς ἐμοί,

οἷον τόδʼ ἡ δολῶπις Οἰνέως κόρη

1050

καθῆψεν ὤμοις τοῖς ἐμοῖς Ἐρινύων

ὑφαντὸν ἀμφίβληστρον, ᾧ διόλλυμαι.

πλευραῖσι γὰρ προσμαχθὲν ἐκ μὲν ἐσχάτας

βέβρωκε σάρκας, πλεύμονός τʼ ἀρτηρίας

ῥοφεῖ ξυνοικοῦν, ἐκ δὲ χλωρὸν αἷμά μου

1055

πέπωκεν ἤδη, καὶ διέφθαρμαι δέμας

τὸ πᾶν, ἀφράστῳ τῇδε χειρωθεὶς πέδῃ.

κοὐ ταῦτα λόγχη πεδιάς, οὔθʼ ὁ γηγενὴς

στρατὸς Γιγάντων οὔτε θήρειος βία,

οὔθʼ Ἑλλὰς οὔτʼ ἄγλωσσος οὔθʼ ὅσην ἐγὼ

1060

γαῖαν καθαίρων ἱκόμην, ἔδρασέ πω·

γυνὴ δέ, θῆλυς φῦσα κοὐκ ἀνδρὸς φύσιν,

μόνη με δὴ καθεῖλε φασγάνου δίχα.

ὦ παῖ, γενοῦ μοι παῖς ἐτήτυμος γεγώς,

καὶ μὴ τὸ μητρὸς ὄνομα πρεσβεύσῃς πλέον.

1065

δός μοι χεροῖν σαῖν αὐτὸς ἐξ οἴκου λαβὼν

ἐς χεῖρα τὴν τεκοῦσαν, ὡς εἰδῶ σάφα

εἰ τοὐμὸν ἀλγεῖς μᾶλλον ἢ κείνης ὁρῶν

λωβητὸν εἶδος ἐν δίκῃ κακούμενον.

ἴθʼ, ὦ τέκνον, τόλμησον· οἴκτιρόν τέ με

1070

πολλοῖσιν οἰκτρόν, ὅστις ὥστε παρθένος

βέβρυχα κλαίων, καὶ τόδʼ οὐδʼ ἂν εἷς ποτε

τόνδʼ ἄνδρα φαίη πρόσθʼ ἰδεῖν δεδρακότα,

ἀλλʼ ἀστένακτος αἰὲν εἱπόμην κακοῖς.

νῦν δʼ ἐκ τοιούτου θῆλυς ηὕρημαι τάλας.

1075

Ἡρακλῆς

καὶ νῦν προσελθὼν στῆθι πλησίον πατρός,

σκέψαι θʼ ὁποίας ταῦτα συμφορᾶς ὕπο

πέπονθα· δείξω γὰρ τάδʼ ἐκ καλυμμάτων.

ἰδού, θεᾶσθε πάντες ἄθλιον δέμας,

ὁρᾶτε τὸν δύστηνον, ὡς οἰκτρῶς ἔχω.

1080

αἰαῖ, ἆ τάλας,

ἔθαλψεν ἄτης σπασμὸς ἀρτίως ὅδʼ αὖ,

διῇξε πλευρῶν, οὐδʼ ἀγύμναστόν μʼ ἐᾶν

ἔοικεν ἡ τάλαινα διάβορος νόσος.

ὦναξ Ἀίδη, δέξαι μʼ,

1085

ὦ Διὸς ἀκτίς, παῖσον,

ἔνσεισον, ὦναξ, ἐγκατάσκηψον βέλος,

πάτερ, κεραυνοῦ· δαίνυται γὰρ αὖ πάλιν,

ἤνθηκεν, ἐξωρμήκεν. ὦ χέρες χέρες,

ὦ νῶτα καὶ στέρνʼ, ὦ φίλοι βραχίονες,

1090

ὑμεῖς δὲ κεῖνοι δὴ καθέσταθʼ, οἵ ποτε

Νεμέας ἔνοικον, βουκόλων ἀλάστορα

λέοντʼ, ἄπλατον θρέμμα κἀπροσήγορον,

βίᾳ κατειργάσασθε, Λερναίαν θʼ ὕδραν,

διφυῆ τʼ ἄμικτον ἱπποβάμονα στρατὸν

1095

θηρῶν, ὑβριστὴν ἄνομον, ὑπέροχον βίαν,

Ἐρυμάνθιόν τε θῆρα, τόν θʼ ὑπὸ χθονὸς

Ἅιδου τρίκρανον σκύλακʼ, ἀπρόσμαχον τέρας,

δεινῆς Ἐχίδνης θρέμμα, τόν τε χρυσέων

δράκοντα μήλων φύλακʼ ἐπʼ ἐσχάτοις τόποις.

1100

ἄλλων τε μόχθων μυρίων ἐγευσάμην,

κοὐδεὶς τροπαῖʼ ἔστησε τῶν ἐμῶν χερῶν.

νῦν δʼ ὧδʼ ἄναρθρος καὶ κατερρακωμένος

τυφλῆς ὑπʼ ἄτης ἐκπεπόρθημαι τάλας,

ὁ τῆς ἀρίστης μητρὸς ὠνομασμένος,

1105

ὁ τοῦ κατʼ ἄστρα Ζηνὸς αὐδηθεὶς γόνος.

ἀλλʼ εὖ γέ τοι τόδʼ ἴστε, κἂν τὸ μηδὲν ὦ

κἂν μηδὲν ἕρπω, τήν γε δράσασαν τάδε

χειρώσομαι κἀκ τῶνδε· προσμόλοι μόνον,

ἵνʼ ἐκδιδαχθῇ πᾶσιν ἀγγέλλειν ὅτι

1110

καὶ ζῶν κακούς γε καὶ θανὼν ἐτισάμην.

Χορός

ὦ τλῆμον Ἑλλάς, πένθος οἷον εἰσορῶ

ἕξουσαν, ἀνδρὸς τοῦδέ γʼ εἰ σφαλήσεται.

Ὕλλος

ἐπεὶ παρέσχες ἀντιφωνῆσαι, πάτερ,

σιγὴν παρασχὼν κλῦθί μου, νοσῶν ὅμως·

1115

αἰτήσομαι γάρ σʼ ὧν δίκαια τυγχάνειν.

δός μοι σεαυτόν, μὴ τοσοῦτον ὡς δάκνει

θυμῷ δύσοργος· οὐ γὰρ ἂν γνοίης ἐν οἷς

χαίρειν προθυμεῖ κἀν ὅτοις ἀλγεῖς μάτην.

Ἡρακλῆς

εἰπὼν ὃ χρῄζεις λῆξον· ὡς ἐγὼ νοσῶν

1120

οὐδὲν ξυνίημʼ ὧν σὺ ποικίλλεις πάλαι.

Ὕλλος

τῆς μητρὸς ἥκω τῆς ἐμῆς φράσων ἐν οἷς

νῦν ἐστιν ὥς θʼ ἥμαρτεν οὐχ ἑκουσία.

Ἡρακλῆς

ὦ παγκάκιστε, καὶ παρεμνήσω γὰρ αὖ

τῆς πατροφόντου μητρός, ὡς κλύειν ἐμέ;

1125

Ὕλλος

ἔχει γὰρ οὕτως ὥστε μὴ σιγᾶν πρέπειν.

Ἡρακλῆς

οὐ δῆτα τοῖς γε πρόσθεν ἡμαρτημένοις.

Ὕλλος

ἀλλʼ οὐδὲ μὲν δὴ τοῖς γʼ ἐφʼ ἡμέραν ἐρεῖς.

Ἡρακλῆς

λέγʼ, εὐλαβοῦ δὲ μὴ φανῇς κακὸς γεγώς.

Ὕλλος

λέγω· τέθνηκεν ἀρτίως νεοσφαγής.

1130

Ἡρακλῆς

πρὸς τοῦ; τέρας τοι διὰ κακῶν ἐθέσπισας.

Ὕλλος

αὐτὴ πρὸς αὑτῆς, οὐδενὸς πρὸς ἐκτόπου.

Ἡρακλῆς

οἴμοι· πρὶν ὡς χρῆν σφʼ ἐξ ἐμῆς θανεῖν χερός;

Ὕλλος

κἂν σοῦ στραφείη θυμός, εἰ τὸ πᾶν μάθοις.

Ἡρακλῆς

δεινοῦ λόγου κατῆρξας· εἰπὲ δʼ ᾗ νοεῖς.

1135

Ὕλλος

ἅπαν τὸ χρῆμʼ, ἥμαρτε χρηστὰ μωμένη.

Ἡρακλῆς

χρήστʼ, ὦ κάκιστε, πατέρα σὸν κτείνασα δρᾷ;

Ὕλλος

στέργημα γὰρ δοκοῦσα προσβαλεῖν σέθεν

ἀπήμπλαχʼ, ὡς προσεῖδε τοὺς ἔνδον γάμους.

Ἡρακλῆς

καὶ τίς τοσοῦτος φαρμακεὺς Τραχινίων;

1140

Ὕλλος

Νέσσος πάλαι Κένταυρος ἐξέπεισέ νιν

τοιῷδε φίλτρῳ τὸν σὸν ἐκμῆναι πόθον.

Ἡρακλῆς

ἰοὺ ἰοὺ δύστηνος, οἴχομαι τάλας·

ὄλωλʼ ὄλωλα, φέγγος οὐκέτʼ ἔστι μοι.

οἴμοι, φρονῶ δὴ ξυμφορᾶς ἵνʼ ἕσταμεν.

1145

ἴθʼ, ὦ τέκνον, πατὴρ γὰρ οὐκέτʼ ἔστι σοι·

κάλει τὸ πᾶν μοι σπέρμα σῶν ὁμαιμόνων,

κάλει δὲ τὴν τάλαιναν Ἀλκμήνην, Διὸς

μάτην ἄκοιτιν, ὡς τελευταίαν ἐμοῦ

φήμην πύθησθε θεσφάτων ὅσʼ οἶδʼ ἐγώ.

1150

Ὕλλος

ἀλλʼ οὔτε μήτηρ ἐνθάδʼ, ἀλλʼ ἐπακτίᾳ

Τίρυνθι συμβέβηκεν ὥστʼ ἔχειν ἕδραν.

παίδων δὲ τοὺς μὲν ξυλλαβοῦσʼ αὐτὴ τρέφει,

τοὺς δʼ ἂν τὸ Θήβης ἄστυ ναίοντας μάθοις·

ἡμεῖς δʼ ὅσοι πάρεσμεν, εἴ τι χρή, πάτερ,

1155

πράσσειν, κλύοντες ἐξυπηρετήσομεν.

Ἡρακλῆς

σὺ δʼ οὖν ἄκουε τοὔργον· ἐξήκεις δʼ ἵνα

φανεῖς ὁποῖος ὢν ἀνὴρ ἐμὸς καλεῖ.

ἐμοὶ γὰρ ἦν πρόφαντον ἐκ πατρὸς πάλαι,

τῶν ἐμπνεόντων μηδενὸς θανεῖν ὕπο,

1160

ἀλλʼ ὅστις Ἅιδου φθίμενος οἰκήτωρ πέλοι.

ὅδʼ οὖν ὁ θὴρ Κένταυρος, ὡς τὸ θεῖον ἦν

πρόφαντον, οὕτω ζῶντά μʼ ἔκτεινεν θανών.

φανῶ δʼ ἐγὼ τούτοισι συμβαίνοντʼ ἴσα

μαντεῖα καινά, τοῖς πάλαι ξυνήγορα,

1165

ἃ τῶν ὀρείων καὶ χαμαικοιτῶν ἐγὼ

Σελλῶν ἐσελθὼν ἄλσος εἰσεγραψάμην

πρὸς τῆς πατρῴας καὶ πολυγλώσσου δρυός,

ἥ μοι χρόνῳ τῷ ζῶντι καὶ παρόντι νῦν

ἔφασκε μόχθων τῶν ἐφεστώτων ἐμοὶ

1170

λύσιν τελεῖσθαι· κἀδόκουν πράξειν καλῶς.

τὸ δʼ ἦν ἄρʼ οὐδὲν ἄλλο πλὴν θανεῖν ἐμέ.

τοῖς γὰρ θανοῦσι μόχθος οὐ προσγίγνεται.

ταῦτʼ οὖν ἐπειδὴ λαμπρὰ συμβαίνει, τέκνον,

δεῖ σʼ αὖ γενέσθαι τῷδε τἀνδρὶ σύμμαχον

1175

καὶ μὴ ʼπιμεῖναι τοὐμὸν ὀξῦναι στόμα,

ἀλλʼ αὐτὸν εἰκαθόντα συμπράσσειν, νόμον

κάλλιστον ἐξευρόντα, πειθαρχεῖν πατρί.

Ὕλλος

ἀλλʼ, ὦ πάτερ, ταρβῶ μὲν εἰς λόγου στάσιν

τοιάνδʼ ἐπελθών, πείσομαι δʼ ἅ σοι δοκεῖ.

1180

Ἡρακλῆς

ἔμβαλλε χεῖρα δεξιὰν πρώτιστά μοι·

Ὕλλος

ὡς πρὸς τί πίστιν τήνδʼ ἄγαν ἐπιστρέφεις;

Ἡρακλῆς

οὐ θᾶσσον οἴσεις μηδʼ ἀπιστήσεις ἐμοί;

Ὕλλος

ἰδοὺ προτείνω, κοὐδὲν ἀντειρήσεται.

Ἡρακλῆς

ὄμνυ Διός νυν τοῦ με φύσαντος κάρα,

1185

Ὕλλος

ἦ μὴν τί δράσειν; καὶ τόδʼ ἐξειρήσεται;

Ἡρακλῆς

ἦ μὴν ἐμοὶ τὸ λεχθὲν ἔργον ἐκτελεῖν.

Ὕλλος

ὄμνυμʼ ἔγωγε, Ζῆνʼ ἔχων ἐπώμοτον.

Ἡρακλῆς

εἰ δʼ ἐκτὸς ἔλθοις, πημονὰς εὔχου λαβεῖν.

Ὕλλος

οὐ μὴ λάβω· δράσω γάρ· εὔχομαι δʼ ὅμως·

1190

Ἡρακλῆς

οἶσθʼ οὖν τὸν Οἴτης Ζηνὸς ὕψιστον πάγον;

Ὕλλος

οἶδʼ, ὡς θυτήρ γε πολλὰ δὴ σταθεὶς ἄνω.

Ἡρακλῆς

ἐνταῦθά νυν χρὴ τοὐμὸν ἐξάραντά σε

σῶμʼ αὐτόχειρα καὶ ξὺν οἷς χρῄζεις φίλων.

πολλὴν μὲν ὕλην τῆς βαθυρρίζου δρυὸς

1195

κείραντα, πολλὸν δʼ ἄρσενʼ ἐκτεμόνθʼ ὁμοῦ

ἄγριον ἔλαιον, σῶμα τοὐμὸν ἐμβαλεῖν,

καὶ πευκίνης λαβόντα λαμπάδος σέλας

πρῆσαι. γόου δὲ μηδὲν εἰσίτω δάκρυ,

ἀλλʼ ἀστένακτος κἀδάκρυτος, εἴπερ εἶ

1200

τοῦδʼ ἀνδρός, ἔρξον· εἰ δὲ μή, μενῶ σʼ ἐγὼ

καὶ νέρθεν ὢν ἀραῖος εἰσαεὶ βαρύς.

Ὕλλος

οἴμοι, πάτερ, τί δʼ εἶπας; οἷά μʼ εἴργασαι.

Ἡρακλῆς

ὁποῖα δραστέʼ ἐστίν· εἰ δὲ μή, πατρὸς

ἄλλου γενοῦ του μηδʼ ἐμὸς κληθῇς ἔτι.

1205

Ὕλλος

οἴμοι μάλʼ αὖθις, οἷά μʼ ἐκκαλεῖ, πάτερ,

φονέα γενέσθαι καὶ παλαμναῖον σέθεν.

Ἡρακλῆς

οὐ δῆτʼ ἔγωγʼ, ἀλλʼ ὧν ἔχω παιώνιον

καὶ μοῦνον ἰατῆρα τῶν ἐμῶν κακῶν.

Ὕλλος

καὶ πῶς ὑπαίθων σῶμʼ ἂν ἰῴμην τὸ σόν;

1210

Ἡρακλῆς

ἀλλʼ εἰ φοβεῖ πρὸς τοῦτο, τἄλλα γʼ ἔργασαι.

Ὕλλος

φορᾶς γέ τοι φθόνησις οὐ γενήσεται.

Ἡρακλῆς

ἦ καὶ πυρᾶς πλήρωμα τῆς εἰρημένης;

Ὕλλος

ὅσον γʼ ἂν αὐτὸς μὴ ποτιψαύων χεροῖν·

τὰ δʼ ἄλλα πράξω κοὐ καμεῖ τοὐμὸν μέρος.

1215

Ἡρακλῆς

ἀλλʼ ἀρκέσει καὶ ταῦτα· πρόσνειμαι δέ μοι

χάριν βραχεῖαν πρὸς μακροῖς ἄλλοις διδούς.

Ὕλλος

εἰ καὶ μακρὰ κάρτʼ ἐστίν, ἐργασθήσεται.

Ἡρακλῆς

τὴν Εὐρυτείαν οἶσθα δῆτα παρθένον;

Ὕλλος

Ἰόλην ἔλεξας, ὥς γʼ ἐπεικάζειν ἐμέ.

1220

Ἡρακλῆς

ἔγνως. τοσοῦτον δή σʼ ἐπισκήπτω, τέκνον·

ταύτην ἐμοῦ θανόντος, εἴπερ εὐσεβεῖν

βούλει, πατρῴων ὁρκίων μεμνημένος,

προσθοῦ δάμαρτα, μηδʼ ἀπιστήσῃς πατρί·

μηδʼ ἄλλος ἀνδρῶν τοῖς ἐμοῖς πλευροῖς ὁμοῦ

1225

κλιθεῖσαν αὐτὴν ἀντὶ σοῦ λάβῃ ποτέ,

ἀλλʼ αὐτός, ὦ παῖ, τοῦτο κήδευσον λέχος.

πείθου· τὸ γάρ τοι μεγάλα πιστεύσαντʼ ἐμοὶ

σμικροῖς ἀπιστεῖν τὴν πάρος συγχεῖ χάριν.

Ὕλλος

οἴμοι· τὸ μὲν νοσοῦντι θυμοῦσθαι κακόν,

1230

τὸ δʼ ὧδʼ ὁρᾶν φρονοῦντα τίς ποτʼ ἂν φέροι;

Ἡρακλῆς

ὡς ἐργασείων οὐδὲν ὧν λέγω θροεῖς.

Ὕλλος

τίς γάρ ποθʼ, ἥ μοι μητρὶ μὲν θανεῖν μόνη

μεταίτιος σοί τʼ αὖθις ὡς ἔχεις ἔχειν,

τίς ταῦτʼ ἄν, ὅστις μὴ ʼξ ἀλαστόρων νοσοῖ,

1235

ἕλοιτο; κρεῖσσον κἀμέ γʼ, ὦ πάτερ, θανεῖν

ἢ τοῖσιν ἐχθίστοισι συνναίειν ὁμοῦ.

Ἡρακλῆς

ἁνὴρ ὅδʼ, ὡς ἔοικεν, οὐ νεμεῖν ἐμοὶ

φθίνοντι μοῖραν· ἀλλά τοι θεῶν ἀρὰ

μενεῖ σʼ ἀπιστήσαντα τοῖς ἐμοῖς λόγοις.

1240

Ὕλλος

ὤμοι, τάχʼ, ὡς ἔοικας, ὡς νοσεῖς φράσεις.

Ἡρακλῆς

σὺ γάρ μʼ ἀπʼ εὐνασθέντος ἐκκινεῖς κακοῦ.

Ὕλλος

δείλαιος, ὡς ἐς πολλὰ τἀπορεῖν ἔχω.

Ἡρακλῆς

οὐ γὰρ δικαιοῖς τοῦ φυτεύσαντος κλύειν.

Ὕλλος

ἀλλʼ ἐκδιδαχθῶ δῆτα δυσσεβεῖν, πάτερ;

1245

Ἡρακλῆς

οὐ δυσσέβεια, τοὐμὸν εἰ τέρψεις κέαρ.

Ὕλλος

πράσσειν ἄνωγας οὖν με πανδίκως τάδε;

Ἡρακλῆς

ἔγωγε· τούτων μάρτυρας καλῶ θεούς.

Ὕλλος

τοιγὰρ ποήσω κοὐκ ἀπώσομαι, τὸ σὸν

θεοῖσι δεικνὺς ἔργον· οὐ γὰρ ἄν ποτε

1250

κακὸς φανείην σοί γε πιστεύσας, πάτερ.

Ἡρακλῆς

καλῶς τελευτᾷς, κἀπὶ τοῖσδε τὴν χάριν

ταχεῖαν, ὦ παῖ, πρόσθες, ὡς πρὶν ἐμπεσεῖν

σπαραγμὸν ἤ τινʼ οἶστρον, ἐς πυράν με θῇς.

ἄγʼ ἐγκονεῖτʼ, αἴρεσθε· παῦλά τοι κακῶν

1255

αὕτη, τελευτὴ τοῦδε τἀνδρὸς ὑστάτη.

Ὕλλος

ἀλλʼ οὐδὲν εἴργει σοὶ τελειοῦσθαι τάδε,

ἐπεὶ κελεύεις κἀξαναγκάζεις, πάτερ.

Ἡρακλῆς

ἄγε νυν, πρὶν τήνδʼ ἀνακινῆσαι

νόσον, ὦ ψυχὴ σκληρά, χάλυβος

1260

λιθοκόλλητον στόμιον παρέχουσʼ,

ἀνάπαυε βοήν, ὡς ἐπίχαρτον

τελέουσʼ ἀεκούσιον ἔργον.

Ὕλλος

αἴρετʼ, ὀπαδοί, μεγάλην μὲν ἐμοὶ

τούτων θέμενοι συγγνωμοσύνην,

1265

μεγάλην δὲ θεῶν ἀγνωμοσύνην

εἰδότες ἔργων τῶν πρασσομένων,

οἳ φύσαντες καὶ κλῃζόμενοι

πατέρες τοιαῦτʼ ἐφορῶσι πάθη.

τὰ μὲν οὖν μέλλοντʼ οὐδεὶς ἐφορᾷ,

1270

τὰ δὲ νῦν ἑστῶτʼ οἰκτρὰ μὲν ἡμῖν,

αἰσχρὰ δʼ ἐκείνοις,

χαλεπώτατα δʼ οὖν ἀνδρῶν πάντων

τῷ τήνδʼ ἄτην ὑπέχοντι.

λείπου μηδὲ σύ, παρθένʼ, ἀπʼ οἴκων,

1275

μεγάλους μὲν ἰδοῦσα νέους θανάτους,

πολλὰ δὲ πήματα καὶ καινοπαθῆ,

κοὐδὲν τούτων ὅ τι μὴ Ζεύς.