Sophocles Trachiniae

Χορός

κλύουσʼ ἔφριξα τάσδε συμφοράς , φίλαι ,

ἄνακτος , οἵαις οἷος ὢν ἐλαύνεται .

1045

Ἡρακλῆς

ὦ πολλὰ δὴ καὶ θερμὰ κοὐ λόγῳ κακὰ

καὶ χερσὶ καὶ νώτοισι μοχθήσας ἐγώ ·

κοὔπω τοιοῦτον οὔτʼ ἄκοιτις ἡ Διὸς

προύθηκεν οὔθʼ ὁ στυγνὸς Εὐρυσθεὺς ἐμοί ,

οἷον τόδʼ ἡ δολῶπις Οἰνέως κόρη

1050

καθῆψεν ὤμοις τοῖς ἐμοῖς Ἐρινύων

ὑφαντὸν ἀμφίβληστρον , ᾧ διόλλυμαι .

πλευραῖσι γὰρ προσμαχθὲν ἐκ μὲν ἐσχάτας

βέβρωκε σάρκας , πλεύμονός τʼ ἀρτηρίας

ῥοφεῖ ξυνοικοῦν , ἐκ δὲ χλωρὸν αἷμά μου

1055

πέπωκεν ἤδη , καὶ διέφθαρμαι δέμας

τὸ πᾶν , ἀφράστῳ τῇδε χειρωθεὶς πέδῃ .

κοὐ ταῦτα λόγχη πεδιάς , οὔθʼ ὁ γηγενὴς

στρατὸς Γιγάντων οὔτε θήρειος βία ,

οὔθʼ Ἑλλὰς οὔτʼ ἄγλωσσος οὔθʼ ὅσην ἐγὼ

1060

γαῖαν καθαίρων ἱκόμην , ἔδρασέ πω ·

γυνὴ δέ , θῆλυς φῦσα κοὐκ ἀνδρὸς φύσιν ,

μόνη με δὴ καθεῖλε φασγάνου δίχα .

ὦ παῖ , γενοῦ μοι παῖς ἐτήτυμος γεγώς ,

καὶ μὴ τὸ μητρὸς ὄνομα πρεσβεύσῃς πλέον .

1065

δός μοι χεροῖν σαῖν αὐτὸς ἐξ οἴκου λαβὼν

ἐς χεῖρα τὴν τεκοῦσαν , ὡς εἰδῶ σάφα

εἰ τοὐμὸν ἀλγεῖς μᾶλλον ἢ κείνης ὁρῶν

λωβητὸν εἶδος ἐν δίκῃ κακούμενον .

ἴθʼ , ὦ τέκνον , τόλμησον · οἴκτιρόν τέ με

1070

πολλοῖσιν οἰκτρόν , ὅστις ὥστε παρθένος

βέβρυχα κλαίων , καὶ τόδʼ οὐδʼ ἂν εἷς ποτε

τόνδʼ ἄνδρα φαίη πρόσθʼ ἰδεῖν δεδρακότα ,

ἀλλʼ ἀστένακτος αἰὲν εἱπόμην κακοῖς .

νῦν δʼ ἐκ τοιούτου θῆλυς ηὕρημαι τάλας .

1075

Ἡρακλῆς

καὶ νῦν προσελθὼν στῆθι πλησίον πατρός ,

σκέψαι θʼ ὁποίας ταῦτα συμφορᾶς ὕπο

πέπονθα · δείξω γὰρ τάδʼ ἐκ καλυμμάτων .

ἰδού , θεᾶσθε πάντες ἄθλιον δέμας ,

ὁρᾶτε τὸν δύστηνον , ὡς οἰκτρῶς ἔχω .

1080

αἰαῖ , ἆ τάλας ,

ἔθαλψεν ἄτης σπασμὸς ἀρτίως ὅδʼ αὖ ,

διῇξε πλευρῶν , οὐδʼ ἀγύμναστόν μʼ ἐᾶν

ἔοικεν ἡ τάλαινα διάβορος νόσος .

ὦναξ Ἀίδη , δέξαι μʼ ,

1085

ὦ Διὸς ἀκτίς , παῖσον ,

ἔνσεισον , ὦναξ , ἐγκατάσκηψον βέλος ,

πάτερ , κεραυνοῦ · δαίνυται γὰρ αὖ πάλιν ,

ἤνθηκεν , ἐξωρμήκεν . ὦ χέρες χέρες ,

ὦ νῶτα καὶ στέρνʼ , ὦ φίλοι βραχίονες ,

1090

ὑμεῖς δὲ κεῖνοι δὴ καθέσταθʼ , οἵ ποτε

Νεμέας ἔνοικον , βουκόλων ἀλάστορα

λέοντʼ , ἄπλατον θρέμμα κἀπροσήγορον ,

βίᾳ κατειργάσασθε , Λερναίαν θʼ ὕδραν ,

διφυῆ τʼ ἄμικτον ἱπποβάμονα στρατὸν

1095

θηρῶν , ὑβριστὴν ἄνομον , ὑπέροχον βίαν ,

Ἐρυμάνθιόν τε θῆρα , τόν θʼ ὑπὸ χθονὸς

Ἅιδου τρίκρανον σκύλακʼ , ἀπρόσμαχον τέρας ,

δεινῆς Ἐχίδνης θρέμμα , τόν τε χρυσέων

δράκοντα μήλων φύλακʼ ἐπʼ ἐσχάτοις τόποις .

1100

ἄλλων τε μόχθων μυρίων ἐγευσάμην ,

κοὐδεὶς τροπαῖʼ ἔστησε τῶν ἐμῶν χερῶν .

νῦν δʼ ὧδʼ ἄναρθρος καὶ κατερρακωμένος

τυφλῆς ὑπʼ ἄτης ἐκπεπόρθημαι τάλας ,

ὁ τῆς ἀρίστης μητρὸς ὠνομασμένος ,

1105

ὁ τοῦ κατʼ ἄστρα Ζηνὸς αὐδηθεὶς γόνος .

ἀλλʼ εὖ γέ τοι τόδʼ ἴστε , κἂν τὸ μηδὲν ὦ

κἂν μηδὲν ἕρπω , τήν γε δράσασαν τάδε

χειρώσομαι κἀκ τῶνδε · προσμόλοι μόνον ,

ἵνʼ ἐκδιδαχθῇ πᾶσιν ἀγγέλλειν ὅτι

1110

καὶ ζῶν κακούς γε καὶ θανὼν ἐτισάμην .

Χορός

ὦ τλῆμον Ἑλλάς , πένθος οἷον εἰσορῶ

ἕξουσαν , ἀνδρὸς τοῦδέ γʼ εἰ σφαλήσεται .

Ὕλλος

ἐπεὶ παρέσχες ἀντιφωνῆσαι , πάτερ ,

σιγὴν παρασχὼν κλῦθί μου , νοσῶν ὅμως ·

1115

αἰτήσομαι γάρ σʼ ὧν δίκαια τυγχάνειν .

δός μοι σεαυτόν , μὴ τοσοῦτον ὡς δάκνει

θυμῷ δύσοργος · οὐ γὰρ ἂν γνοίης ἐν οἷς

χαίρειν προθυμεῖ κἀν ὅτοις ἀλγεῖς μάτην .

Ἡρακλῆς

εἰπὼν ὃ χρῄζεις λῆξον · ὡς ἐγὼ νοσῶν

1120

οὐδὲν ξυνίημʼ ὧν σὺ ποικίλλεις πάλαι .

Ὕλλος

τῆς μητρὸς ἥκω τῆς ἐμῆς φράσων ἐν οἷς

νῦν ἐστιν ὥς θʼ ἥμαρτεν οὐχ ἑκουσία .

Ἡρακλῆς

ὦ παγκάκιστε , καὶ παρεμνήσω γὰρ αὖ

τῆς πατροφόντου μητρός , ὡς κλύειν ἐμέ ;

1125

Ὕλλος

ἔχει γὰρ οὕτως ὥστε μὴ σιγᾶν πρέπειν .

Ἡρακλῆς

οὐ δῆτα τοῖς γε πρόσθεν ἡμαρτημένοις .

Ὕλλος

ἀλλʼ οὐδὲ μὲν δὴ τοῖς γʼ ἐφʼ ἡμέραν ἐρεῖς .

Ἡρακλῆς

λέγʼ , εὐλαβοῦ δὲ μὴ φανῇς κακὸς γεγώς .

Ὕλλος

λέγω · τέθνηκεν ἀρτίως νεοσφαγής .

1130

Ἡρακλῆς

πρὸς τοῦ ; τέρας τοι διὰ κακῶν ἐθέσπισας .

Ὕλλος

αὐτὴ πρὸς αὑτῆς , οὐδενὸς πρὸς ἐκτόπου .

Ἡρακλῆς

οἴμοι · πρὶν ὡς χρῆν σφʼ ἐξ ἐμῆς θανεῖν χερός ;

Ὕλλος

κἂν σοῦ στραφείη θυμός , εἰ τὸ πᾶν μάθοις .

Ἡρακλῆς

δεινοῦ λόγου κατῆρξας · εἰπὲ δʼ ᾗ νοεῖς .

1135

Ὕλλος

ἅπαν τὸ χρῆμʼ , ἥμαρτε χρηστὰ μωμένη .

Ἡρακλῆς

χρήστʼ , ὦ κάκιστε , πατέρα σὸν κτείνασα δρᾷ ;

Ὕλλος

στέργημα γὰρ δοκοῦσα προσβαλεῖν σέθεν

ἀπήμπλαχʼ , ὡς προσεῖδε τοὺς ἔνδον γάμους .

Ἡρακλῆς

καὶ τίς τοσοῦτος φαρμακεὺς Τραχινίων ;

1140

Ὕλλος

Νέσσος πάλαι Κένταυρος ἐξέπεισέ νιν

τοιῷδε φίλτρῳ τὸν σὸν ἐκμῆναι πόθον .

Ἡρακλῆς

ἰοὺ ἰοὺ δύστηνος , οἴχομαι τάλας ·

ὄλωλʼ ὄλωλα , φέγγος οὐκέτʼ ἔστι μοι .

οἴμοι , φρονῶ δὴ ξυμφορᾶς ἵνʼ ἕσταμεν .

1145

ἴθʼ , ὦ τέκνον , πατὴρ γὰρ οὐκέτʼ ἔστι σοι ·

κάλει τὸ πᾶν μοι σπέρμα σῶν ὁμαιμόνων ,

κάλει δὲ τὴν τάλαιναν Ἀλκμήνην , Διὸς

μάτην ἄκοιτιν , ὡς τελευταίαν ἐμοῦ

φήμην πύθησθε θεσφάτων ὅσʼ οἶδʼ ἐγώ .

1150

Ὕλλος

ἀλλʼ οὔτε μήτηρ ἐνθάδʼ , ἀλλʼ ἐπακτίᾳ

Τίρυνθι συμβέβηκεν ὥστʼ ἔχειν ἕδραν .

παίδων δὲ τοὺς μὲν ξυλλαβοῦσʼ αὐτὴ τρέφει ,

τοὺς δʼ ἂν τὸ Θήβης ἄστυ ναίοντας μάθοις ·

ἡμεῖς δʼ ὅσοι πάρεσμεν , εἴ τι χρή , πάτερ ,

1155

πράσσειν , κλύοντες ἐξυπηρετήσομεν .

Ἡρακλῆς

σὺ δʼ οὖν ἄκουε τοὔργον · ἐξήκεις δʼ ἵνα

φανεῖς ὁποῖος ὢν ἀνὴρ ἐμὸς καλεῖ .

ἐμοὶ γὰρ ἦν πρόφαντον ἐκ πατρὸς πάλαι ,

τῶν ἐμπνεόντων μηδενὸς θανεῖν ὕπο ,

1160

ἀλλʼ ὅστις Ἅιδου φθίμενος οἰκήτωρ πέλοι .

ὅδʼ οὖν ὁ θὴρ Κένταυρος , ὡς τὸ θεῖον ἦν

πρόφαντον , οὕτω ζῶντά μʼ ἔκτεινεν θανών .

φανῶ δʼ ἐγὼ τούτοισι συμβαίνοντʼ ἴσα

μαντεῖα καινά , τοῖς πάλαι ξυνήγορα ,

1165

ἃ τῶν ὀρείων καὶ χαμαικοιτῶν ἐγὼ

Σελλῶν ἐσελθὼν ἄλσος εἰσεγραψάμην

πρὸς τῆς πατρῴας καὶ πολυγλώσσου δρυός ,

ἥ μοι χρόνῳ τῷ ζῶντι καὶ παρόντι νῦν

ἔφασκε μόχθων τῶν ἐφεστώτων ἐμοὶ

1170

λύσιν τελεῖσθαι · κἀδόκουν πράξειν καλῶς .

τὸ δʼ ἦν ἄρʼ οὐδὲν ἄλλο πλὴν θανεῖν ἐμέ .

τοῖς γὰρ θανοῦσι μόχθος οὐ προσγίγνεται .

ταῦτʼ οὖν ἐπειδὴ λαμπρὰ συμβαίνει , τέκνον ,

δεῖ σʼ αὖ γενέσθαι τῷδε τἀνδρὶ σύμμαχον

1175

καὶ μὴ ʼπιμεῖναι τοὐμὸν ὀξῦναι στόμα ,

ἀλλʼ αὐτὸν εἰκαθόντα συμπράσσειν , νόμον

κάλλιστον ἐξευρόντα , πειθαρχεῖν πατρί .

Ὕλλος

ἀλλʼ , ὦ πάτερ , ταρβῶ μὲν εἰς λόγου στάσιν

τοιάνδʼ ἐπελθών , πείσομαι δʼ ἅ σοι δοκεῖ .

1180

Ἡρακλῆς

ἔμβαλλε χεῖρα δεξιὰν πρώτιστά μοι ·

Ὕλλος

ὡς πρὸς τί πίστιν τήνδʼ ἄγαν ἐπιστρέφεις ;

Ἡρακλῆς

οὐ θᾶσσον οἴσεις μηδʼ ἀπιστήσεις ἐμοί ;

Ὕλλος

ἰδοὺ προτείνω , κοὐδὲν ἀντειρήσεται .

Ἡρακλῆς

ὄμνυ Διός νυν τοῦ με φύσαντος κάρα ,

1185

Ὕλλος

ἦ μὴν τί δράσειν ; καὶ τόδʼ ἐξειρήσεται ;

Ἡρακλῆς

ἦ μὴν ἐμοὶ τὸ λεχθὲν ἔργον ἐκτελεῖν .

Ὕλλος

ὄμνυμʼ ἔγωγε , Ζῆνʼ ἔχων ἐπώμοτον .

Ἡρακλῆς

εἰ δʼ ἐκτὸς ἔλθοις , πημονὰς εὔχου λαβεῖν .

Ὕλλος

οὐ μὴ λάβω · δράσω γάρ · εὔχομαι δʼ ὅμως ·

1190

Ἡρακλῆς

οἶσθʼ οὖν τὸν Οἴτης Ζηνὸς ὕψιστον πάγον ;

Ὕλλος

οἶδʼ , ὡς θυτήρ γε πολλὰ δὴ σταθεὶς ἄνω .

Ἡρακλῆς

ἐνταῦθά νυν χρὴ τοὐμὸν ἐξάραντά σε

σῶμʼ αὐτόχειρα καὶ ξὺν οἷς χρῄζεις φίλων .

πολλὴν μὲν ὕλην τῆς βαθυρρίζου δρυὸς

1195

κείραντα , πολλὸν δʼ ἄρσεν ʼ ἐκτεμόνθʼ ὁμοῦ

ἄγριον ἔλαιον , σῶμα τοὐμὸν ἐμβαλεῖν ,

καὶ πευκίνης λαβόντα λαμπάδος σέλας

πρῆσαι . γόου δὲ μηδὲν εἰσίτω δάκρυ ,

ἀλλʼ ἀστένακτος κἀδάκρυτος , εἴπερ εἶ

1200

τοῦδʼ ἀνδρός , ἔρξον · εἰ δὲ μή , μενῶ σʼ ἐγὼ

καὶ νέρθεν ὢν ἀραῖος εἰσαεὶ βαρύς .

Ὕλλος

οἴμοι , πάτερ , τί δʼ εἶπας ; οἷά μʼ εἴργασαι .

Ἡρακλῆς

ὁποῖα δραστέʼ ἐστίν · εἰ δὲ μή , πατρὸς

ἄλλου γενοῦ του μηδʼ ἐμὸς κληθῇς ἔτι .

1205

Ὕλλος

οἴμοι μάλʼ αὖθις , οἷά μʼ ἐκκαλεῖ , πάτερ ,

φονέα γενέσθαι καὶ παλαμναῖον σέθεν .

Ἡρακλῆς

οὐ δῆτʼ ἔγωγʼ , ἀλλʼ ὧν ἔχω παιώνιον

καὶ μοῦνον ἰατῆρα τῶν ἐμῶν κακῶν .

Ὕλλος

καὶ πῶς ὑπαίθων σῶμʼ ἂν ἰῴμην τὸ σόν ;

1210

Ἡρακλῆς

ἀλλʼ εἰ φοβεῖ πρὸς τοῦτο , τἄλλα γʼ ἔργασαι .

Ὕλλος

φορᾶς γέ τοι φθόνησις οὐ γενήσεται .

Ἡρακλῆς

ἦ καὶ πυρᾶς πλήρωμα τῆς εἰρημένης ;

Ὕλλος

ὅσον γʼ ἂν αὐτὸς μὴ ποτιψαύων χεροῖν ·

τὰ δʼ ἄλλα πράξω κοὐ καμεῖ τοὐμὸν μέρος .

1215

Ἡρακλῆς

ἀλλʼ ἀρκέσει καὶ ταῦτα · πρόσνειμαι δέ μοι

χάριν βραχεῖαν πρὸς μακροῖς ἄλλοις διδούς .

Ὕλλος

εἰ καὶ μακρὰ κάρτʼ ἐστίν , ἐργασθήσεται .

Ἡρακλῆς

τὴν Εὐρυτείαν οἶσθα δῆτα παρθένον ;

Ὕλλος

Ἰόλην ἔλεξας , ὥς γʼ ἐπεικάζειν ἐμέ .

1220

Ἡρακλῆς

ἔγνως . τοσοῦτον δή σʼ ἐπισκήπτω , τέκνον ·

ταύτην ἐμοῦ θανόντος , εἴπερ εὐσεβεῖν

βούλει , πατρῴων ὁρκίων μεμνημένος ,

προσθοῦ δάμαρτα , μηδʼ ἀπιστήσῃς πατρί ·

μηδʼ ἄλλος ἀνδρῶν τοῖς ἐμοῖς πλευροῖς ὁμοῦ

1225

κλιθεῖσαν αὐτὴν ἀντὶ σοῦ λάβῃ ποτέ ,

ἀλλʼ αὐτός , ὦ παῖ , τοῦτο κήδευσον λέχος .

πείθου · τὸ γάρ τοι μεγάλα πιστεύσαντʼ ἐμοὶ

σμικροῖς ἀπιστεῖν τὴν πάρος συγχεῖ χάριν .

Ὕλλος

οἴμοι · τὸ μὲν νοσοῦντι θυμοῦσθαι κακόν ,

1230

τὸ δʼ ὧδʼ ὁρᾶν φρονοῦντα τίς ποτʼ ἂν φέροι ;

Ἡρακλῆς

ὡς ἐργασείων οὐδὲν ὧν λέγω θροεῖς .

Ὕλλος

τίς γάρ ποθʼ , ἥ μοι μητρὶ μὲν θανεῖν μόνη

μεταίτιος σοί τʼ αὖθις ὡς ἔχεις ἔχειν ,

τίς ταῦτʼ ἄν , ὅστις μὴ ʼξ ἀλαστόρων νοσοῖ ,

1235

ἕλοιτο ; κρεῖσσον κἀμέ γʼ , ὦ πάτερ , θανεῖν

ἢ τοῖσιν ἐχθίστοισι συνναίειν ὁμοῦ .

Ἡρακλῆς

ἁνὴρ ὅδʼ , ὡς ἔοικεν , οὐ νεμεῖν ἐμοὶ

φθίνοντι μοῖραν · ἀλλά τοι θεῶν ἀρὰ

μενεῖ σʼ ἀπιστήσαντα τοῖς ἐμοῖς λόγοις .

1240

Ὕλλος

ὤμοι , τάχʼ , ὡς ἔοικας , ὡς νοσεῖς φράσεις .

Ἡρακλῆς

σὺ γάρ μʼ ἀπʼ εὐνασθέντος ἐκκινεῖς κακοῦ .

Ὕλλος

δείλαιος , ὡς ἐς πολλὰ τἀπορεῖν ἔχω .

Ἡρακλῆς

οὐ γὰρ δικαιοῖς τοῦ φυτεύσαντος κλύειν .

Ὕλλος

ἀλλʼ ἐκδιδαχθῶ δῆτα δυσσεβεῖν , πάτερ ;

1245

Ἡρακλῆς

οὐ δυσσέβεια , τοὐμὸν εἰ τέρψεις κέαρ .

Ὕλλος

πράσσειν ἄνωγας οὖν με πανδίκως τάδε ;

Ἡρακλῆς

ἔγωγε · τούτων μάρτυρας καλῶ θεούς .

Ὕλλος

τοιγὰρ ποήσω κοὐκ ἀπώσομαι , τὸ σὸν

θεοῖσι δεικνὺς ἔργον · οὐ γὰρ ἄν ποτε

1250

κακὸς φανείην σοί γε πιστεύσας , πάτερ .

Ἡρακλῆς

καλῶς τελευτᾷς , κἀπὶ τοῖσδε τὴν χάριν

ταχεῖαν , ὦ παῖ , πρόσθες , ὡς πρὶν ἐμπεσεῖν

σπαραγμὸν ἤ τινʼ οἶστρον , ἐς πυράν με θῇς .

ἄγʼ ἐγκονεῖτʼ , αἴρεσθε · παῦλά τοι κακῶν

1255

αὕτη , τελευτὴ τοῦδε τἀνδρὸς ὑστάτη .

Ὕλλος

ἀλλʼ οὐδὲν εἴργει σοὶ τελειοῦσθαι τάδε ,

ἐπεὶ κελεύεις κἀξαναγκάζεις , πάτερ .

Ἡρακλῆς

ἄγε νυν , πρὶν τήνδʼ ἀνακινῆσαι

νόσον , ὦ ψυχὴ σκληρά , χάλυβος

1260

λιθοκόλλητον στόμιον παρέχουσʼ ,

ἀνάπαυε βοήν , ὡς ἐπίχαρτον

τελέουσʼ ἀεκούσιον ἔργον .

Ὕλλος

αἴρετʼ , ὀπαδοί , μεγάλην μὲν ἐμοὶ

τούτων θέμενοι συγγνωμοσύνην ,

1265

μεγάλην δὲ θεῶν ἀγνωμοσύνην

εἰδότες ἔργων τῶν πρασσομένων ,

οἳ φύσαντες καὶ κλῃζόμενοι

πατέρες τοιαῦτʼ ἐφορῶσι πάθη .

τὰ μὲν οὖν μέλλοντʼ οὐδεὶς ἐφορᾷ ,

1270

τὰ δὲ νῦν ἑστῶτʼ οἰκτρὰ μὲν ἡμῖν ,

αἰσχρὰ δʼ ἐκείνοις ,

χαλεπώτατα δʼ οὖν ἀνδρῶν πάντων

τῷ τήνδʼ ἄτην ὑπέχοντι .

λείπου μηδὲ σύ , παρθένʼ , ἀπʼ οἴκων ,

1275

μεγάλους μὲν ἰδοῦσα νέους θανάτους ,

πολλὰ δὲ πήματα καὶ καινοπαθῆ ,

κοὐδὲν τούτων ὅ τι μὴ Ζεύς .