Euripides Orestes

Χορός

καὶ μὴν ὅδε σὸς σύγγονος ἕρπει

ψήφῳ θανάτου κατακυρωθείς ,

ὅ τε πιστότατος πάντων Πυλάδης ,

ἰσάδελφος ἀνήρ , ἰθύνων

1015

νοσερὸν κῶλον Ὀρέστου ,

ποδὶ κηδοσύνῳ παράσειρος .

Ἠλέκτρα

οἲ ἐγώ · πρὸ τύμβου γάρ σʼ ὁρῶσʼ ἀναστένω ,

ἀδελφέ , καὶ πάροιθε νερτέρου πυρᾶς .

οἲ ἐγὼ μάλʼ αὖθις · ὥς σʼ ἰδοῦσʼ ἐν ὄμμασιν

1020

πανυστάτην πρόσοψιν ἐξέστην φρενῶν .

Ὀρέστης

οὐ σῖγʼ ἀφεῖσα τοὺς γυναικείους γόους

στέρξεις τὰ κρανθέντʼ ; οἰκτρὰ μὲν τάδʼ , ἀλλʼ ὅμως

φέρειν σʼ ἀνάγκη τὰς παρεστώσας τύχας .

Ἠλέκτρα

καὶ πῶς σιωπῶ ; φέγγος εἰσορᾶν θεοῦ

1025

τόδʼ οὐκέθʼ ἡμῖν τοῖς ταλαιπώροις μέτα .

Ὀρέστης

σὺ μή μʼ ἀπόκτεινʼ · ἅλις ὑπʼ Ἀργείας χερὸς

τέθνηχʼ ὁ τλήμων · τὰ δὲ παρόντʼ ἔα κακά .

Ἠλέκτρα

ὦ μέλεος ἥβης σῆς , Ὀρέστα , καὶ πότμου

θανάτου τʼ ἀώρου . ζῆν ἐχρῆν σʼ , ὅτʼ οὐκέτʼ εἶ .

1030

Ὀρέστης

μὴ πρὸς θεῶν μοι περιβάλῃς ἀνανδρίαν ,

ἐς δάκρυα πορθμεύουσʼ ὑπομνήσει κακῶν .

Ἠλέκτρα

θανούμεθʼ · οὐχ οἷόν τε μὴ στένειν κακά .

πᾶσιν γὰρ οἰκτρὸν ἡ φίλη ψυχὴ βροτοῖς .

Ὀρέστης

τόδʼ ἦμαρ ἡμῖν κύριον · δεῖ δʼ ἢ βρόχους

1035

ἅπτειν κρεμαστοὺς ἢ ξίφος θήγειν χερί .

Ἠλέκτρα

σύ νύν μʼ , ἀδελφέ , μή τις Ἀργείων κτάνῃ

ὕβρισμα θέμενος τὸν Ἀγαμέμνονος γόνον .

Ὀρέστης

ἅλις τὸ μητρὸς αἷμʼ ἔχω · σὲ δʼ οὐ κτενῶ ,

ἀλλʼ αὐτόχειρι θνῇσχʼ ὅτῳ βούλῃ τρόπῳ .

1040

Ἠλέκτρα

ἔσται τάδʼ · οὐδὲν σοῦ ξίφους λελείψομαι .

ἀλλʼ ἀμφιθεῖναι σῇ δέρῃ θέλω χέρας .

Ὀρέστης

τέρπου κενὴν ὄνησιν , εἰ τερπνὸν τόδε

θανάτου πέλας βεβῶσι , περιβαλεῖν χέρας .

Ἠλέκτρα

ὦ φίλτατʼ , ὦ ποθεινὸν ἥδιστόν τʼ ἔχων

1045

τῆς σῆς ἀδελφῆς ὄνομα καὶ ψυχὴν μίαν .

Ὀρέστης

ἔκ τοί με τήξεις · καί σʼ ἀμείψασθαι θέλω

φιλότητι χειρῶν . τί γὰρ ἔτʼ αἰδοῦμαι τάλας ;

ὦ στέρνʼ ἀδελφῆς , ὦ φίλον πρόσπτυγμʼ ἐμόν ,

τάδʼ ἀντὶ παίδων καὶ γαμηλίου λέχους —

1050

προσφθέγματʼ ἀμφοῖν τοῖς ταλαιπώροις πάρα .

Ἠλέκτρα

φεῦ ·

πῶς ἂν ξίφος νὼ ταὐτόν , εἰ θέμις , κτάνοι

καὶ μνῆμα δέξαιθʼ ἕν , κέδρου τεχνάσματα ;

Ὀρέστης

ἥδιστʼ ἂν εἴη ταῦθʼ · ὁρᾷς δὲ δὴ φίλων

ὡς ἐσπανίσμεθʼ , ὥστε κοινωνεῖν τάφου .

1055

Ἠλέκτρα

οὐδʼ εἶφʼ ὑπὲρ σοῦ , μὴ θανεῖν σπουδὴν ἔχων ,

Μενέλαος ὁ κακός , ὁ προδότης τοὐμοῦ πατρός ;

Ὀρέστης

οὐδʼ ὄμμʼ ἔδειξεν , ἀλλʼ ἐπὶ σκήπτροις ἔχων

τὴν ἐλπίδʼ , εὐλαβεῖτο μὴ σῴζειν φίλους .

ἀλλʼ εἶʼ ὅπως γενναῖα καὶ Ἀγαμέμνονος

1060

δράσαντε κατθανούμεθʼ ἀξιώτατα .

κἀγὼ μὲν εὐγένειαν ἀποδείξω πόλει ,

παίσας πρὸς ἧπαρ φασγάνῳ · σὲ δʼ αὖ χρεὼν

ὅμοια πράσσειν τοῖς ἐμοῖς τολμήμασιν .

Πυλάδη , σὺ δʼ ἡμῖν τοῦ φόνου γενοῦ βραβεύς ,

1065

καὶ κατθανόντοιν εὖ περίστειλον δέμας

θάψον τε κοινῇ πρὸς πατρὸς τύμβον φέρων .

καὶ χαῖρʼ · ἐπʼ ἔργον δʼ , ὡς ὁρᾷς , πορεύομαι .

Πυλάδης

ἐπίσχες . ἓν μὲν πρῶτά σοι μομφὴν ἔχω ,

εἰ ζῆν με χρῄζειν σοῦ θανόντος ἤλπισας .

1070

Ὀρέστης

τί γὰρ προσήκει κατθανεῖν σʼ ἐμοῦ μέτα ;

Πυλάδης

ἤρου ; τί δὲ ζῆν σῆς ἑταιρίας ἄτερ ;

Ὀρέστης

οὐκ ἔκτανες σὴν μητέρʼ , ὡς ἐγὼ τάλας .

Πυλάδης

σὺν σοί γε κοινῇ · ταὐτὰ καὶ πάσχειν με δεῖ .

Ὀρέστης

ἀπόδος τὸ σῶμα πατρί , μὴ σύνθνῃσκέ μοι .

1075

σοὶ μὲν γὰρ ἔστι πόλις , ἐμοὶ δʼ οὐκ ἔστι δή ,

καὶ δῶμα πατρὸς καὶ μέγας πλούτου λιμήν .

γάμων δὲ τῆς μὲν δυσπότμου τῆσδʼ ἐσφάλης ,

ἥν σοι κατηγγύησʼ ἑταιρίαν σέβων ·

σὺ δʼ ἄλλο λέκτρον παιδοποίησαι λαβών ,

1080

κῆδος δὲ τοὐμὸν καὶ σὸν οὐκέτʼ ἔστι δή .

ἀλλʼ , ὦ ποθεινὸν ὄμμʼ ὁμιλίας ἐμῆς ,

χαῖρʼ · οὐ γὰρ ἡμῖν ἔστι τοῦτο , σοί γε μήν ·

οἱ γὰρ θανόντες χαρμάτων τητώμεθα .

Πυλάδης

ἦ πολὺ λέλειψαι τῶν ἐμῶν βουλευμάτων .

1085

μήθʼ αἷμά μου δέξαιτο κάρπιμον πέδον ,

μὴ λαμπρὸς αἰθήρ , εἴ σʼ ἐγὼ προδούς ποτε

ἐλευθερώσας τοὐμὸν ἀπολίποιμι σέ .

καὶ συγκατέκτανον γάρ , οὐκ ἀρνήσομαι ,

καὶ πάντʼ ἐβούλευσʼ ὧν σὺ νῦν τίνεις δίκας ·

1090

καὶ ξυνθανεῖν οὖν δεῖ με σοὶ καὶ τῇδʼ ὁμοῦ .

ἐμὴν γὰρ αὐτήν , ἧς γε λέχος ἐπῄνεσα ,

κρίνω δάμαρτα · τί γὰρ ἐρῶ κἀγώ ποτε

γῆν Δελφίδʼ ἐλθὼν Φωκέων ἀκρόπτολιν ,

ὃς πρὶν μὲν ὑμᾶς δυστυχεῖν φίλος παρῆ ,

1095

νῦν δʼ οὐκέτʼ εἰμὶ δυστυχοῦντί σοι φίλος ;

οὐκ ἔστιν . ἀλλὰ ταῦτα μὲν κἀμοὶ μέλει ·

ἐπεὶ δὲ κατθανούμεθʼ , ἐς κοινοὺς λόγους

ἔλθωμεν , ὡς ἂν Μενέλεως συνδυστυχῇ .

Ὀρέστης

ὦ φίλτατʼ , εἰ γὰρ τοῦτο κατθάνοιμʼ ἰδών .

1100

Πυλάδης

πιθοῦ νυν , ἄμμεινόν τε φασγάνου τομάς .

Ὀρέστης

μενῶ , τὸν ἐχθρὸν εἴ τι τιμωρήσομαι .

Πυλάδης

σίγα νυν · ὡς γυναιξὶ πιστεύω βραχύ .

Ὀρέστης

μηδὲν τρέσῃς τάσδʼ · ὡς πάρεισʼ ἡμῖν φίλαι .

Πυλάδης

Ἑλένην κτάνωμεν , Μενέλεῳ λύπην πικράν .

1105

Ὀρέστης

πῶς ; τὸ γὰρ ἕτοιμον ἔστιν , εἴ γʼ ἔσται καλῶς .

Πυλάδης

σφάξαντες . ἐν δόμοις δὲ κρύπτεται σέθεν .

Ὀρέστης

μάλιστα · καὶ δὴ πάντʼ ἀποσφραγίζεται .

Πυλάδης

ἀλλʼ οὐκέθʼ , Ἅιδην νυμφίον κεκτημένη .

Ὀρέστης

καὶ πῶς ; ἔχει γὰρ βαρβάρους ὀπάονας .

1110

Πυλάδης

τίνας ; Φρυγῶν γὰρ οὐδένʼ ἂν τρέσαιμʼ ἐγώ .

Ὀρέστης

οἵους ἐνόπτρων καὶ μύρων ἐπιστάτας .

Πυλάδης

τρυφὰς γὰρ ἥκει δεῦρʼ ἔχουσα Τρωικάς ;

Ὀρέστης

ὥσθʼ Ἑλλὰς αὐτῇ σμικρὸν οἰκητήριον .

Πυλάδης

οὐδὲν τὸ δοῦλον πρὸς τὸ μὴ δοῦλον γένος .

1115

Ὀρέστης

καὶ μὴν τόδʼ ἔρξας δὶς θανεῖν οὐχ ἅζομαι .

Πυλάδης

ἀλλʼ οὐδʼ ἐγὼ μήν , σοί γε τιμωρούμενος .

Ὀρέστης

τὸ πρᾶγμα δήλου καὶ πέραινʼ , ὅπως λέγεις .

Πυλάδης

ἔσιμεν ἐς οἴκους δῆθεν ὡς θανούμενοι .

Ὀρέστης

ἔχω τοσοῦτον , τἀπίλοιπα δʼ οὐκ ἔχω .

1120

Πυλάδης

γόους πρὸς αὐτὴν θησόμεσθʼ ἃ πάσχομεν .

Ὀρέστης

ὥστʼ ἐκδακρῦσαί γʼ ἔνδοθεν κεχαρμένην .

Πυλάδης

καὶ νῷν παρέσται ταῦθʼ ἅπερ κείνῃ τότε .

Ὀρέστης

ἔπειτʼ ἀγῶνα πῶς ἀγωνιούμεθα ;

Πυλάδης

κρύπτʼ ἐν πέπλοισι τοισίδʼ ἕξομεν ξίφη .

1125

Ὀρέστης

πρόσθεν δʼ ὀπαδῶν τίς ὄλεθρος γενήσεται ;

Πυλάδης

ἐκκλῄσομεν σφᾶς ἄλλον ἄλλοσε στέγης .

Ὀρέστης

καὶ τόν γε μὴ σιγῶντʼ ἀποκτείνειν χρεών .

Πυλάδης

εἶτʼ αὐτὸ δηλοῖ τοὔργον οἷ τείνειν χρεών .

Ὀρέστης

Ἑλένην φονεύειν · μανθάνω τὸ σύμβολον .

1130

Πυλάδης

ἔγνως · ἄκουσον δʼ ὡς καλῶς βουλεύομαι .

εἰ μὲν γὰρ ἐς γυναῖκα σωφρονεστέραν

ξίφος μεθεῖμεν , δυσκλεὴς ἂν ἦν φόνος ·

νῦν δʼ ὑπὲρ ἁπάσης Ἑλλάδος δώσει δίκην ,

ὧν πατέρας ἔκτεινʼ , ὧν δʼ ἀπώλεσεν τέκνα ,

1135

νύμφας τʼ ἔθηκεν ὀρφανὰς ξυναόρων .

ὀλολυγμὸς ἔσται , πῦρ τʼ ἀνάψουσιν θεοῖς ,

σοὶ πολλὰ κἀμοὶ κέδνʼ ἀρώμενοι τυχεῖν ,

κακῆς γυναικὸς οὕνεχʼ αἷμʼ ἐπράξαμεν .

ὁ μητροφόντης δʼ οὐ καλῇ ταύτην κτανών ,

1140

ἀλλʼ ἀπολιπὼν τοῦτʼ ἐπὶ τὸ βέλτιον πεσῇ ,

Ἑλένης λεγόμενος τῆς πολυκτόνου φονεύς .

οὐ δεῖ ποτʼ , οὐ δεῖ , Μενέλεων μὲν εὐτυχεῖν ,

τὸν σὸν δὲ πατέρα καὶ σὲ κἀδελφὴν θανεῖν ,

μητέρα τε — ἐῶ τοῦτʼ · οὐ γὰρ εὐπρεπὲς λέγειν —

1145

δόμους δʼ ἔχειν σοὺς διʼ Ἀγαμέμνονος δόρυ

λαβόντα νύμφην · μὴ γὰρ οὖν ζῴην ἔτι ,

ἢν μὴ ʼπʼ ἐκείνῃ φάσγανον σπασώμεθα .

ἢν δʼ οὖν τὸν Ἑλένης μὴ κατάσχωμεν φόνον ,

πρήσαντες οἴκους τούσδε κατθανούμεθα .

1150

ἑνὸς γὰρ οὐ σφαλέντες ἕξομεν κλέος ,

καλῶς θανόντες ἢ καλῶς σεσῳσμένοι .

Χορός

πάσαις γυναιξὶν ἀξία στυγεῖν ἔφυ

ἡ Τυνδαρὶς παῖς , ἣ κατῄσχυνεν γένος .

Ὀρέστης

φεῦ ·

1155

οὐκ ἔστιν οὐδὲν κρεῖσσον ἢ φίλος σαφής ,

οὐ πλοῦτος , οὐ τυραννίς · ἀλόγιστον δέ τι

τὸ πλῆθος ἀντάλλαγμα γενναίου φίλου .

σὺ γὰρ τά τʼ εἰς Αἴγισθον ἐξηῦρες κακὰ

καὶ πλησίον παρῆσθα κινδύνων ἐμοί ,

νῦν τʼ αὖ δίδως μοι πολεμίων τιμωρίαν

1160

κοὐκ ἐκποδὼν εἶ — παύσομαί σʼ αἰνῶν , ἐπεὶ

βάρος τι κἀν τῷδʼ ἐστίν , αἰνεῖσθαι λίαν .

ἐγὼ δὲ πάντως ἐκπνέων ψυχὴν ἐμὴν

δράσας τι χρῄζω τοὺς ἐμοὺς ἐχθροὺς θανεῖν ,

ἵνʼ ἀνταναλώσω μὲν οἵ με προύδοσαν ,

1165

στένωσι δʼ οἵπερ κἄμʼ ἔθηκαν ἄθλιον .

Ἀγαμέμνονός τοι παῖς πέφυχʼ , ὃς Ἑλλάδος

ἦρξʼ ἀξιωθείς , οὐ τύραννος , ἀλλʼ ὅμως

ῥώμην θεοῦ τινʼ ἔσχε · ὃν οὐ καταισχυνῶ

δοῦλον παρασχὼν θάνατον , ἀλλʼ ἐλευθέρως

1170

ψυχὴν ἀφήσω , Μενέλεων δὲ τείσομαι .

ἑνὸς γὰρ εἰ λαβοίμεθʼ , εὐτυχοῖμεν ἄν ,

εἴ ποθεν ἄελπτος παραπέσοι σωτηρία

κτανοῦσι μὴ θανοῦσιν · εὔχομαι τάδε .

ὃ βούλομαι γάρ , ἡδὺ καὶ διὰ στόμα

1175

πτηνοῖσι μύθοις ἀδαπάνως τέρψαι φρένα .

Ἠλέκτρα

ἐγώ , κασίγνητʼ , αὐτὸ τοῦτʼ ἔχειν δοκῶ ,

σωτηρίαν σοὶ τῷδέ τʼ ἐκ τρίτων τʼ ἐμοί .

Ὀρέστης

θεοῦ λέγεις πρόνοιαν . ἀλλὰ ποῦ τόδε ;

ἐπεὶ τὸ συνετόν γʼ οἶδα σῇ ψυχῇ παρόν .

1180

Ἠλέκτρα

ἄκουε δή νυν · καὶ σὺ δεῦρο νοῦν ἔχε .

Ὀρέστης

λέγʼ · ὡς τὸ μέλλειν ἀγάθʼ ἔχει τινʼ ἡδονήν .

Ἠλέκτρα

Ἑλένης κάτοισθα θυγατέρʼ ; εἰδότʼ ἠρόμην .

Ὀρέστης

οἶδʼ , ἣν ἔθρεψεν Ἑρμιόνην μήτηρ ἐμή .

Ἠλέκτρα

αὕτη βέβηκε πρὸς Κλυταιμήστρας τάφον .

1185

Ὀρέστης

τί χρῆμα δράσουσʼ ; ὑποτίθης τίνʼ ἐλπίδα ;

Ἠλέκτρα

χοὰς κατασπείσουσʼ ὑπὲρ μητρὸς τάφῳ .

Ὀρέστης

καὶ δὴ τί μοι τοῦτʼ εἶπας ἐς σωτηρίαν ;

Ἠλέκτρα

ξυλλάβεθʼ ὅμηρον τήνδʼ , ὅταν στείχῃ πάλιν .

Ὀρέστης

τίνος τόδʼ εἶπας φάρμακον τρισσοῖς φίλοις ;

1190

Ἠλέκτρα

Ἑλένης θανούσης , ἤν τι Μενέλεώς σε δρᾷ

ἢ τόνδε κἀμέ — πᾶν γὰρ ἓν φίλον τόδε —

λέγʼ ὡς φονεύσεις Ἑρμιόνην · ξίφος δὲ χρὴ

δέρῃ πρὸς αὐτῇ παρθένου σπάσαντʼ ἔχειν .

κἂν μέν σε σῴζῃ μὴ θανεῖν χρῄζων κόρην

1195

Ἑλένης Μενέλεως πτῶμʼ ἰδὼν ἐν αἵματι ,

μέθες πεπᾶσθαι πατρὶ παρθένου δέμας ·

ἢν δʼ ὀξυθύμου μὴ κρατῶν φρονήματος

κτείνῃ σε , καὶ σὺ σφάζε παρθένου δέρην .

καί νιν δοκῶ , τὸ πρῶτον ἢν πολὺς παρῇ ,

1200

χρόνῳ μαλάξειν σπλάγχνον · οὔτε γὰρ θρασὺς

οὔτʼ ἄλκιμος πέφυκε . τήνδʼ ἡμῖν ἔχω

σωτηρίας ἔπαλξιν . εἴρηται λόγος .

Ὀρέστης

ὦ τὰς φρένας μὲν ἄρσενας κεκτημένη ,

τὸ σῶμα δʼ ἐν γυναιξὶ θηλείαις πρέπον ,

1205

ὡς ἀξία ζῆν μᾶλλον ἢ θανεῖν ἔφυς .

Πυλάδη , τοιαύτης ἆρʼ ἁμαρτήσῃ τάλας

γυναικὸς ἢ ζῶν μακάριον κτήσῃ λέχος .

Πυλάδης

εἰ γὰρ γένοιτο , Φωκέων δʼ ἔλθοι πόλιν

καλοῖσιν ὑμεναίοισιν ἀξιουμένη .

1210

Ὀρέστης

ἥξει δʼ ἐς οἴκους Ἑρμιόνη τίνος χρόνου ;

ὡς τἄλλα γʼ εἶπας , εἴπερ εὐτυχήσομεν ,

κάλλισθʼ , ἑλόντες σκύμνον ἀνοσίου πατρός .

Ἠλέκτρα

καὶ δὴ πέλας νιν δωμάτων εἶναι δοκῶ ·

τοῦ γὰρ χρόνου τὸ μῆκος αὐτὸ συντρέχει .

1215

Ὀρέστης

καλῶς · σὺ μέν νυν , σύγγον ʼ Ἠλέκτρα , δόμων

πάρος μένουσα παρθένου δέχου πόδα ,

φύλασσε δʼ ἤν τις , πρὶν τελευτηθῇ φόνος ,

ἢ ξύμμαχός τις ἢ κασίγνητος πατρός ,

ἐλθὼν ἐς οἴκους φθῇ , γέγωνέ τʼ ἐς δόμους ,

1220

ἢ σανίδα παίσασʼ ἢ λόγους πέμψασʼ ἔσω ·

ἡμεῖς δʼ ἔσω στείχοντες ἐπὶ τὸν ἔσχατον

ἀγῶνʼ ὁπλιζώμεσθα φασγάνῳ χέρας ,

Πυλάδη · σὺ γὰρ δὴ συμπονεῖς ἐμοὶ πόνους .

ὦ δῶμα ναίων νυκτὸς ὀρφναίας πάτερ ,

1225

καλεῖ σʼ Ὀρέστης παῖς σὸς ἐπίκουρον μολεῖν

τοῖς δεομένοισι . διὰ σὲ γὰρ πάσχω τάλας

ἀδίκως · προδέδομαι δʼ ὑπὸ κασιγνήτου σέθεν ,

δίκαια πράξας · οὗ θέλω δάμαρθʼ ἑλὼν

κτεῖναι · σὺ δʼ ἡμῖν τοῦδε συλλήπτωρ γενοῦ .

1230

Ἠλέκτρα

ὦ πάτερ , ἱκοῦ δῆτʼ , εἰ κλύεις ἔσω χθονὸς

τέκνων καλούντων , οἳ σέθεν θνῄσκουσʼ ὕπερ .

Πυλάδης

ὦ συγγένεια πατρὸς ἐμοῦ , κἀμὰς λιτάς ,

Ἀγάμεμνον , εἰσάκουσον · ἔκσῳσον τέκνα .

Ὀρέστης

ἔκτεινα μητέρα —

1235

Ἠλέκτρα

ἡψάμην δʼ ἐγὼ ξίφους —

Πυλάδης

ἐγὼ δʼ ἐπεβούλευσα κἀπέλυσʼ ὄκνου —

Ὀρέστης

σοί , πάτερ , ἀρήγων .

Ἠλέκτρα

οὐδʼ ἐγὼ προύδωκά σε .

Πυλάδης

οὔκουν ὀνείδη τάδε κλύων ῥύσῃ τέκνα ;

Ὀρέστης

δακρύοις κατασπένδω σε .

Ἠλέκτρα

ἐγὼ δʼ οἴκτοισί γε .

Πυλάδης

παύσασθε , καὶ πρὸς ἔργον ἐξορμώμεθα .

1240

εἴπερ γὰρ εἴσω γῆς ἀκοντίζουσʼ ἀραί ,

κλύει . σὺ δʼ , ὦ Ζεῦ πρόγονε καὶ Δίκης σέβας ,

δότʼ εὐτυχῆσαι τῷδʼ ἐμοί τε τῇδέ τε ·

τρισσοῖς φίλοις γὰρ εἷς ἀγών , δίκη μία ,

ἢ ζῆν ἅπασιν ἢ — θανεῖν ὀφείλεται .

1245