Homer, The Odyssey, 2

ἦμος δʼ ἠριγένεια φάνη ῥοδοδάκτυλος Ἠώς ,

ὤρνυτʼ ἄρʼ ἐξ εὐνῆφιν Ὀδυσσῆος φίλος υἱὸς

εἵματα ἑσσάμενος , περὶ δὲ ξίφος ὀξὺ θέτʼ ὤμῳ ,

ποσσὶ δʼ ὑπὸ λιπαροῖσιν ἐδήσατο καλὰ πέδιλα ,

βῆ δʼ ἴμεν ἐκ θαλάμοιο θεῷ ἐναλίγκιος ἄντην .

αἶψα δὲ κηρύκεσσι λιγυφθόγγοισι κέλευσε

κηρύσσειν ἀγορήνδε κάρη κομόωντας Ἀχαιούς .

οἱ μὲν ἐκήρυσσον , τοὶ δʼ ἠγείροντο μάλʼ ὦκα .

αὐτὰρ ἐπεί ῥʼ ἤγερθεν ὁμηγερέες τʼ ἐγένοντο ,

βῆ ῥʼ ἴμεν εἰς ἀγορήν , παλάμῃ δʼ ἔχε χάλκεον ἔγχος ,

οὐκ οἶος , ἅμα τῷ γε δύω κύνες ἀργοὶ ἕποντο .

θεσπεσίην δʼ ἄρα τῷ γε χάριν κατέχευεν Ἀθήνη .

τὸν δʼ ἄρα πάντες λαοὶ ἐπερχόμενον θηεῦντο ·

ἕζετο δʼ ἐν πατρὸς θώκῳ , εἶξαν δὲ γέροντες .

τοῖσι δʼ ἔπειθʼ ἥρως Αἰγύπτιος ἦρχʼ ἀγορεύειν ,

ὃς δὴ γήραϊ κυφὸς ἔην καὶ μυρία ᾔδη .

καὶ γὰρ τοῦ φίλος υἱὸς ἅμʼ ἀντιθέῳ Ὀδυσῆι

Ἴλιον εἰς ἐύπωλον ἔβη κοίλῃς ἐνὶ νηυσίν ,

Ἄντιφος αἰχμητής · τὸν δʼ ἄγριος ἔκτανε Κύκλωψ

ἐν σπῆι γλαφυρῷ , πύματον δʼ ὡπλίσσατο δόρπον .

τρεῖς δέ οἱ ἄλλοι ἔσαν , καὶ ὁ μὲν μνηστῆρσιν ὁμίλει ,

Εὐρύνομος , δύο δʼ αἰὲν ἔχον πατρώια ἔργα .

ἀλλʼ οὐδʼ ὣς τοῦ λήθετʼ ὀδυρόμενος καὶ ἀχεύων .

τοῦ ὅ γε δάκρυ χέων ἀγορήσατο καὶ μετέειπε ·

κέκλυτε δὴ νῦν μευ , Ἰθακήσιοι , ὅττι κεν εἴπω ·

οὔτε ποθʼ ἡμετέρη ἀγορὴ γένετʼ οὔτε θόωκος

ἐξ οὗ Ὀδυσσεὺς δῖος ἔβη κοίλῃς ἐνὶ νηυσί .

νῦν δὲ τίς ὧδʼ ἤγειρε ; τίνα χρειὼ τόσον ἵκει

ἠὲ νέων ἀνδρῶν ἢ οἳ προγενέστεροί εἰσιν ;

ἠέ τινʼ ἀγγελίην στρατοῦ ἔκλυεν ἐρχομένοιο ,

ἥν χʼ ἡμῖν σάφα εἴποι , ὅτε πρότερός γε πύθοιτο ;

ἦέ τι δήμιον ἄλλο πιφαύσκεται ἠδʼ ἀγορεύει ;

ἐσθλός μοι δοκεῖ εἶναι , ὀνήμενος . εἴθε οἱ αὐτῷ

Ζεὺς ἀγαθὸν τελέσειεν , ὅτι φρεσὶν ᾗσι μενοινᾷ .

ὣς φάτο , χαῖρε δὲ φήμῃ Ὀδυσσῆος φίλος υἱός ,

οὐδʼ ἄρʼ ἔτι δὴν ἧστο , μενοίνησεν δʼ ἀγορεύειν ,

στῆ δὲ μέσῃ ἀγορῇ · σκῆπτρον δέ οἱ ἔμβαλε χειρὶ

κῆρυξ Πεισήνωρ πεπνυμένα μήδεα εἰδώς .

πρῶτον ἔπειτα γέροντα καθαπτόμενος προσέειπεν ·

ὦ γέρον , οὐχ ἑκὰς οὗτος ἀνήρ , τάχα δʼ εἴσεαι αὐτός ,

ὃς λαὸν ἤγειρα · μάλιστα δέ μʼ ἄλγος ἱκάνει .

οὔτε τινʼ ἀγγελίην στρατοῦ ἔκλυον ἐρχομένοιο ,

ἥν χʼ ὑμῖν σάφα εἴπω , ὅτε πρότερός γε πυθοίμην ,

οὔτε τι δήμιον ἄλλο πιφαύσκομαι οὐδʼ ἀγορεύω ,

ἀλλʼ ἐμὸν αὐτοῦ χρεῖος , ὅ μοι κακὰ ἔμπεσεν οἴκῳ

δοιά · τὸ μὲν πατέρʼ ἐσθλὸν ἀπώλεσα , ὅς ποτʼ ἐν ὑμῖν

τοίσδεσσιν βασίλευε , πατὴρ δʼ ὣς ἤπιος ἦεν ·

νῦν δʼ αὖ καὶ πολὺ μεῖζον , ὃ δὴ τάχα οἶκον ἅπαντα

πάγχυ διαρραίσει , βίοτον δʼ ἀπὸ πάμπαν ὀλέσσει .

μητέρι μοι μνηστῆρες ἐπέχραον οὐκ ἐθελούσῃ ,

τῶν ἀνδρῶν φίλοι υἷες , οἳ ἐνθάδε γʼ εἰσὶν ἄριστοι ,

οἳ πατρὸς μὲν ἐς οἶκον ἀπερρίγασι νέεσθαι

Ἰκαρίου , ὥς κʼ αὐτὸς ἐεδνώσαιτο θύγατρα ,

δοίη δʼ ᾧ κʼ ἐθέλοι καί οἱ κεχαρισμένος ἔλθοι ·

οἱ δʼ εἰς ἡμέτερον πωλεύμενοι ἤματα πάντα ,

βοῦς ἱερεύοντες καὶ ὄις καὶ πίονας αἶγας

εἰλαπινάζουσιν πίνουσί τε αἴθοπα οἶνον

μαψιδίως · τὰ δὲ πολλὰ κατάνεται . οὐ γὰρ ἔπʼ ἀνήρ ,

οἷος Ὀδυσσεὺς ἔσκεν , ἀρὴν ἀπὸ οἴκου ἀμῦναι .

ἡμεῖς δʼ οὔ νύ τι τοῖοι ἀμυνέμεν · ἦ καὶ ἔπειτα

λευγαλέοι τʼ ἐσόμεσθα καὶ οὐ δεδαηκότες ἀλκήν .

ἦ τʼ ἂν ἀμυναίμην , εἴ μοι δύναμίς γε παρείη .

οὐ γὰρ ἔτʼ ἀνσχετὰ ἔργα τετεύχαται , οὐδʼ ἔτι καλῶς

οἶκος ἐμὸς διόλωλε . νεμεσσήθητε καὶ αὐτοί ,

ἄλλους τʼ αἰδέσθητε περικτίονας ἀνθρώπους ,

οἳ περιναιετάουσι · θεῶν δʼ ὑποδείσατε μῆνιν ,

μή τι μεταστρέψωσιν ἀγασσάμενοι κακὰ ἔργα .

λίσσομαι ἠμὲν Ζηνὸς Ὀλυμπίου ἠδὲ Θέμιστος ,

ἥ τʼ ἀνδρῶν ἀγορὰς ἠμὲν λύει ἠδὲ καθίζει ·

σχέσθε , φίλοι , καί μʼ οἶον ἐάσατε πένθεϊ λυγρῷ

τείρεσθʼ , εἰ μή πού τι πατὴρ ἐμὸς ἐσθλὸς Ὀδυσσεὺς

δυσμενέων κάκʼ ἔρεξεν ἐυκνήμιδας Ἀχαιούς ,

τῶν μʼ ἀποτινύμενοι κακὰ ῥέζετε δυσμενέοντες ,

τούτους ὀτρύνοντες . ἐμοὶ δέ κε κέρδιον εἴη

ὑμέας ἐσθέμεναι κειμήλιά τε πρόβασίν τε .

εἴ χʼ ὑμεῖς γε φάγοιτε , τάχʼ ἄν ποτε καὶ τίσις εἴη ·

τόφρα γὰρ ἂν κατὰ ἄστυ ποτιπτυσσοίμεθα μύθῳ

χρήματʼ ἀπαιτίζοντες , ἕως κʼ ἀπὸ πάντα δοθείη ·

νῦν δέ μοι ἀπρήκτους ὀδύνας ἐμβάλλετε θυμῷ .

ὣς φάτο χωόμενος , ποτὶ δὲ σκῆπτρον βάλε γαίῃ

δάκρυʼ ἀναπρήσας · οἶκτος δʼ ἕλε λαὸν ἅπαντα .

ἔνθʼ ἄλλοι μὲν πάντες ἀκὴν ἔσαν , οὐδέ τις ἔτλη

Τηλέμαχον μύθοισιν ἀμείψασθαι χαλεποῖσιν ·

Ἀντίνοος δέ μιν οἶος ἀμειβόμενος προσέειπε ·

Τηλέμαχʼ ὑψαγόρη , μένος ἄσχετε , ποῖον ἔειπες

ἡμέας αἰσχύνων · ἐθέλοις δέ κε μῶμον ἀνάψαι .

σοὶ δʼ οὔ τι μνηστῆρες Ἀχαιῶν αἴτιοί εἰσιν ,

ἀλλὰ φίλη μήτηρ , ἥ τοι πέρι κέρδεα οἶδεν .

ἤδη γὰρ τρίτον ἐστὶν ἔτος , τάχα δʼ εἶσι τέταρτον ,

ἐξ οὗ ἀτέμβει θυμὸν ἐνὶ στήθεσσιν Ἀχαιῶν .

πάντας μέν ῥʼ ἔλπει καὶ ὑπίσχεται ἀνδρὶ ἑκάστῳ

ἀγγελίας προϊεῖσα , νόος δέ οἱ ἄλλα μενοινᾷ .

ἡ δὲ δόλον τόνδʼ ἄλλον ἐνὶ φρεσὶ μερμήριξε ·

στησαμένη μέγαν ἱστὸν ἐνὶ μεγάροισιν ὕφαινε ,

λεπτὸν καὶ περίμετρον · ἄφαρ δʼ ἡμῖν μετέειπε ·

κοῦροι ἐμοὶ μνηστῆρες , ἐπεὶ θάνε δῖος Ὀδυσσεύς ,

μίμνετʼ ἐπειγόμενοι τὸν ἐμὸν γάμον , εἰς ὅ κε φᾶρος

ἐκτελέσω , μή μοι μεταμώνια νήματʼ ὄληται ,

Λαέρτῃ ἥρωι ταφήιον , εἰς ὅτε κέν μιν

μοῖρʼ ὀλοὴ καθέλῃσι τανηλεγέος θανάτοιο ,

100

μή τίς μοι κατὰ δῆμον Ἀχαιϊάδων νεμεσήσῃ .

αἴ κεν ἄτερ σπείρου κεῖται πολλὰ κτεατίσσας .

ὣς ἔφαθʼ , ἡμῖν δʼ αὖτʼ ἐπεπείθετο θυμὸς ἀγήνωρ .

ἔνθα καὶ ἠματίη μὲν ὑφαίνεσκεν μέγαν ἱστόν ,

νύκτας δʼ ἀλλύεσκεν , ἐπεὶ δαΐδας παραθεῖτο .

105

ὣς τρίετες μὲν ἔληθε δόλῳ καὶ ἔπειθεν Ἀχαιούς ·

ἀλλʼ ὅτε τέτρατον ἦλθεν ἔτος καὶ ἐπήλυθον ὧραι ,

καὶ τότε δή τις ἔειπε γυναικῶν , ἣ σάφα ᾔδη ,

καὶ τήν γʼ ἀλλύουσαν ἐφεύρομεν ἀγλαὸν ἱστόν .

ὣς τὸ μὲν ἐξετέλεσσε καὶ οὐκ ἐθέλουσʼ ὑπʼ ἀνάγκης ·

110

σοὶ δʼ ὧδε μνηστῆρες ὑποκρίνονται , ἵνʼ εἰδῇς

αὐτὸς σῷ θυμῷ , εἰδῶσι δὲ πάντες Ἀχαιοί ·

μητέρα σὴν ἀπόπεμψον , ἄνωχθι δέ μιν γαμέεσθαι

τῷ ὅτεῴ τε πατὴρ κέλεται καὶ ἁνδάνει αὐτῇ .

εἰ δʼ ἔτʼ ἀνιήσει γε πολὺν χρόνον υἷας Ἀχαιῶν ,

115

τὰ φρονέουσʼ ἀνὰ θυμόν , ὅ οἱ πέρι δῶκεν Ἀθήνη

ἔργα τʼ ἐπίστασθαι περικαλλέα καὶ φρένας ἐσθλὰς

κέρδεά θʼ , οἷʼ οὔ πώ τινʼ ἀκούομεν οὐδὲ παλαιῶν ,

τάων αἳ πάρος ἦσαν ἐυπλοκαμῖδες Ἀχαιαί ,

Τυρώ τʼ Ἀλκμήνη τε ἐυστέφανός τε Μυκήνη ·

120

τάων οὔ τις ὁμοῖα νοήματα Πηνελοπείῃ

ᾔδη · ἀτὰρ μὲν τοῦτό γʼ ἐναίσιμον οὐκ ἐνόησε .

τόφρα γὰρ οὖν βίοτόν τε τεὸν καὶ κτήματʼ ἔδονται ,

ὄφρα κε κείνη τοῦτον ἔχῃ νόον , ὅν τινά οἱ νῦν

ἐν στήθεσσι τιθεῖσι θεοί . μέγα μὲν κλέος αὐτῇ

125

ποιεῖτʼ , αὐτὰρ σοί γε ποθὴν πολέος βιότοιο .

ἡμεῖς δʼ οὔτʼ ἐπὶ ἔργα πάρος γʼ ἴμεν οὔτε πῃ ἄλλῃ ,

πρίν γʼ αὐτὴν γήμασθαι Ἀχαιῶν ᾧ κʼ ἐθέλῃσι .

τὸν δʼ αὖ Τηλέμαχος πεπνυμένος ἀντίον ηὔδα ·

Ἀντίνοʼ , οὔ πως ἔστι δόμων ἀέκουσαν ἀπῶσαι

130

ἥ μʼ ἔτεχʼ , ἥ μʼ ἔθρεψε · πατὴρ δʼ ἐμὸς ἄλλοθι γαίης ,

ζώει ὅ γʼ ἦ τέθνηκε · κακὸν δέ με πόλλʼ ἀποτίνειν

Ἰκαρίῳ , αἴ κʼ αὐτὸς ἑκὼν ἀπὸ μητέρα πέμψω .

ἐκ γὰρ τοῦ πατρὸς κακὰ πείσομαι , ἄλλα δὲ δαίμων

δώσει , ἐπεὶ μήτηρ στυγερὰς ἀρήσετʼ ἐρινῦς

135

οἴκου ἀπερχομένη · νέμεσις δέ μοι ἐξ ἀνθρώπων

ἔσσεται · ὣς οὐ τοῦτον ἐγώ ποτε μῦθον ἐνίψω .

ὑμέτερος δʼ εἰ μὲν θυμὸς νεμεσίζεται αὐτῶν ,

ἔξιτέ μοι μεγάρων , ἄλλας δʼ ἀλεγύνετε δαῖτας

ὑμὰ κτήματʼ ἔδοντες ἀμειβόμενοι κατὰ οἴκους .

140

εἰ δʼ ὑμῖν δοκέει τόδε λωίτερον καὶ ἄμεινον

ἔμμεναι , ἀνδρὸς ἑνὸς βίοτον νήποινον ὀλέσθαι ,

κείρετʼ · ἐγὼ δὲ θεοὺς ἐπιβώσομαι αἰὲν ἐόντας ,

αἴ κέ ποθι Ζεὺς δῷσι παλίντιτα ἔργα γενέσθαι .

νήποινοί κεν ἔπειτα δόμων ἔντοσθεν ὄλοισθε .

145

ὣς φάτο Τηλέμαχος , τῷ δʼ αἰετὼ εὐρύοπα Ζεὺς

ὑψόθεν ἐκ κορυφῆς ὄρεος προέηκε πέτεσθαι .

τὼ δʼ ἕως μέν ῥʼ ἐπέτοντο μετὰ πνοιῇς ἀνέμοιο

πλησίω ἀλλήλοισι τιταινομένω πτερύγεσσιν ·

ἀλλʼ ὅτε δὴ μέσσην ἀγορὴν πολύφημον ἱκέσθην ,

150

ἔνθʼ ἐπιδινηθέντε τιναξάσθην πτερὰ πυκνά ,

ἐς δʼ ἰδέτην πάντων κεφαλάς , ὄσσοντο δʼ ὄλεθρον ·

δρυψαμένω δʼ ὀνύχεσσι παρειὰς ἀμφί τε δειρὰς

δεξιὼ ἤιξαν διά τʼ οἰκία καὶ πόλιν αὐτῶν .

θάμβησαν δʼ ὄρνιθας , ἐπεὶ ἴδον ὀφθαλμοῖσιν ·

155

ὥρμηναν δʼ ἀνὰ θυμὸν ἅ περ τελέεσθαι ἔμελλον .

τοῖσι δὲ καὶ μετέειπε γέρων ἥρως Ἁλιθέρσης

Μαστορίδης · ὁ γὰρ οἶος ὁμηλικίην ἐκέκαστο

ὄρνιθας γνῶναι καὶ ἐναίσιμα μυθήσασθαι ·

ὅ σφιν ἐὺ φρονέων ἀγορήσατο καὶ μετέειπε ·

160

κέκλυτε δὴ νῦν μευ , Ἰθακήσιοι , ὅττι κεν εἴπω ·

μνηστῆρσιν δὲ μάλιστα πιφαυσκόμενος τάδε εἴρω ·

τοῖσιν γὰρ μέγα πῆμα κυλίνδεται · οὐ γὰρ Ὀδυσσεὺς

δὴν ἀπάνευθε φίλων ὧν ἔσσεται , ἀλλά που ἤδη

ἐγγὺς ἐὼν τοῖσδεσσι φόνον καὶ κῆρα φυτεύει

165

πάντεσσιν · πολέσιν δὲ καὶ ἄλλοισιν κακὸν ἔσται ,

οἳ νεμόμεσθʼ Ἰθάκην ἐυδείελον . ἀλλὰ πολὺ πρὶν

φραζώμεσθʼ , ὥς κεν καταπαύσομεν · οἱ δὲ καὶ αὐτοὶ

παυέσθων · καὶ γάρ σφιν ἄφαρ τόδε λώιόν ἐστιν .

οὐ γὰρ ἀπείρητος μαντεύομαι , ἀλλʼ ἐὺ εἰδώς ·

170

καὶ γὰρ κείνῳ φημὶ τελευτηθῆναι ἅπαντα ,

ὥς οἱ ἐμυθεόμην , ὅτε Ἴλιον εἰσανέβαινον

Ἀργεῖοι , μετὰ δέ σφιν ἔβη πολύμητις Ὀδυσσεύς .

φῆν κακὰ πολλὰ παθόντʼ , ὀλέσαντʼ ἄπο πάντας ἑταίρους ,

ἄγνωστον πάντεσσιν ἐεικοστῷ ἐνιαυτῷ

175

οἴκαδʼ ἐλεύσεσθαι · τὰ δὲ δὴ νῦν πάντα τελεῖται .

τὸν δʼ αὖτʼ Εὐρύμαχος Πολύβου πάϊς ἀντίον ηὔδα ·

ὦ γέρον , εἰ δʼ ἄγε νῦν μαντεύεο σοῖσι τέκεσσιν

οἴκαδʼ ἰών , μή πού τι κακὸν πάσχωσιν ὀπίσσω ·

ταῦτα δʼ ἐγὼ σέο πολλὸν ἀμείνων μαντεύεσθαι .

180

ὄρνιθες δέ τε πολλοὶ ὑπʼ αὐγὰς ἠελίοιο

φοιτῶσʼ , οὐδέ τε πάντες ἐναίσιμοι · αὐτὰρ Ὀδυσσεὺς

ὤλετο τῆλʼ , ὡς καὶ σὺ καταφθίσθαι σὺν ἐκείνῳ

ὤφελες . οὐκ ἂν τόσσα θεοπροπέων ἀγόρευες ,

οὐδέ κε Τηλέμαχον κεχολωμένον ὧδʼ ἀνιείης ,

185

σῷ οἴκῳ δῶρον ποτιδέγμενος , αἴ κε πόρῃσιν .

ἀλλʼ ἔκ τοι ἐρέω , τὸ δὲ καὶ τετελεσμένον ἔσται ·

αἴ κε νεώτερον ἄνδρα παλαιά τε πολλά τε εἰδὼς

παρφάμενος ἐπέεσσιν ἐποτρύνῃς χαλεπαίνειν ,

αὐτῷ μέν οἱ πρῶτον ἀνιηρέστερον ἔσται ,

190

πρῆξαι δʼ ἔμπης οὔ τι δυνήσεται εἵνεκα τῶνδε ·

σοὶ δέ , γέρον , θωὴν ἐπιθήσομεν , ἥν κʼ ἐνὶ θυμῷ

τίνων ἀσχάλλῃς · χαλεπὸν δέ τοι ἔσσεται ἄλγος .

Τηλεμάχῳ δʼ ἐν πᾶσιν ἐγὼν ὑποθήσομαι αὐτός ·

μητέρα ἣν ἐς πατρὸς ἀνωγέτω ἀπονέεσθαι ·

195

οἱ δὲ γάμον τεύξουσι καὶ ἀρτυνέουσιν ἔεδνα

πολλὰ μάλʼ , ὅσσα ἔοικε φίλης ἐπὶ παιδὸς ἕπεσθαι .

οὐ γὰρ πρὶν παύσεσθαι ὀίομαι υἷας Ἀχαιῶν

μνηστύος ἀργαλέης , ἐπεὶ οὔ τινα δείδιμεν ἔμπης ,

οὔτʼ οὖν Τηλέμαχον μάλα περ πολύμυθον ἐόντα ,

200

οὔτε θεοπροπίης ἐμπαζόμεθʼ , ἣν σύ , γεραιέ ,

μυθέαι ἀκράαντον , ἀπεχθάνεαι δʼ ἔτι μᾶλλον .

χρήματα δʼ αὖτε κακῶς βεβρώσεται , οὐδέ ποτʼ ἶσα

ἔσσεται , ὄφρα κεν ἥ γε διατρίβῃσιν Ἀχαιοὺς

ὃν γάμον · ἡμεῖς δʼ αὖ ποτιδέγμενοι ἤματα πάντα

205

εἵνεκα τῆς ἀρετῆς ἐριδαίνομεν , οὐδὲ μετʼ ἄλλας

ἐρχόμεθʼ , ἃς ἐπιεικὲς ὀπυιέμεν ἐστὶν ἑκάστῳ .

τὸν δʼ αὖ Τηλέμαχος πεπνυμένος ἀντίον ηὔδα ·

Εὐρύμαχʼ ἠδὲ καὶ ἄλλοι , ὅσοι μνηστῆρες ἀγαυοί ,

ταῦτα μὲν οὐχ ὑμέας ἔτι λίσσομαι οὐδʼ ἀγορεύω ·

210

ἤδη γὰρ τὰ ἴσασι θεοὶ καὶ πάντες Ἀχαιοί .

ἀλλʼ ἄγε μοι δότε νῆα θοὴν καὶ εἴκοσʼ ἑταίρους ,

οἵ κέ μοι ἔνθα καὶ ἔνθα διαπρήσσωσι κέλευθον .

εἶμι γὰρ ἐς Σπάρτην τε καὶ ἐς Πύλον ἠμαθόεντα

νόστον πευσόμενος πατρὸς δὴν οἰχομένοιο ,

215

ἤν τίς μοι εἴπῃσι βροτῶν ἢ ὄσσαν ἀκούσω

ἐκ Διός , ἥ τε μάλιστα φέρει κλέος ἀνθρώποισιν ·

εἰ μέν κεν πατρὸς βίοτον καὶ νόστον ἀκούσω ,

ἦ τʼ ἄν , τρυχόμενός περ , ἔτι τλαίην ἐνιαυτόν ·

εἰ δέ κε τεθνηῶτος ἀκούσω μηδʼ ἔτʼ ἐόντος ,

220

νοστήσας δὴ ἔπειτα φίλην ἐς πατρίδα γαῖαν

σῆμά τέ οἱ χεύω καὶ ἐπὶ κτέρεα κτερεΐξω

πολλὰ μάλʼ , ὅσσα ἔοικε , καὶ ἀνέρι μητέρα δώσω .

ἦ τοι ὅ γʼ ὣς εἰπὼν κατʼ ἄρʼ ἕζετο , τοῖσι δʼ ἀνέστη

Μέντωρ , ὅς ῥʼ Ὀδυσῆος ἀμύμονος ἦεν ἑταῖρος ,

225

καί οἱ ἰὼν ἐν νηυσὶν ἐπέτρεπεν οἶκον ἅπαντα ,

πείθεσθαί τε γέροντι καὶ ἔμπεδα πάντα φυλάσσειν ·

ὅ σφιν ἐὺ φρονέων ἀγορήσατο καὶ μετέειπεν ·

κέκλυτε δὴ νῦν μευ , Ἰθακήσιοι , ὅττι κεν εἴπω ·

μή τις ἔτι πρόφρων ἀγανὸς καὶ ἤπιος ἔστω

230

σκηπτοῦχος βασιλεύς , μηδὲ φρεσὶν αἴσιμα εἰδώς ,

ἀλλʼ αἰεὶ χαλεπός τʼ εἴη καὶ αἴσυλα ῥέζοι ·

ὡς οὔ τις μέμνηται Ὀδυσσῆος θείοιο

λαῶν οἷσιν ἄνασσε , πατὴρ δʼ ὣς ἤπιος ἦεν .

ἀλλʼ ἦ τοι μνηστῆρας ἀγήνορας οὔ τι μεγαίρω

235

ἔρδειν ἔργα βίαια κακορραφίῃσι νόοιο ·

σφὰς γὰρ παρθέμενοι κεφαλὰς κατέδουσι βιαίως

οἶκον Ὀδυσσῆος , τὸν δʼ οὐκέτι φασὶ νέεσθαι .

νῦν δʼ ἄλλῳ δήμῳ νεμεσίζομαι , οἷον ἅπαντες

ἧσθʼ ἄνεῳ , ἀτὰρ οὔ τι καθαπτόμενοι ἐπέεσσι

240

παύρους μνηστῆρας καταπαύετε πολλοὶ ἐόντες .

τὸν δʼ Εὐηνορίδης Λειώκριτος ἀντίον ηὔδα ·

Μέντορ ἀταρτηρέ , φρένας ἠλεέ , ποῖον ἔειπες

ἡμέας ὀτρύνων καταπαυέμεν . ἀργαλέον δὲ

ἀνδράσι καὶ πλεόνεσσι μαχήσασθαι περὶ δαιτί .

245

εἴ περ γάρ κʼ Ὀδυσεὺς Ἰθακήσιος αὐτὸς ἐπελθὼν

δαινυμένους κατὰ δῶμα ἑὸν μνηστῆρας ἀγαυοὺς

ἐξελάσαι μεγάροιο μενοινήσειʼ ἐνὶ θυμῷ ,

οὔ κέν οἱ κεχάροιτο γυνή , μάλα περ χατέουσα ,

ἐλθόντʼ , ἀλλά κεν αὐτοῦ ἀεικέα πότμον ἐπίσποι ,

250

εἰ πλεόνεσσι μάχοιτο · σὺ δʼ οὐ κατὰ μοῖραν ἔειπες .

ἀλλʼ ἄγε , λαοὶ μὲν σκίδνασθʼ ἐπὶ ἔργα ἕκαστος ,

τούτῳ δʼ ὀτρυνέει Μέντωρ ὁδὸν ἠδʼ Ἁλιθέρσης ,

οἵ τέ οἱ ἐξ ἀρχῆς πατρώιοί εἰσιν ἑταῖροι .

ἀλλʼ ὀίω , καὶ δηθὰ καθήμενος ἀγγελιάων

255

πεύσεται εἰν Ἰθάκῃ , τελέει δʼ ὁδὸν οὔ ποτε ταύτην .

ὣς ἄρʼ ἐφώνησεν , λῦσεν δʼ ἀγορὴν αἰψηρήν .

οἱ μὲν ἄρʼ ἐσκίδναντο ἑὰ πρὸς δώμαθʼ ἕκαστος ,

μνηστῆρες δʼ ἐς δώματʼ ἴσαν θείου Ὀδυσῆος .

Τηλέμαχος δʼ ἀπάνευθε κιὼν ἐπὶ θῖνα θαλάσσης ,

260

χεῖρας νιψάμενος πολιῆς ἁλὸς εὔχετʼ Ἀθήνῃ ·

κλῦθί μευ , ὃ χθιζὸς θεὸς ἤλυθες ἡμέτερον δῶ

καί μʼ ἐν νηὶ κέλευσας ἐπʼ ἠεροειδέα πόντον

νόστον πευσόμενον πατρὸς δὴν οἰχομένοιο

ἔρχεσθαι · τὰ δὲ πάντα διατρίβουσιν Ἀχαιοί ,

265

μνηστῆρες δὲ μάλιστα κακῶς ὑπερηνορέοντες .

ὣς ἔφατʼ εὐχόμενος , σχεδόθεν δέ οἱ ἦλθεν Ἀθήνη ,

Μέντορι εἰδομένη ἠμὲν δέμας ἠδὲ καὶ αὐδήν ,

καί μιν φωνήσασʼ ἔπεα πτερόεντα προσηύδα ·

Τηλέμαχʼ , οὐδʼ ὄπιθεν κακὸς ἔσσεαι οὐδʼ ἀνοήμων ,

270

εἰ δή τοι σοῦ πατρὸς ἐνέστακται μένος ἠύ ,

οἷος κεῖνος ἔην τελέσαι ἔργον τε ἔπος τε ·

οὔ τοι ἔπειθʼ ἁλίη ὁδὸς ἔσσεται οὐδʼ ἀτέλεστος .

εἰ δʼ οὐ κείνου γʼ ἐσσὶ γόνος καὶ Πηνελοπείης ,

οὐ σέ γʼ ἔπειτα ἔολπα τελευτήσειν , ἃ μενοινᾷς .

275

παῦροι γάρ τοι παῖδες ὁμοῖοι πατρὶ πέλονται ,

οἱ πλέονες κακίους , παῦροι δέ τε πατρὸς ἀρείους .

ἀλλʼ ἐπεὶ οὐδʼ ὄπιθεν κακὸς ἔσσεαι οὐδʼ ἀνοήμων ,

οὐδέ σε πάγχυ γε μῆτις Ὀδυσσῆος προλέλοιπεν ,

ἐλπωρή τοι ἔπειτα τελευτῆσαι τάδε ἔργα .

280

τῶ νῦν μνηστήρων μὲν ἔα βουλήν τε νόον τε

ἀφραδέων , ἐπεὶ οὔ τι νοήμονες οὐδὲ δίκαιοι ·

οὐδέ τι ἴσασιν θάνατον καὶ κῆρα μέλαιναν ,

ὃς δή σφι σχεδόν ἐστιν , ἐπʼ ἤματι πάντας ὀλέσθαι .

σοὶ δʼ ὁδὸς οὐκέτι δηρὸν ἀπέσσεται ἣν σὺ μενοινᾷς ·

285

τοῖος γάρ τοι ἑταῖρος ἐγὼ πατρώιός εἰμι ,

ὅς τοι νῆα θοὴν στελέω καὶ ἅμʼ ἕψομαι αὐτός .

ἀλλὰ σὺ μὲν πρὸς δώματʼ ἰὼν μνηστῆρσιν ὁμίλει ,

ὅπλισσόν τʼ ἤια καὶ ἄγγεσιν ἄρσον ἅπαντα ,

οἶνον ἐν ἀμφιφορεῦσι , καὶ ἄλφιτα , μυελὸν ἀνδρῶν ,

290

δέρμασιν ἐν πυκινοῖσιν · ἐγὼ δʼ ἀνὰ δῆμον ἑταίρους

αἶψʼ ἐθελοντῆρας συλλέξομαι . εἰσὶ δὲ νῆες

πολλαὶ ἐν ἀμφιάλῳ Ἰθάκῃ , νέαι ἠδὲ παλαιαί ·

τάων μέν τοι ἐγὼν ἐπιόψομαι ἥ τις ἀρίστη ,

ὦκα δʼ ἐφοπλίσσαντες ἐνήσομεν εὐρέι πόντῳ .

295

ὣς φάτʼ Ἀθηναίη κούρη Διός · οὐδʼ ἄρʼ ἔτι δὴν

Τηλέμαχος παρέμιμνεν , ἐπεὶ θεοῦ ἔκλυεν αὐδήν .

βῆ δʼ ἰέναι πρὸς δῶμα , φίλον τετιημένος ἦτορ ,

εὗρε δʼ ἄρα μνηστῆρας ἀγήνορας ἐν μεγάροισιν ,

αἶγας ἀνιεμένους σιάλους θʼ εὕοντας ἐν αὐλῇ .

300

Ἀντίνοος δʼ ἰθὺς γελάσας κίε Τηλεμάχοιο ,

ἔν τʼ ἄρα οἱ φῦ χειρί , ἔπος τʼ ἔφατʼ ἔκ τʼ ὀνόμαζε ·

Τηλέμαχʼ ὑψαγόρη , μένος ἄσχετε , μή τί τοι ἄλλο

ἐν στήθεσσι κακὸν μελέτω ἔργον τε ἔπος τε ,

ἀλλά μοι ἐσθιέμεν καὶ πινέμεν , ὡς τὸ πάρος περ .

305

ταῦτα δέ τοι μάλα πάντα τελευτήσουσιν Ἀχαιοί ,

νῆα καὶ ἐξαίτους ἐρέτας , ἵνα θᾶσσον ἵκηαι

ἐς Πύλον ἠγαθέην μετʼ ἀγαυοῦ πατρὸς ἀκουήν .

τὸν δʼ αὖ Τηλέμαχος πεπνυμένος ἀντίον ηὔδα ·

Ἀντίνοʼ , οὔ πως ἔστιν ὑπερφιάλοισι μεθʼ ὑμῖν

310

δαίνυσθαί τʼ ἀκέοντα καὶ εὐφραίνεσθαι ἕκηλον .

ἦ οὐχ ἅλις ὡς τὸ πάροιθεν ἐκείρετε πολλὰ καὶ ἐσθλὰ

κτήματʼ ἐμά , μνηστῆρες , ἐγὼ δʼ ἔτι νήπιος ἦα ;

νῦν δʼ ὅτε δὴ μέγας εἰμὶ καὶ ἄλλων μῦθον ἀκούων

πυνθάνομαι , καὶ δή μοι ἀέξεται ἔνδοθι θυμός ,

315

πειρήσω , ὥς κʼ ὔμμι κακὰς ἐπὶ κῆρας ἰήλω ,

ἠὲ Πύλονδʼ ἐλθών , ἢ αὐτοῦ τῷδʼ ἐνὶ δήμῳ .

εἶμι μέν , οὐδʼ ἁλίη ὁδὸς ἔσσεται ἣν ἀγορεύω ,

ἔμπορος · οὐ γὰρ νηὸς ἐπήβολος οὐδʼ ἐρετάων

γίγνομαι · ὥς νύ που ὔμμιν ἐείσατο κέρδιον εἶναι .

320

ἦ ῥα , καὶ ἐκ χειρὸς χεῖρα σπάσατʼ Ἀντινόοιο

ῥεῖα · μνηστῆρες δὲ δόμον κάτα δαῖτα πένοντο .

οἱ δʼ ἐπελώβευον καὶ ἐκερτόμεον ἐπέεσσιν .

ὧδε δέ τις εἴπεσκε νέων ὑπερηνορεόντων ·

ἦ μάλα Τηλέμαχος φόνον ἡμῖν μερμηρίζει .

325

ἤ τινας ἐκ Πύλου ἄξει ἀμύντορας ἠμαθόεντος

ἢ ὅ γε καὶ Σπάρτηθεν , ἐπεί νύ περ ἵεται αἰνῶς ·

ἠὲ καὶ εἰς Ἐφύρην ἐθέλει , πίειραν ἄρουραν ,

ἐλθεῖν , ὄφρʼ ἔνθεν θυμοφθόρα φάρμακʼ ἐνείκῃ ,

ἐν δὲ βάλῃ κρητῆρι καὶ ἡμέας πάντας ὀλέσσῃ .

330

ἄλλος δʼ αὖτʼ εἴπεσκε νέων ὑπερηνορεόντων ·

τίς δʼ οἶδʼ , εἴ κε καὶ αὐτὸς ἰὼν κοίλης ἐπὶ νηὸς

τῆλε φίλων ἀπόληται ἀλώμενος ὥς περ Ὀδυσσεύς ;

οὕτω κεν καὶ μᾶλλον ὀφέλλειεν πόνον ἄμμιν ·

κτήματα γάρ κεν πάντα δασαίμεθα , οἰκία δʼ αὖτε

335

τούτου μητέρι δοῖμεν ἔχειν ἠδʼ ὅς τις ὀπυίοι .

ὣς φάν , ὁ δʼ ὑψόροφον θάλαμον κατεβήσετο πατρὸς

εὐρύν , ὅθι νητὸς χρυσὸς καὶ χαλκὸς ἔκειτο

ἐσθής τʼ ἐν χηλοῖσιν ἅλις τʼ ἐυῶδες ἔλαιον ·

ἐν δὲ πίθοι οἴνοιο παλαιοῦ ἡδυπότοιο

340

ἕστασαν , ἄκρητον θεῖον ποτὸν ἐντὸς ἔχοντες ,

ἑξείης ποτὶ τοῖχον ἀρηρότες , εἴ ποτʼ Ὀδυσσεὺς

οἴκαδε νοστήσειε καὶ ἄλγεα πολλὰ μογήσας .

κληισταὶ δʼ ἔπεσαν σανίδες πυκινῶς ἀραρυῖαι ,

δικλίδες · ἐν δὲ γυνὴ ταμίη νύκτας τε καὶ ἦμαρ

345

ἔσχʼ , ἣ πάντʼ ἐφύλασσε νόου πολυϊδρείῃσιν ,

Εὐρύκλειʼ , Ὦπος θυγάτηρ Πεισηνορίδαο .

τὴν τότε Τηλέμαχος προσέφη θαλαμόνδε καλέσσας ·

μαῖʼ , ἄγε δή μοι οἶνον ἐν ἀμφιφορεῦσιν ἄφυσσον

ἡδύν , ὅτις μετὰ τὸν λαρώτατος ὃν σὺ φυλάσσεις

350

κεῖνον ὀιομένη τὸν κάμμορον , εἴ ποθεν ἔλθοι

διογενὴς Ὀδυσεὺς θάνατον καὶ κῆρας ἀλύξας .

δώδεκα δʼ ἔμπλησον καὶ πώμασιν ἄρσον ἅπαντας .

ἐν δέ μοι ἄλφιτα χεῦον ἐϋρραφέεσσι δοροῖσιν ·

εἴκοσι δʼ ἔστω μέτρα μυληφάτου ἀλφίτου ἀκτῆς .

355

αὐτὴ δʼ οἴη ἴσθι · τὰ δʼ ἁθρόα πάντα τετύχθω ·

ἑσπέριος γὰρ ἐγὼν αἱρήσομαι , ὁππότε κεν δὴ

μήτηρ εἰς ὑπερῷ ʼ ἀναβῇ κοίτου τε μέδηται .

εἶμι γὰρ ἐς Σπάρτην τε καὶ ἐς Πύλον ἠμαθόεντα

νόστον πευσόμενος πατρὸς φίλου , ἤν που ἀκούσω .

360

ὣς φάτο , κώκυσεν δὲ φίλη τροφὸς Εὐρύκλεια ,

καί ῥʼ ὀλοφυρομένη ἔπεα πτερόεντα προσηύδα ·

τίπτε δέ τοι , φίλε τέκνον , ἐνὶ φρεσὶ τοῦτο νόημα

ἔπλετο ; πῇ δʼ ἐθέλεις ἰέναι πολλὴν ἐπὶ γαῖαν

μοῦνος ἐὼν ἀγαπητός ; ὁ δʼ ὤλετο τηλόθι πάτρης

365

διογενὴς Ὀδυσεὺς ἀλλογνώτῳ ἐνὶ δήμῳ .

οἱ δέ τοι αὐτίκʼ ἰόντι κακὰ φράσσονται ὀπίσσω ,

ὥς κε δόλῳ φθίῃς , τάδε δʼ αὐτοὶ πάντα δάσονται .

ἀλλὰ μένʼ αὖθʼ ἐπὶ σοῖσι καθήμενος · οὐδέ τί σε χρὴ

πόντον ἐπʼ ἀτρύγετον κακὰ πάσχειν οὐδʼ ἀλάλησθαι .

370

τὴν δʼ αὖ Τηλέμαχος πεπνυμένος ἀντίον ηὔδα ·

θάρσει , μαῖʼ , ἐπεὶ οὔ τοι ἄνευ θεοῦ ἥδε γε βουλή .

ἀλλʼ ὄμοσον μὴ μητρὶ φίλῃ τάδε μυθήσασθαι ,

πρίν γʼ ὅτʼ ἂν ἑνδεκάτη τε δυωδεκάτη τε γένηται ,

ἢ αὐτὴν ποθέσαι καὶ ἀφορμηθέντος ἀκοῦσαι ,

375

ὡς ἂν μὴ κλαίουσα κατὰ χρόα καλὸν ἰάπτῃ .

ὣς ἄρʼ ἔφη , γρῆυς δὲ θεῶν μέγαν ὅρκον ἀπώμνυ .

αὐτὰρ ἐπεί ῥʼ ὄμοσέν τε τελεύτησέν τε τὸν ὅρκον ,

αὐτίκʼ ἔπειτά οἱ οἶνον ἐν ἀμφιφορεῦσιν ἄφυσσεν ,

ἐν δέ οἱ ἄλφιτα χεῦεν ἐϋρραφέεσσι δοροῖσι .

380

Τηλέμαχος δʼ ἐς δώματʼ ἰὼν μνηστῆρσιν ὁμίλει .

ἔνθʼ αὖτʼ ἄλλʼ ἐνόησε θεά , γλαυκῶπις Ἀθήνη .

Τηλεμάχῳ ἐικυῖα κατὰ πτόλιν ᾤχετο πάντῃ ,

καί ῥα ἑκάστῳ φωτὶ παρισταμένη φάτο μῦθον ,

ἑσπερίους δʼ ἐπὶ νῆα θοὴν ἀγέρεσθαι ἀνώγει .

385

ἡ δʼ αὖτε Φρονίοιο Νοήμονα φαίδιμον υἱὸν

ᾔτεε νῆα θοήν · ὁ δέ οἱ πρόφρων ὑπέδεκτο .

δύσετό τʼ ἠέλιος σκιόωντό τε πᾶσαι ἀγυιαί ,

καὶ τότε νῆα θοὴν ἅλαδʼ εἴρυσε , πάντα δʼ ἐν αὐτῇ

ὅπλʼ ἐτίθει , τά τε νῆες ἐύσσελμοι φορέουσι .

390

στῆσε δʼ ἐπʼ ἐσχατιῇ λιμένος , περὶ δʼ ἐσθλοὶ ἑταῖροι

ἁθρόοι ἠγερέθοντο · θεὰ δʼ ὤτρυνεν ἕκαστον .

ἔνθʼ αὖτʼ ἄλλʼ ἐνόησε θεά , γλαυκῶπις Ἀθήνη .

βῆ ῤʼ ἰέναι πρὸς δώματʼ Ὀδυσσῆος θείοιο ·

ἔνθα μνηστήρεσσιν ἐπὶ γλυκὺν ὕπνον ἔχευε ,

395

πλάζε δὲ πίνοντας , χειρῶν δʼ ἔκβαλλε κύπελλα .

οἱ δʼ εὕδειν ὤρνυντο κατὰ πτόλιν , οὐδʼ ἄρʼ ἔτι δὴν

ἥατʼ , ἐπεί σφισιν ὕπνος ἐπὶ βλεφάροισιν ἔπιπτεν .

αὐτὰρ Τηλέμαχον προσέφη γλαυκῶπις Ἀθήνη

ἐκπροκαλεσσαμένη μεγάρων ἐὺ ναιεταόντων ,

400

Μέντορι εἰδομένη ἠμὲν δέμας ἠδὲ καὶ αὐδήν ·

Τηλέμαχʼ , ἤδη μέν τοι ἐυκνήμιδες ἑταῖροι

ἥατʼ ἐπήρετμοι τὴν σὴν ποτιδέγμενοι ὁρμήν ·

ἀλλʼ ἴομεν , μὴ δηθὰ διατρίβωμεν ὁδοῖο .

ὣς ἄρα φωνήσασʼ ἡγήσατο Παλλὰς Ἀθήνη

405

καρπαλίμως · ὁ δʼ ἔπειτα μετʼ ἴχνια βαῖνε θεοῖο .

αὐτὰρ ἐπεί ῥʼ ἐπὶ νῆα κατήλυθον ἠδὲ θάλασσαν ,

εὗρον ἔπειτʼ ἐπὶ θινὶ κάρη κομόωντας ἑταίρους .

τοῖσι δὲ καὶ μετέειφʼ ἱερὴ ἲς Τηλεμάχοιο ·

δεῦτε , φίλοι , ἤια φερώμεθα · πάντα γὰρ ἤδη

410

ἁθρόʼ ἐνὶ μεγάρῳ . μήτηρ δʼ ἐμὴ οὔ τι πέπυσται ,

οὐδʼ ἄλλαι δμωαί , μία δʼ οἴη μῦθον ἄκουσεν .

ὣς ἄρα φωνήσας ἡγήσατο , τοὶ δʼ ἅμʼ ἕποντο .

οἱ δʼ ἄρα πάντα φέροντες ἐυσσέλμῳ ἐπὶ νηὶ

κάτθεσαν , ὡς ἐκέλευσεν Ὀδυσσῆος φίλος υἱός .

415

ἂν δʼ ἄρα Τηλέμαχος νηὸς βαῖνʼ , ἦρχε δʼ Ἀθήνη ,

νηὶ δʼ ἐνὶ πρυμνῇ κατʼ ἄρʼ ἕζετο · ἄγχι δʼ ἄρʼ αὐτῆς

ἕζετο Τηλέμαχος . τοὶ δὲ πρυμνήσιʼ ἔλυσαν ,

ἂν δὲ καὶ αὐτοὶ βάντες ἐπὶ κληῖσι καθῖζον .

τοῖσιν δʼ ἴκμενον οὖρον ἵει γλαυκῶπις Ἀθήνη ,

420

ἀκραῆ Ζέφυρον , κελάδοντʼ ἐπὶ οἴνοπα πόντον .

Τηλέμαχος δʼ ἑτάροισιν ἐποτρύνας ἐκέλευσεν

ὅπλων ἅπτεσθαι · τοὶ δʼ ὀτρύνοντος ἄκουσαν .

ἱστὸν δʼ εἰλάτινον κοίλης ἔντοσθε μεσόδμης

στῆσαν ἀείραντες , κατὰ δὲ προτόνοισιν ἔδησαν ,

425

ἕλκον δʼ ἱστία λευκὰ ἐυστρέπτοισι βοεῦσιν .

ἔπρησεν δʼ ἄνεμος μέσον ἱστίον , ἀμφὶ δὲ κῦμα

στείρῃ πορφύρεον μεγάλʼ ἴαχε νηὸς ἰούσης ·

ἡ δʼ ἔθεεν κατὰ κῦμα διαπρήσσουσα κέλευθον .

δησάμενοι δʼ ἄρα ὅπλα θοὴν ἀνὰ νῆα μέλαιναν

430

στήσαντο κρητῆρας ἐπιστεφέας οἴνοιο ,

λεῖβον δʼ ἀθανάτοισι θεοῖς αἰειγενέτῃσιν ,

ἐκ πάντων δὲ μάλιστα Διὸς γλαυκώπιδι κούρῃ .

παννυχίη μέν ῥʼ ἥ γε καὶ ἠῶ πεῖρε κέλευθον .

Homer The Odyssey

A. T. Murray

Table of Contents: